Prabuddha Jivan 2009 08

SR No.: 526013
Original Sutra Author: N/A
Author: Dhanvant Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2009
Total Pages: 36
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 647 KB

Page 11

ઑગસ્ટ, ૨૦૦૯
પ્રબુદ્ધ જીવન
૧૧
રહે છે તેની આપણે તરત માફી માંગી લઈએ છીએ. એ અપકાર- (ખમાસમણ) કહીને વંદન કરીએ છીએ. ક્ષમા છે. મોટાં અશુભ કર્મોનો દુઃખદાયક વિપાક જ્યારે થાય છે કેટલાક કહે છે કે ક્ષમા એ પૃથ્વી અને સ્વર્ગ વચ્ચેની સીડી છે. ત્યારે તે વખતે આપણે આપણાં ભૂતકાલીન અશુભ કર્મોને માટે કેટલાક એને સ્વર્ગના દ્વાર તરીકે ઓળખાવે છે. તથા ભવિષ્યમાં એવા મોટાં દુઃખો ન આવી પડે એવા ભયથી ક્ષમા Mutual forgiveness of each vice, માગી લઈએ છીએ. એ વિપાક-ક્ષમા છે. તીર્થકર ભગવાનના Such are the gates of paradise. આજ્ઞા-વચન સાંભળીને આપણે ક્ષમાયાચના કરીએ છીએ તે જેન ધર્મમાં તો ક્ષમાને મોક્ષના ભવ્ય દરવાજા તરીકે વચન-ક્ષમા. સમ્યકત્વ હોય તો જ આવી ક્ષમા આવે. ધર્મની સાચી ઓળખાવવામાં આવી છે. ક્ષમાના હૃદયપૂર્વકના સાચા ભાવથી સમજણમાંથી આત્માના સ્વાભાવિક ધર્મ તરીકે ક્ષમાનો જે ભાવ જીવને મોટી કર્મનિર્જરા થાય છે. ક્ષમા કર્મક્ષય સુધી, મુક્તિ સુધી પ્રગટ થાય છે તે ધર્મ-ક્ષમા છે. ભયંકર નિમિત્તો મળતાં પણ જીવને પહોંચાડે છે. ગજસુકુમાલ મેતારજ મુનિ વગેરેની જેમ ક્ષમાનો ભાવ રહે તે ક્ષમાપના વગર કોઈ ધાર્મિક કે આધ્યાત્મિક આરાધના થતી ધર્મ-ક્ષમા. પહેલા ત્રણ પ્રકારની ક્ષમા અજ્ઞાની-મિથ્યાત્વી નથી. જેણે આરાધનાની ઈમારત ચણવી હોય તેણે ક્ષમાનો પાયો માણસોને પણ હોઈ શકે.
નાંખવો પડશે. ક્ષમા માગીને તથા ક્ષમા આપીને જે ઉપશાન્ત થતો આ વિવિધ પ્રકારની ક્ષમામાં ધર્મ-ક્ષમાં શ્રેષ્ઠ છે. તે અનાયાસ નથી તે સાચો આરાધક બની શકતો નથી. હોય છે. પ્રતિક્ષણ તમામ જીવો પ્રત્યે ક્ષમાનો ભાવ સહજ રીતે જ ભદ્રબાહુ સ્વામીએ એટલા માટે જ કહ્યું છેઃ વહ્યા કરે તે સહજ-ક્ષમા છે. આપણી ધર્મ-ક્ષમા સહજ-ક્ષમા બની जो उवसमइ तस्सअस्थि आराहणा । રહેવી જોઇએ.
जो न उवसमइ तस्स नत्थिआराहणा। ભૂલનો બચાવ કરી બીજાની સાથે લડવા માટે તત્પર એવા ઘણાં तम्हा अप्पणा चेव उवसमियव्यं । લોકો હોય છે. પરંતુ ઘણા એવા સરળ માણસો પણ હોય છે કે ક્ષમાની સાથે મૈત્રી જોડાયેલી છે. મૈત્રી હોય ત્યાં વેરભાવ ન જેઓ ભૂલનો સ્વીકાર કરી, તે માટે તરત ક્ષમા માગી લે છે. ક્ષમા હોય. ક્ષમા સમગ્ર વિશ્વમાં શાંતિ અને સંવાદિતા સ્થાપવામાં ઘણો માગવી એ બહુ અઘરી વાત નથી. પરંતુ બીજા કોઈએ આપણા મોટો ફાળો આપે છે. એટલા માટે જ કેટલાક લોકોનું નિરંતર પ્રત્યે ભૂલ કરી હોય તો તેનો બદલો ન લેતાં તેને સાચા દિલથી ભાવરટણ હોય છે. ક્ષમા આપવી એ દુષ્કર કાર્ય છે. ઘણાં માણસો બીજા માણસને खामेमि सव्व जीवे, सव्वे जीवा खमं तु मे। એની નાનકડી ભૂલ માટે બરાબર પાઠ ભણાવવાના આશયથી ઘણું મિત્તી કે સન્ન મૂહુ, વેર મત્તે ન વેણ . મોટું વેર વાળતાં હોય છે. પરંતુ સહિષ્ણુ અને ઉદાર એવા મહામના હુિં બધા જીવોને ખમાવું છું. બધા જીવો મને ક્ષમા આપે. સર્વ માણસો એવા પ્રસંગે પણ એને સાચી ક્ષમા આપી, એનું હિત જીવો સાથે મારે મૈત્રી છે. કોઈ સાથે મારે વૈરભાવ નથી.] ઈચ્છતા હોય છે. બીજા જીવો પ્રત્યે હૃદયમાં સાચો કરુણાભાવ હોય જૈનોનું પર્યુષણ પર્વ એ ક્ષમાપનાનું પર્વ છે. પર્વ નિમિત્તે પરસ્પર તો જ આમ બની શકે.
ક્ષમાપના કરાય છે. એમાં ઔપચારિકતા ઘણી હશે. તોપણ જીવનને ક્ષમા એ કરુણાની બહેન છે. અને અહિંસાની દીકરી છે. ક્ષમા સુસંવાદી બનાવવામાં આ પર્વનો ફાળો ઓછો નથી. વિશ્વશાંતિની ધારણ કરવામાં ઘણી મોટી નૈતિક હિંમતની અપેક્ષા રહે છે. એટલા દિશામાં એ એક મોટું પગલું છે. માટે જ ક્ષમા વીરસ્ય ભૂષણમ, ક્ષમા તેનક્વિનામ ગુન: ક્ષમા રુપ રૂપસ્વિનામ દુનિયાના કોઈ ધર્મમાં ક્ષમાપનાનું અલગ, વિશિષ્ટ, મોટું પર્વ વગેરે કહેવાય છે. એટલા માટે જ ક્ષમાના અવતાર એવા પંચ મનાવવાનું ફરમાવ્યું હોય તો જૈન ધર્મમાં છે. એ એનું મોટું યોગદાન પરમેષ્ઠીને – સાધુથી અરિહંતો (તીર્થકરો)ને આપણે ક્ષમાશ્રવણ' છે. માનવજાત માટે એ મોટું વરદાન છે.
* * * ( વર્તમાન યુગમાં જૈન સાધુ સમાજે
પર્યુષણ વ્યાખ્યાનમાળા વેબ સાઈટ ઉપર ! આધુનિક ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ?
તા. ૧૬-૮-૨૦૦૯ થી તા. ૨૩-૯-૨૦૦૯ સુધી પ્રબુદ્ધ જીવન'ના જુલાઈના અંકમાં તંત્રી લેખ: ‘વિહાર : |
યોજાનારી ઉપરોક્ત વ્યાખ્યાનમાળાનું સંસ્થાની વેબ સાઈટ માર્ગ અકસ્માત અને આધુનિકતા' દ્વારા ઉપરની ચર્ચા માટે સર્વે
website:www.mumbai_jainyuvaksangh.com ઉપર નિયમિત વાચકોને અમે નિમંત્રણ આપ્યું હતું એના પ્રતિસાદમાં અમને |
પ્રસારણ થશે. આ વિશે કાંઈ પણ માર્ગદર્શનની જરૂર પડે તે વેબ પત્રો મળ્યા છે, અને મળતા રહે છે. એ સર્વે પત્રો અમે “પ્રબુદ્ધ
સાઈટના માનદ્ સંપાદક શ્રી હિતેશભાઈ માયાનીનો મોબાઈલ જીવનના સપ્ટેમ્બરના અંકમાં પ્રગટ કરીશું.
નં. ૯૮૨૦૩૪૭૯૯૦. ઉપર સંપર્ક કરવા વિનંતિ. 1 મેનેજર