Prabuddha Jivan 2009 05

SR No.: 526010
Original Sutra Author: N/A
Author: Dhanvant Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2009
Total Pages: 28
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 453 KB

Page 12

પ્રબુદ્ધ જીવન
મે, ૨૦૦૯
સેવા અને સમર્પણની જંગમ વિધાપીઠઃ રવિશંકર મહારાજ
1શાંતિલાલ ગઢિયા (પૂ. રવિશંકર મહારાજની ૧૨ પમી જન્મ જયંતી પ્રસંગે પ્ર.જી ની આ ભાવાંજલિ. પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ
જેવા સેવાભાવી સંતો ભારતની ધરતી ઉપર જન્મ ધારણ કરતા રહે તો ભારતનું ભાવિ ઉજળું જ ઉજળું છે.) ‘જો ઈશ્વર અદલાબદલી કરવા દે અને તમે ઉદાર થઈ જાવ તો મુશ્કેલીથી કિનારા તરફ આવતા હતા. રવિશંકર ખૂબ થાકી ગયા જરૂર તમારી સાથે અદલાબદલી કરું.’– આ શબ્દો છે ગાંધીજીએ હતા. પાણીનો પ્રવાહ જોરમાં હતો. મિત્ર મદદે આવ્યો. બંનેએ રવિશંકર મહારાજને ઉદ્દેશીને લખેલા પત્રના.
મળીને સાધુને બહાર કાઢ્યો. સ્વામી આનંદ (૧૮૮૭-૧૯૭૬) મનની વાત અહોભાવથી અંગ્રેજીમાં ઉક્તિ છેઃ Example is better than precept. કહેતાં એક જગાએ લખે છેઃ “હું તો રોજ સવાર-સાંજ માળા- અર્થાત્ ઉપદેશ આપવા કરતાં જાતે આચરણનો દાખલો બેસાડવો પ્રાર્થના વખતે પુષ્યરત્નો નો રીના પુષ્યરત્નોવો યુધિષ્ઠિર: સાથે જ ઉત્તમ છે. રવિશંકરમાં આ સૂત્ર પૂર્ણપણે વણાયેલું જોવા મળે છે. પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજનું નામ પણ આધુનિક પુણ્યશ્લોકોમાં આજે એક દિવસ તેઓ અમદાવાદ રેલ્વે સ્ટેશન પર ટ્રેનની રાહ જોતા વરસોથી લઉં છું. શ્લોક શબ્દ જોડે છૂટ લઈને કહું તો પુણ્યશ્લોક ઊભા હતા. તેમને બોરીઆવી જવું હતું. ટ્રેન આવવાની તૈયારી એટલે પુણ્યનો પહાડ.”
હતી અને એનાઉન્સમેન્ટ થઈ કે અમુક પ્લેટફોર્મને બદલે અમુક કેવો હશે એ મૂઠી ઊંચેરો માનવ કે જેની ખુદ ગાંધીજી મીઠી પ્લેટફોર્મ પર ટ્રેન આવશે. એક સ્ત્રી નાના બાળકને તેડીને ઈર્ષ્યા કરે અને સ્વામી આનંદ ઈશ-પ્રાર્થનામાં જેની વિભુતાનો હાંફળીફાંફળી દોડતી હતી. માથા પર સામાન હતો. દૂરથી એક ગુણાનુવાદ કરે ! ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં માતર તાલુકો છે. માણસ મોટેથી બોલ્યો, “અરે, આને કોઈ મદદ કરો !' રવિશંકર ત્યાંનું રટુ ગામ રવિશંકરનું જન્મસ્થળ. મહેમદાવાદ તાલુકાનું તરત જ સ્ત્રી પાસે ગયા, સામાન ઊંચકી લીધો અને નિયત પ્લેટફોર્મ સરસવણી ગામ એમનું વતન. તા. ૨૪-૨-૧૮૮૪, સં. ૧૯૪૦ પર લઈ જઈ ટ્રેનમાં બેસાડી. પછી રવિશંકરે પેલા માણસને પૂછ્યું, મહાશિવરાત્રીના દિવસે માતા નાથીબાની કૂખે રવિશંકર શિવરામ ‘તમે બીજાને સૂચના આપી, પણ જાતે મદદ કરવા કેમ તૈયાર ન વ્યાસનો જન્મ થયો. આગળ જતાં તેઓ રવિશંકર મહારાજ થયા?' ત્યારે પેલાનો જવાબ સાંભળી રવિશંકર દંગ થઈ ગયા. કહેવાયા. નાથીબા અભણ હતાં, પણ એમના ધર્મસંસ્કાર ઊંડા “મારો ધર્મસંપ્રદાય કોઈ બાઈમાણસને અડવાની ના પાડે છે !' હતા. રવિશંકરને આ સંસ્કાર વારસામાં મળ્યા હતા. પિતાજી રવિશંકરના લગ્ન ૨૧ વર્ષની ઉંમરે બોરસદ તાલુકાના નાપા શિવરામ શિક્ષક હતા. તેઓ સારી ટેવોની કેળવણી પર ભાર મૂકતા. ગામની કન્યા સૂરજબા સાથે થયા. સૂરજબાનું ભણતર નહિવત્. રવિશંકરનું જીવન ઉત્તમ બને તેની તેઓ કાળજી રાખતા. શિવરામ પ્રાથમિક બે એક ધોરણ સુધીનું. સ્વભાવે પરગજુ. રવિશંકરનો શિસ્તના આગ્રહી છતાં વિદ્યાર્થીવત્સલ હતા. તેમને સાધુસંન્યાસીનો પરિવાર એટલું સ્પષ્ટપણે બતાવે છે કે વ્યક્તિની મહાનતાનો સત્સંગ ગમતો. કોઈ પણ અઘરું કામ કષ્ટદાયક ન લાગે એ રીતે માપદંડ ઔપચારિક શિક્ષણ (Formal Education) નહિ, પણ કરવાની તાલીમ રવિશંકરને પિતાજી પાસેથી મળી હતી. જીવનલક્ષી કેળવણી છે. દંપતીને ચાર સંતાન-મેધાવ્રત, મહાલક્ષ્મી,
રવિશંકર ૧૯ વર્ષના હતા અને પિતાજી પ્લેગના રોગથી વિષ્ણુ અને લલિતા. અવસાન પામ્યા. ચારેક વર્ષ પછી માતુશ્રીને પણ એ જ રોગ ગ્રસી રવિશંકર સરસવાણીની શાળામાં અભ્યાસ કરતા હતા તે ગયો. રવિશંકરનો અભ્યાસ ફક્ત પ્રાથમિક ૬ ધોરણ સુધીનો. ‘હું ગાળામાં નાગરદાસ સાહેબની અસર તેમના પર ઘણી હતી. તો ભઈલા, અભણ ગામડિયો છું', એમ તેઓ નમ્રતાથી કહેતા. નાગરદાસ નિષ્ઠાવાન ને સોજન્યશીલ શિક્ષક હતા. શાળા છોડ્યા જો કે એમની જીવનદૃષ્ટિ અને અનુભવજ્ઞાન ગહન હતા. રવિશંકરમાં બાદ રવિશંકરને છોટાલાલ કવિનો પરિચય થયો. કવિ આર્યસમાજી ત્રણ મુખ્ય ગુણો હતાઃ સાહસ, નિર્ભયતા અને પીડિતો પ્રત્યે હતા. વીસ વર્ષના યુવાન રવિશંકર છોટાલાલના ધર્મજ્ઞાનથી અનુકંપા. રમતો રમવી, વૃક્ષો પર કૂદાકૂદ કરવી, દૂર દૂર ખેતરોમાં આકર્ષાયા. મહર્ષિ દયાનંદ સરસ્વતી વિષે જાણ્યું. આર્યસમાજના રખડવું અને નદીમાં તરવું, એમની ગમતી પ્રવૃત્તિઓ હતી. રવિશંકર ધર્મગ્રંથ ‘સત્યાર્થ પ્રકાશ'થી પણ પ્રભાવિત થયા. રવિશંકર તરણવિદ્યાનો ઉપયોગ અન્યની પ્રાણરક્ષા માટે પણ કરતા. એક યજમાનવૃત્તિ કરતા. ખેતી પણ કરતા. હવે આ કામોમાંથી એમનો દિવસ સરસવણી ગામમાં રવિશંકર મિત્ર સાથે નદીએથી પાછા રસ ઓછો થવા લાગ્યો. બીજી બાજુ દેશમાં ચાલતી રાષ્ટ્રીય લડત ફરતા હતા. એવામાં લોકોની બૂમ સાંભળી કે કોઈ માણસ પાણીમાં તરફ તેમનું ધ્યાન ગયું અને અંતરમાં દેશપ્રેમની જ્યોત પ્રગટી. તણાયો છે. અમદાવાદથી આવેલો કોઈ સાધુ હતો. રવિશંકરે એ છોટાલાલ કવિ સાથે વડોદરા આવવાનું બન્યું ત્યારે કવિએ તરફ દોટ મૂકી. એક સ્ત્રીએ સોગંદ ખાઈને રવિશંકરને પાણીમાં ન મોહનલાલ કામેશ્વર પંડ્યાનો પરિચય કરાવ્યો. પંડ્યાજીના સંપર્ક પડવાની વિનંતી કરી. રખે ને રવિશંકર ડૂબી જાય! પણ રવિશંકર પછી રવિશંકરને ગાંધીજીના દર્શન કરવાની તાલાવેલી લાગી. એમ કાંઈ માને ? એમણે તો ઝંપલાવ્યું. સાધુને બોચીએથી પકડ્યો. ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકાથી પરત આવ્યા બાદ અમદાવાદમાં