Page Text
________________
७४
પ્રબુદ્ધ જીવન: મહાવીર સ્તવન વિશેષાંક
એપ્રિલ, ૨૦૧૩ મહાવીર ચાલીસા
Osi. हंसा मेस. शाह [ડૉ. હંસાબેન એસ. શાહે તત્ત્વજ્ઞાન-ફિલોસોફીના વિષયમાં પીએચ.ડી.ની પદવી પ્રાપ્ત કરી છે. તેઓ જ્ઞાનસત્ર-સાહિત્ય સમારોહમાં અભ્યાસપૂર્ણ નિબંધો રજૂ કરે છે. જૈન તત્ત્વજ્ઞાન તથા સાહિત્યના ક્ષેત્રે તેઓ સંશોધનકાર્ય કરે છે.]
श्री महावीर चालीसा शीश नवाँ अरिहन्त को, सिद्धान करुं प्रणाम । उपाध्याय आचार्य का ले सुखकारी नाम ।। सर्व साधु और सरस्वती, जिन मन्दिर सुखकार । महावीर भगवान को, मन मन्दिर में धार ।।। जय महावीर दयालु स्वामी, वीर प्रभु तुम जग में नामी । वर्धमान है नाम तुम्हारा, लगे हृदय को प्यारा, प्यारा ।। शांत छवि और मोहनी मूरत, शान हसीली सोनी सूरत । तुमने वेष दिगम्बर धारा, कर्म शत्रु भी तुम से हारा ।। क्रोध, मान और लोभ भगाया, माया मोह ने तुम से डर खाया। तू सर्वज्ञ, सर्व का ज्ञाता, तुझ को दुनिया से क्या नाता।। तुझ में नहीं राग और द्वेष, वीतराग तू हितोपदेश । तेरा नाम जगत में सच्चा, दिसको जाने बच्चा बच्चा ।। भूत प्रेत तुम से डर खावें, व्यन्तर, राक्षस सब भग जावें । महा व्याध मारी न सतावे, महा विकराल काल डर खावे ।। काला नाग हो या फेन धारी, या हो शेर भयंकर भारी । ना हो कोई बचानेवाला, स्वामी तुम्ही करो प्रतिपाला ।। अग्नि दावानल सुलग रही हो, तेज हवा से भडक रही हो । नाम तुम्हारा सब दुःख खोवे, आग एकदम ठण्डी होवे ।। हिंसामय था भारत सारा, तब तुमने किया निस्तारा । जन्म लिया कुण्डलपुर नगरी, हुई सुखी सब प्रजा सगरी ।। सिद्धारथजी पिता तुम्हारे, त्रिशला के आँखों के तारे ।। छोड सभी झंझट संसारी, स्वामी हुए बाल ब्रह्मचारी ।। पंचमकाल महा दुःख दाई, चाँदनपुर महिमा दिखलाई।
टीले में अतिशय दिखलाया, एक गाय का दूध गिराया ।। सोच हुआ मन में ग्वाल के, पहुँचा एक पावडा लेके । सारा टीला खोद बगाया, तब तुमने दर्शन दिखलाया ।। जोधराज को दुःख ने घेरा, उसने नाम जपा जब तेरा। ठंडा हुआ तोप का गोला, तब सबने जयकारा बोला ।। मंत्री ने मंदिर बनवाया, राजा ने भी दुप लगाया । बडी धर्मशाला बनवाई, तुम को लाने को ठहराई ।। तुमने तोडी बीसों गाडी, पहिया मसला नहीं अगाडी। ग्वाले ने जो हाथ लगाया, फिर तो रथ चलता ही पाया ।। पहेले दिन वैशाख वदी के, रथ जाता है तीर नदी के । मीना गूजर सब ही आते, नाच कूद सब चित्त उमगाते।। स्वामी तुमने प्रेम निभाया, ग्वाले का तुम नाम बढाया । हाथ लग ग्वाले का जब ही, स्वामी रथ चलता है तब ही ।। मेरी है टूटी सी नैया, तुम बिन कोई नहीं खिवैया । मुझ पर स्वामी जरा कृपा कर, मैं हूं प्रभु तुम्हारा चाकर ।। तुमसे मैं अब कुछ नहीं चाहूँ, जन्म जन्म तेरे दर्शन पाउँ। चालीसे को 'चन्द्र' बनावे, वीर प्रभु को शीश नमावे ।।
।। सोरठा ।। नित चालीसाहिं बार, पाठ करे चालीस दिन ।
खेय सुगन्ध अपार, वर्धमान के सामने ।। होय कुबेर समान, जन्म दरिद्री होय जो । जिसके नहिं सन्तान, नाम वंश जग में चले ।। जाप ऊं ह्रौं अहँ श्री महावीराय नम :
'महावीर यालीसा
મળી આવે છે. ચાલીસા' એ ભક્તિ ગીતોનો એક પ્રકાર છે. બે લાઈનની એક એક માન્યતા અનુસાર તુલસીદાસજી રોજ સવારના લોટામાં પાણી ગાથા, એમ ૨૦ ગાથામાં કાવ્ય બન્યું છે. વીસ ગાથા એટલે ચાલીસ લઈ વારાણસીના જંગલમાં જતાં. જંગલમાંથી બહાર નીકળતાં છેલ્લે લાઈન થઈ. તેથી તેનું નામ “ચાલીસા' રાખવામાં આવ્યું. શરૂઆતના ચાર જે પાણી લોટામાં વધ્યું હોય તે ઝાડને પાઈ દેતા. એ ઝાડમાં પ્રેત લાઈનના દોહામાં પ્રભુને પ્રણામ કરી, કાવ્યની શરૂઆત થાય છે. રહેતો હતો. કહેવાય છે કે પ્રેત હંમેશાં તરસ્યા હોય છે. તેથી આ
ચાલીસાનો ઇતિહાસ તપાસીએ તો સોળમી સદીમાં (કેટલાક ઝાડને જ્યારે પાણી મળતું ત્યારે આ પ્રેત ધરાઈને પાણી પીતો અને અઢારમી કે ઓગણીસમી સદી કહે છે) થઈ ગયેલા સંત-કવિ ગોસ્વામી સંતોષ અનુભવતો. તુલસીદાસજીએ લખેલા હનુમાન ચાલીસા'નો ઉલ્લેખ નજર સમક્ષ એક દિવસ પાણી પીધા પછી પ્રેત ઝાડમાંથી બહાર તુલસીદાસજી આવે છે. તેમણે લખેલા આ ચાલીસાના ઇતિહાસમાંથી બે જુદી વાત પાસે પ્રકટ થયો. કહેવા લાગ્યો તમારું પાણી પી હું સંતોષ અનુભવું
| SR No. | 525998 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 2013 Year 61 Ank 01 to 12 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Dhanvant Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 2013 |
| Total Pages | 540 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 18 MB |