Prabuddha Jivan 2011 Year 58 Ank 01 to 12

SR No.: 525996
Original Sutra Author: N/A
Author: Dhanvant Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2011
Total Pages: 402
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 31 MB

Page 9

જાન્યુઆરી, ૨૦૧૧
પ્રબુદ્ધ જીવન સહાય મળે છે. મારે કોઈ આર્થિક સહાયની જરૂર નથી.' અને આમ Kheda District 1917-1934. પુસ્તક લખ્યું કે મારી પાસે આજે કહીને એમણે સ્વામીજીનો આ માટે ખૂબ આભાર માન્યો. પણ છે જ. આ લખવામાં આ પુસ્તકનો સંદર્ભ પણ મેં લીધો છે જ.
સ્વામીજીએ મને કહ્યું, ‘વૈદ્ય સાહેબ, જોઈ ડેવિડની પ્રમાણિકતા મારા મન પર પ્રો. ડેવિડની જે છાપ પડી તે પણ અહીં જો નોંધીશ. અને નિષ્ઠા? આપણો કોઈ ભારતીય વિદ્યાર્થી હોત તો કદાચ શું તો અસ્થાને નહિ ગણાય. અહીં આવતા પહેલાં પ્રો. ડેવિડ હાર્ડિમને કહે..તે કહેવાની જરૂર નથી.”
ભારતીય ઈતિહાસનો તલસ્પર્શી અભ્યાસ કર્યો. લંડન લાઈબ્રેરીમાંથી ત્યારબાદ અમે એક દિવસ માટે વિસનગર એક સંગીત કાર્યક્રમમાં ઘણા બધા જૂના રેકર્ડ પણ અભ્યાસપૂર્ણ રીતે જોયા. ભારતીય ધર્મ સ્વામીજી સાથે (ડેવિડ પણ ખરા) ગયેલા...ત્યાં એમણે ભારતીય અને પરંપરાનો પણ અભ્યાસ કર્યો. જે વિદ્યાર્થીઓ માટે ખૂબ સંગીતનો રસાસ્વાદ માણ્યો. એમને સંગીતમાં પણ રસ હતો. મેં પ્રેરક બની રહે. પ્રો. ડેવિડ હાર્ડિમન એક વિદ્યાર્થી તરીકે ખૂબ કર્મઠ, પૂછેલું, “શું તમે ગુજરાતી ફિલ્મ જોઈ છે? એમણે કહેલું, “હા, અભ્યાસુ, મહેનતુ, પ્રમાણિક અને નિષ્ઠાવાન હતા. * * * તાના રિરિ.' પ્રો. ડેવિડ હાર્ડિમન ખૂબ જિજ્ઞાસુ વિદ્યાર્થી હતા. ૫૧, ‘શિલાલેખ' દુપ્લેક્ષ, અરુણોદય સર્કલ પાસે, નંદનવન સોસાયટીની અભ્યાસના અંતે એમણે Peasant Nationalists of Gujarat' બાજુમાં, અલકાપુરી, વડોદરા-(ગુજરાત) ૩૯૦૦૦૭.
સંત-ભજનિકોની અવળવાણી
રૂડૉ. નિરંજન રાજ્યગુરુ ડૉ. નિરંજન રાજ્યગુરુ ગુજરાતી સંત-ભક્તિ સાહિત્યના સંશોધક અને એ વિષયક ગ્રંથોના સર્જક છે. ગોંડલ પાસેના ઘોઘાવદર ગામમાં સાહિત્ય અને લોકસેવાની પ્રવૃત્તિમાં પ્રવૃત્ત આનંદ આશ્રમના સ્થાપક છે અને એઓશ્રીનો આશ્રમમાં પરિવાર સહિત આજીવન સમર્પિત સ્થિર વાસ છે.
સૌરાષ્ટ્રની કંઠોપકંઠ જળવાયેલી પરંપરિત સંતવાણીમાં કેટલાંક સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં મનુષ્ય નામનો જીવાત્મા તન્ન નગણ્ય અને એવાં ભજનો પ્રાપ્ત થાય છે કે જે અવળવાણી પ્રકારના છે. ખાસ ક્ષુદ્ર જંતુ સમ છે. જેમ આપણા જીવન વ્યવહારમાં-જીવસૃષ્ટિમાં કરીને ગોરખ અને કબીરના નામાચરણ સાથે સધક્કડી ભાષામાં કીડીને આપણે નાનકડું શુદ્ર જંતુ ગણીએ છીએ એમ આ સંતોએ ગુજરાતીકરણ પામેલાં આ પરંપરિત ભજનોમાં અનેક જાતના અનુભવ કર્યો કે જીવાત્મા તો કશું જ મહત્ત્વ ન ધરાવનારી કીડી પાઠાંતરો અને રૂપાંતરો થતા રહ્યા છે પણ મૂળની પ્રતીકાત્મકતા જેવો છે. પણ એ જીવાત્મા આકાશમાં ઊડીને સૂર્યને ગળી જઈ કે રૂપકાત્મકતા આજ સુધી અવિચ્છિન્નપણે જળવાતી આવી છે. આ શકવાની શક્તિ પણ ધરાવે છે. ભોજા ભગતે ગાયું હોય કે “કીડી સંત કવિઓ અને એની પરંપરામાં આજ સુધી થયેલા અનુભવવાદી બિચારી કીડલી રે કીડીના લગનિયા લેવાય, હાલો કીડી બાઈની મરમી કવિઓ પોતે જે અતિન્દ્રિય અનુભવો કરે છે અથવા તો માનવ જાનમાં.' ધૂળ ભૂમિકા પસાર કરીને અધ્યાત્મ સાધનાના સૂક્ષ્મ જીવનના તદ્ન સ્થળ અને સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મ ક્ષેત્રોમાં જે અનુભવ વિહાર માર્ગે આરોહણ કરતી ચેતના કે સુરતાના વિવાહ બ્રહ્મતત્ત્વ સાથે કરે છે એ અલૌકિક મર્માનુભવ જ્યારે વ્યવહારની ભાષામાં થઈ જાય તો એના પોતાના ઘટમાં જ અંદર ઉતરીને સમગ્ર બ્રહ્માંડનું પ્રયોજવાનો હોય ત્યારે કૂટ કે ગૂઢ વાણી કે ઉલટવાણી કે રહસ્ય સમજી શકે અને સમજાવી શકે. પોતાની આંખોથી જ જે અવળવાણીનો વિનિયોગ કરવો પડે. વળી જીવ, જગત, માયા, જગત દેખાય છે તે આભાસી જગત છે. અને સાધકને ગુરુકૃપાથી બ્રહ્મ અને જે વિષયો તકતીત છે, જેને બુદ્ધિથી સમજાવી શકાય જે દૃષ્ટિ મળે છે એ દૃષ્ટિ દ્વારા જીવનના તમામ રહસ્યોના પરદા તેમ નથી એવું અનિર્વચનીય તત્ત્વ કે જે વૈખરી વાણીમાં ન ઉતરી ખૂલી જાય છે. મરાઠી સંત એકનાથ પોતાના આધ્યાત્મિક અનુભવો શકે અને જેને સમજાવવા માટે, ગ્રંથોના ગ્રંથો ભરવા પડે છતાં વર્ણવતા ગાય છે કેપુરેપુરા પામી ન શકાય એને એકાદ સાખીમાં કે બે ચાર કડીના ‘નાથ કે ઘર કી ઉલટી નિશાની, બેહદ પ્યાલા હો ગયા પાની, નાના પદમાં મૂકવા માટે આ સંત કવિઓએ અવળવાણીનો આશ્રય ભીતર ગાગર બાહર પાની, પાની સે મિલ ગયા દેખો પાની લીધો છે. જે અનુભવ અનંત છે, અસીમ છે, માનવની સીમિત આજ મૈને એક અજૂબા દેખા, ઓસતિ કા પાની મુંડેર તક ગયા બુદ્ધિમાં આવી શકે એમ નથી અને છતાં અધ્યાત્મના ક્ષેત્રમાં એની કૃષિકારને ખેતકો બોયા, ખેત રખવાલે કો નિગલ ગયા જાણકારી, સૂઝ, સમજ અનિવાર્ય છે, જેને ઈન્દ્રિયો દ્વારા પામી શકવા કંડી ખા ગયે ચાવલ ડાલ દિયા, બકરે કે સામને દેવતાકો કાટ લિયા મનુષ્ય અસમર્થ છે અને વાણીની પાર પહોંચીને જ જેનો અનુભવ એકા જનાર્દની માર્ગ કે ઉલટા, જો જાને વહી ગુરુકા હે બેટા, થઈ શકે છે એવો ગૂઢતમ વિષય પોતાના સર્જનમાં આ સંત નામદેવને નામે મળતા આ મરાઠી પદની પરંપરા ભારતીય સંત કવિઓએ સ્વીકાર્યો છે. ઈન્દ્રિયો દ્વારા જ અતિન્દ્રિયનો બોધ કરાવવો સાહિત્યમાં સૈકાઓથી પ્રવાહિત થતી રહી છે. વેદોમાંની એ અધ્યાત્મમાર્ગી સંત કવિઓનું જીવન લક્ષ્ય હતું.
ઋચાઓમાં બ્રહ્મતત્ત્વને જાણવા માટે ઋષિઓએ કરેલ પ્રશ્નો અને