Prabuddha Jivan 2011 Year 58 Ank 01 to 12

SR No.: 525996
Original Sutra Author: N/A
Author: Dhanvant Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2011
Total Pages: 402
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 31 MB

Page 341

નવેમ્બર, ૨૦૧૧
પ્રબુદ્ધ જીવન
| ૧૧ સરખાવી છે જે સહેલાઈથી સીધી થઈ શકે છે. નેતરની ગૂંથણી થોડા પ્રયત્નોથી દૂર થાય છે. સ્થિતિ ૪ મહિનાની છે. પણ કરી શકાય છે. એ રીતે આ માયાથી જલ્દી છૂટી શકાય છે. તેની ૪. સંજવલન લોભ : આ મંદ અવસ્થા છે. તેને કપડામાંના સ્થિતિ ૧ થી ૧૫ દિવસની છે.
હળદરના ડાઘ સાથે સરખાવ્યો છે. જેને સૂર્યતાપમાં રાખવાથી તરત આ માયાના પાસથી કઈ રીતે છૂટવું? તો જૈનદર્શન કહે છે કે દૂર થઈ જાય છે. તેની સ્થિતિ ૧ થી ૧૫ દિવસની છે. સરળતાના ગુણ દ્વારા તેનો ઉપશમ થઈ શકે છે. ઋજુતાથી માયા આ લોભ કષાય અતિ સૂક્ષ્મ છે. જે બધા કષાય પછી જાય છે. દૂર થઈ શકે છે. સરળતા તો ધર્મનું બીજ છે. તેથી જ તો તેને સંતોષના ગુણની સ્થાપના કરી દૂર કરી શકાય છે. જેમ સંતોષ ઉત્તરાધ્યયનમાં કહ્યું છે કે
આવે તેમ ઈચ્છાઓ ઓછી થતી જાય છે. તેથી જ તો કહ્યું છે કે ૩ન્ય મુસ્ય ધમો તરૂ વિરૂ . અર્થાત્ સરલ હૃદયમાં ધર્મ વસે “સંતોષ” ધન આવે સબ ધન આવે. તો ભર્તુહરી કહે છે કે મન સિ છે. “જો બનો સરળ તો મોક્ષ આવે તરત'.
च परितुष्टे को अर्थवान को दरिद्रा । ૪. લોભ કષાય : લોભનો એક અર્થ છે પરિગ્રહ તો સૂક્ષ્મ અર્થ આ રીતે જૈન ધર્મમાં ક્ષમા દ્વારા ક્રોધને, મૃદુતા અને વિનય દ્વારા છે ઈચ્છા. જૈન દર્શનમાં લોભનું સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ છે ઈચ્છા. આ લોભને માનને, સરળતા, ઋજુતા દ્વારા માયાને અને સંતોષ દ્વારા લોભ કષાયનો પાપનું મૂળ કહેવાય છે. વાચક ઉમાસ્વાતિ કહે છે કે ક્રોધથી પ્રીતિનો, ઉપશમ કરી વિજય મેળવી શકાય છે. આ ઉપરાંત એક બીજો ઉપાય માનથી વિનયનો, માયાથી સરળતાનો ગુણ જાય છે. પરંતુ લોભથી છે કે જેનો દૈનિક જીવનમાં ઉપયોગ કરી શકાય છે અને તે છે તો સર્વગુણનો નાશ થાય છે. સર્વવિનાશનમ્ સ્નોમાન્ા એક લોભના ષઆવશ્યક એટલે કે પ્રતિક્રમણનો. જાગવાથી બધા જ કષાય આવી જાય છે. તેને માટે ચૂર્ણિકારે ખૂબ જૈન ધર્મની માન્યતા અનુસાર અનંતાનુબંધી ક્રોધ, માન, માયા જ સુંદર દૃષ્ટાંત આપ્યું છે. એક ધનવાન પિતાના પુત્રની પિતાની અને લોભની સ્થિતિ જીવનપર્યત છે. જો તેની હાજરીમાં આયુષ્યનો સંપત્તિ મેળવવાની ઈચ્છા થઈ પરંતુ પિતાજીએ કોઈ કારણોસર એ બંધ થાય તો તે નરકગતિનો છે. અને તે હોય ત્યાં સુધી સમકિત કે સમયે આપવાની ના કહી. તરત જ પુત્રને ક્રોધ આવ્યો કે કેમ નથી સમ્યક્દર્શન જીવને પ્રાપ્ત થતું નથી. આપતા? તરત જ અહમ્ જાગ્યો કે જોઉં કે કેમ ન આપે? હું અપ્રત્યાખ્યાની ક્રોધ, માન, માયા, લોભની સ્થિતિ ૧ વર્ષની કોઈપણ રીતે મેળવીશ. કાવાદાવા કરી સંપત્તિ મેળવી એટલે કે છે. તેની હાજરીમાં આયુષ્યબંધ થાય તો તે તિર્યંચ ગતિનો છે. માયા આવી ગઈ અને પછી ખુશ થાય કે કેવી મેળવી? ચતુરાઈથી! વળી તેની હાજરીમાં શ્રાવકધર્મમાં વ્રત, પચ્ચખાણ જીવ લઈ શકતો ટુંકમાં એક લોભ ઉત્પન્ન થવાથી ક્રોધ, માયા, અહમ્ બધા જ દુર્ગુણ નથી. આવી ગયા, અને પિતા તરફનો પ્રેમ, માન ચાલી ગયા.
પ્રત્યાખ્યાની ક્રોધ, માન, માયા, લોભની સ્થિતિ ૪ મહિનાની લોભને અગ્યારમાં પ્રાણ કહ્યો છે એટલે કે દશાણ જતા હોય છે. તેની હાજરીમાં આયુષ્યનો બંધ મનુષ્યગતિનો છે. અને તે તો પણ લોભ જતો નથી. એક વણિક મૃત્યુશગ્યા પર હતો. તેનો સાધુત્વમાં બાધક છે એટલે જીવ દીક્ષા લઈ શકતો નથી. મોટો વેપાર હતો. જે તેના ચાર પુત્રો ચલાવતા હતા. છેલ્લી ઘડીએ સંવલનક્રોધ, માન, માયા, લોભ-૧ સ્થિતિ ૧ થી ૧૫ એક એક પુત્રને બોલાવે છે. અંતે જ્યારે જોયું કે ચારે પુત્રો તેની દિવસની છે. તેની હાજરીમાં આયુષ્યબંધ દેવગતિનો થાય છે. તે અંતિમ ઘડી હોવાથી તેની સાથે જ છે તો ગુસ્સો કરી બરાડી ઊો વિતરાગતામાં બાધક છે. એટલે કે કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત ન થઈ શકે. કે બધા અહીં છો તો દુકાને કોણ છે? આ રીતે અંતિમ ઘડીએ પણ આ માન્યતાને આધારે જૈનધર્મમાં પ્રતિક્રમણની ક્રિયા દર્શાવી લોભ છૂટતો નથી. અરે અંતિમ ઘડીની ક્યાં વાત કરો છો. મર્યા છે. વ્યક્તિએ રોજ અને નહીં તો પાક્ષિક પ્રતિક્રમણ કરવું આવશ્યક પછી પણ લોભ જતો નથી. એકવાર એક વણિકનું મૃત્યુ થયું. છે. જેથી સંજ્વલન કષાય પ્રત્યાખ્યાન કષાયમાં રૂપાંતરીત ના યમરાજ તેને લેવા આવ્યો. થોડે આગળ ગયા પછી યમરાજે પૂછયું થાય અને એ ના થાય તો ચમાસિક પ્રતિક્રમણ કરવું જરૂરી છે. કે વણિક પ્રવર તમારે ક્યાં જવું છે નરકમાં કે સ્વર્ગમાં? તો વણિક પ્રત્યાખ્યાન કષાય, અપ્રત્યાખ્યાન કષાય ના બને અને એ ના થઈ બોલી ઊઠે છે કે પૂછવાનું શું હોય જ્યાં બે આનાની કમાણી હોય શકે તો છેવટે વર્ષમાં એકવાર એટલે કે સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ અત્યંત ત્યાં મને લઈ જા. આ લોભના ચાર પ્રકાર છે.
આવશ્યક છે. જેથી અનંતાનુબંધી કષાય ના થઈ જાય કે આપણે ૧. અનંતાનુબંધી લોભ : આ તીવ્રતમ અવસ્થા છે. પ્રાણ જાય, સમકિતથી પણ વંચિત રહીએ અને નરકગતિમાંથી બચી શકીએ. જીવન પૂરું થઈ જાય પણ લોભ ના જાય. તેને કપડાના કીરમજી આ રીતે જૈનધર્મમાં તો કષાય વિજયના ઉપાયો દર્શાવ્યા જ છે રંગના ડાઘ સાથે સરખાવ્યું છે. આ ડાઘ કપડું ફાટે તો પણ જતો પરંતુ આવો જ એક અદ્ભુત ઉપાય પ્રેક્ષા પ્રણેતા આ. મહાપ્રજ્ઞજીએ નથી. તેમ આવો લોભ જીવનપર્યત રહે છે.
‘પ્રેક્ષાધ્યાન સાધના પદ્ધતિ દ્વારા આપ્યો છે. આ પદ્ધતિમાં ૨. અપ્રત્યાખાની લોભ : તીવ્રતર અવસ્થા છે. તેને કપડાના કાદવ- જેનધર્મના સિદ્ધાંતો, યોગ અને આધુનિક શરીર વિજ્ઞાન, કીચડના ડાઘ સાથે સરખાવ્યો છે. આ ડાઘ પ્રયત્નો પછી જાય છે. તેમ મનોવિજ્ઞાનનો અભુત સમન્વય કરવામાં આવ્યો છે. ટૂંકમાં આ. આવો લોભ કાઢવો મુશ્કેલ છે. તેની સ્થિતિ ૧ વર્ષની છે.
મહાપ્રજ્ઞજીએ પ્રેક્ષાધ્યાનમાં ધર્મના સિદ્ધાંતો, યોગ અને વિજ્ઞાનનો ૩. પ્રત્યાખાની લોભ : તીવ્ર અવસ્થા છે. ગાડાનું ખંજનના ડાઘ ત્રિવેણી સંગમ દર્શાવ્યો છે. કપડામાં પડે તો થોડા પ્રયત્નથી નીકળી જાય છે. તેમ આવો લોભ પ્રેક્ષાધ્યાનમાં ધ્યાન શબ્દનો અર્થ તો મન, વચન, કાયાની