Prabuddha Jivan 2009 Year 19 Ank 01 to 12 - Ank 03 is not available

SR No.: 525994
Original Sutra Author: N/A
Author: Dhanvant Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2009
Total Pages: 320
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 5 MB

Page 108

૨૪ પ્રબુદ્ધ જીવન
મે, ૨૦૦૯ ‘શિક્ષા યોગ'નો પ્રારંભ આમ થાય છે?
નિહાળવા મળે છે ત્યારે બ્રહ્મચર્યાશ્રમની વાત કેવી પ્રેરક બની રહે शिक्षायोगो महायोगः सर्वयोगप्रकाशकः। शिक्षणं सर्वयोगानां शिक्षायोगं सतां गुरुः।।
પાઠશાળાની ઉત્તમ પ્રવૃત્તિના કારણે જૈનસંઘમાં આજે પણ
(શિક્ષાયોગ, શ્લોક ૧) ધર્મશિક્ષા જીવંત છે અને પાઠશાળાના કારણે આપણે અનેક શિક્ષાયોગ મહાયોગ છે, તે સર્વયોગનો પ્રકાશક છે. સર્વયોગના સચ્ચારિત્ર્યવંત સાધુ-સાધ્વીજીને મેળવી શક્યા છીએ. પાઠશાળા શિક્ષણને શિક્ષાયોગ કહે છે. શિક્ષા યોગ સર્જનોનો ગુરુ છે.' જૈન સંઘની ધરોહર મજબૂત અને સક્ષમ બનાવે છે. એ માટેની
શ્રી જૈન મહાવીર ગીતા” ભગવાન મહાવીર પોતાના શ્રીમુખે પ્રેરણા જુઓ : “જેનાથી મારામાં શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન થાય તે શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ છે. શ્રી ગૌતમસ્વામી વગેરેના પૂછવાથી કહે છે તે મુજબ અહીં આવું સર્વ શક્તિદાયક શિક્ષણ બાળકો, યુવાનો, વૃદ્ધો વગેરે સૌને આ અધ્યાયનો પ્રારંભ થાય છે. પ્રથમ શ્લોકમાં જ શ્રીમદ્ આપવું જોઈએ. મહાજનોએ ધર્મ, સંઘ, સમાજ, વગેરેના અસ્તિત્વ બુદ્ધિસાગરસૂરીશ્વરજી શિક્ષાયોગને જ “મહાયોગ' કહે છે. તેને માટે સર્વની ઉન્નતિમાં સહાયક એવું (જૈન) ધર્મનું શિક્ષણ સોને આપવું માર્મિક સંવેદન ઘણું ઊંડું છે. આપણે જે જોઈએ છીએ, જાણીએ જોઈએ. (શિક્ષાયોગ, શ્લોક ૮, ૯) શિક્ષણ અનેક લાભ આપે છે છીએ, અનુભવીએ છીએ તેનાથી પણ અનેક ઘણું વધુ રોચક, તે સર્વવિદિત છે. શિક્ષિત વ્યક્તિ સર્વત્ર પોતાનો પંથ ઉભો કરી રોમાંચક આ વિશ્વ છે અને તેનાથી પણ વધુ અલૌકિક, અદ્ભુત શકે છે. આ માટેનો નિર્દેશ જુઓ: “જે મહાજનો પ્રાણાન્ત પણ શિક્ષાકાર્ય આપણી જાણ બહારનું વિશ્વ છે. તેને જાણવાની તત્પરતા, તે માટેનો છોડતા નથી તેઓ દુષ્ટો દ્વારા થતી કોઈપણ પ્રવૃત્તિના કારણે પણ કદીય પ્રચંડ પુરુષાર્થ એ જેવી તેવી વાત નથી. એ પાઠશાળાનો વિદ્યાર્થી પરતંત્ર થતા નથી. (શિક્ષાયોગ, શ્લોક ૧૫). જે શિક્ષા પ્રાપ્ત કરવા માટેનો યોગ પ્રારંભ કરે છે તે સ્વયં મહાયોગ શિક્ષણથી સાર-અસારની દૃષ્ટિ મળે છે. શિક્ષણથી વિવેકદૃષ્ટિછે. સર્વ જ્ઞાનની ક્ષિતિજો ખોલનારો એ મહાયોગ છે. આ શિક્ષાયોગ હંસદૃષ્ટિ પ્રાપ્ત થાય છે અને શિક્ષણથી જ શ્રદ્ધા દૃઢ બને છે. શ્રદ્ધાની સજ્જનોનો ગુરુ જ છે કેમકે તેને તો પળભર પણ આ વિદ્યા વિના ધરોહર મજબૂત ન હોય તો તમે ક્યાંય આગળ વધી શકતા નથી. નહિ ચાલે.
ભગવાન મહાવીરના સમયમાં થયેલી સુલસા શ્રાવિકાને યાદ કરવી શિક્ષણ કેવું આપવું જોઈએ ? શિક્ષણ માટે તમામ આધુનિક જોઈએ. અંબડ શ્રાવકે તેને પારખવા માટે વિધવિધ દેવતાઓના સાધનો અપનાવવા જોઈએ, બોંતેર કળાઓ – એટલે કે બધું જ રૂપ ધારણ કરેલા પણ તેનું સમ્યકત્વ એટલું દૃઢ હતું કે સુલતા શિક્ષણ-શીખવવું જોઇએ, તે માટે તમામ વ્યવસ્થા ખડી કરવી શ્રાવિકા ચલિત ન થઈ. આ જ્ઞાન, આ શ્રદ્ધા ઉંડી ધર્મશિક્ષામાંથી જોઈએ વગેરે નિર્દેશ નીચેના શ્લોકમાંથી મળે છેઃ
આવે છે. “શિક્ષાયોગ'માંથી આ ઉલ્લેખ જોઈએ : મારા ભક્તો, ગૃહસ્થો, ત્યાગીઓ અને મારા આપ્તજનોને દ્રવ્ય, “મેં કહેલ સર્વશિક્ષાઓમાં ગુપ્ત રીતે વિરોધ કરનારાઓ જો સત્યના ક્ષેત્ર, કાળ અને ભાવ અનુસાર શિક્ષણ આપવું જોઈએ.'
આભાસનો ઉપદેશ આપે તો પણ તે મોહ પામતો નથી.' બોતેર કે ચોસઠ કળાની શિક્ષા માટે યુક્તિપૂર્વક (આયોજનપૂર્વક)
| (શ્લોક, ૧૬) સર્વ શક્તિ સજ્જનોએ અર્પણ કરવી જોઇએ.'
કહેલ સર્વ શિક્ષાઓમાં મારા લોકો વિશ્વાસ રાખે છે અને તેમાં ‘પુત્રો અને પુત્રીઓના સ્વરક્ષણ માટે વ્યાયામ વગેરેનું શિક્ષણ પણ કદી તેઓ શંકા કરતા નથી. તેઓ વેગપૂર્વક ઉન્નતિ કરે છે. આપવું જોઈએ. તે સંઘના અસ્તિત્વનું પણ રક્ષણ કરે છે.'
(શ્લોક, ૧૭) શ્રેષ્ઠ એવા બ્રહ્મચર્યાશ્રમની સ્થાપના કરવી જોઈએ અને બ્રહ્મચર્યની “ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનું શિક્ષણ ક્રમ પ્રમાણે મારા લોકોએ રક્ષા માટે ઉત્તમ જીવન જીવવું જોઈએ.'
હંમેશાં બધી રીતે ગ્રહણ કરવું જોઈએ. તેનાથી જૈન ધર્મનો પ્રસાર થાય સંઘ, ધર્મ અને સમાજના સ્વાતંત્ર્યના રક્ષણ માટે જે શિક્ષણ યોગ્ય છે.” (શ્લોક, ૨૦). હોય તે આપવું જોઈએ.”
“વિવેક પૂર્વક સ્વદેશ અને પરદેશમાં વિદ્યાપીઠ વગેરેની સ્થાપના (શિક્ષાયોગ, શ્લોક ૩, ૪, ૫, ૬, ૭) કરવી જોઈએ, અને તેમાં મારા ભક્તોએ દક્ષ બનીને કાર્ય કરવું જીવનની ઉન્નતિ માટે શિક્ષિત હોવું જરૂરી છે તેટલું જ શરીર જોઇએ.' (શ્લોક, ૨૨) મજબૂત હોવું, મન સંસ્કારી હોવું જરૂરી છે. શ્રીમદ્ બુદ્ધિસાગર શ્રીમદ્ બુદ્ધિસાગરસૂરીશ્વરજી હંમેશાં માનતા હતા કે જેન સૂરીશ્વરજી જે સમયમાં વિદ્યમાન હતા તે એક રૂઢિચુસ્ત સમાજ હતો, ગુરુકુળોની સ્થાપના ઠેર ઠેર કરવી જોઈએ. ધર્મશિક્ષા કોઈ શુષ્ક તે સમયમાં દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાળ અને ભાવ અનુસાર શિક્ષણ પદ્ધતિ ઘટના નથી પણ ધર્મજ્ઞાનથી વ્યક્તિત્વનો સર્વરૂપેણ વિકાસ થાય અપનાવવી, પુત્ર-પુત્રીઓને વ્યાયામ શીખવવો તથા ઉત્તમ છે. જૈન શ્રેષ્ઠિઓએ સેંકડો વર્ષોથી દેશ-વિદેશમાં પોતાની વ્યવહારબ્રહ્મચર્યાશ્રમની સ્થાપના કરવાનું કહેવું વગેરે ક્રાંતિકારી ઘટના હતી. કુશળતાથી જે પ્રભાવ પાડ્યો છે તે અવિસ્મરણીય છે. જૈન ધર્મ વર્તમાન સમયમાં યુવક-યુવતીઓમાં ટી.વી., ઈન્ટરનેટ અને સદાય ઉદારતા, સહિષ્ણુતા, દયા, પરોપકારના જે પાયામાંથી ગુણ અમર્યાદ વ્યસનના કારણે સંસ્કારનો જ શતમુખી અધોપાત શીખવ્યા છે તે સંસ્કારશિક્ષાનો વ્યાપક પ્રભાવ જૈનોએ નિર્માણ