Prabuddha Jivan 2002 Year 13 Ank 01 to 12

SR No.: 525987
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2002
Total Pages: 142
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 10 MB

Page 44

પ્રબુદ્ધ જીવ
માર્ચ ૨૦૦૨
કર્યો છે તે સમ્યક્ એકાન્ત એવા નિજ પ્રાપ્તિ માટે જ ઉપકારી છે. અનેકાન્ત એટલે શું ? વસ્તુમાં નિત્ય-અનિત્ય વગેરે બુધ્ધે પરસ્પર વિરુદ્ધ ધર્મ રહ્યા છે, તેનું નામ અનેકાન્ત છે. સ્વભાવે શુદ્ધ' અને અવસ્થાએ ‘અશુદ્ધ' એમ બે પડખાં જાણીને તેની સામે જ જોયા કરે અને શુદ્ધ સ્વભાવ તરફ ન વળે તો તેને નિજપદની પ્રાપ્તિ થતી નથી ને અશુદ્ધતા ટળતી નથી. પણ કોય કાળે હું શુદ્ધ છું ને પ્રાથમિક પર્યાયમાં હું ને અશુદ્ધતા છે એમ બંને પડખાં જાણીને જો ત્રિકાળી શુદ્ધ સ્વભાવ તરફ તળે તો નિપદની પ્રાપ્તિ થાય છે, ને અશુદ્ધતા ટળે છે. વસ્તુ અનંતનો પિંડ છે તે વસ્તુ તો છે છે ને છે. ત્રિકાળી છે. તે વસ્તુ કાંઈ નવી પ્રાપ્ત તે થતી નથી. પરંતુ તેનું ભાન થઈને સમ્યગ્દર્શન, જ્ઞાન ચારિત્ર્ય વડે પૂર્ણ પરમાત્મપદ પ્રગટે તેનું નામ નિજપદની પ્રાપ્તિ છે. મૂળ માર્ગમાં કહે છે
'
૧૪
શુદ્ધ બુદ્ધ ચૈતન્યધન, સ્વયં જ્યોતિ સુખધામ, બીજું કહીએ કેટલું ? ક૨ વિચાર તો પામ. આ બધી કડીઓ પૂ. ગુરુદેવશ્રી માંગલિક ફરમાવતા હોય, કે કોઈ આ બીમાર હોય અને દર્શન આપવા જતાં હોય ત્યારે બોલતા હતા-તું છો મોક્ષ સ્વરૂપ-એ વાત ત્રિકાળીદ્રવ્યની કહી છે. એમ વારંવાર પ્રશંસા કરતા હતા. તેમાં શ્રીમદ આત્મધર્મના મર્મને પ્રગટ કર્યો છે. ત્રણે કાળના જ્ઞાનીઓને જે કહેવું છે તે તત્ત્વનું રહસ્ય, શ્રીમદે પણ દાંડી પીટીને જાહેર કર્યું છે. યુક્તિ, અનુમાન, સર્વજ્ઞ કથિત આગમપ્રમાણ અને સ્વાનુભવથી આત્માનો સ્વીકાર કરવો તેનું નામ સભ્યશુદર્શન છે. પૂ. ગુરુદેવની નિર્દોષ વાણી કહે છે હું જો આ પંચમકાળમાં સત્ ધર્મની જાહેરાત કરી, અને પોતે અનભવનો છેડો કાઢી એક જ ભવ બાકી રહે તેવી પવિત્ર દશા આત્માને વિષે પ્રગટ કરી તેવા પવિત્ર પુરુષનું અતિ અતિ બહુમાન થવું જોઈએ. ધન્ય છે તેમને ! હું ચોક્કસ કહું છું કે ગુજરાત-(કાઠિયાવાડમાં) સૌરાષ્ટ્રમાં વર્તમાનકાળમાં મુમુક્ષુ જીવોના પરમ ઉપકારી હોય તો તે શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર છે. શ્રીમદ્જીનું જીવન સમજવા માટે મતાગ્રહથી દૂર રહી એ પવિત્ર જીવનને મધ્યસ્થપા જોવું જોઈએ. તેમની ભાષામાં અપૂર્વ ભાવ ભર્યા છે. તેમાં વૈરાગ્ય, ઉપશમ, વિવેક, સમાગમ બધું છે. બાળકથી માંડીને આધ્યાત્મિક સત્સ્વરૂપની પરાકાષ્ટાને પોંચેલા, ઊંડા ઊંડા ન્યાય, ગંભીર અર્થ તેમના લખાણમાં છે. વ્યવહારનીતિથી લઈને પુર્ણ શુદ્ધતા કેવળજ્ઞાન સુધીના ભણકાર તેમાં છે. કોઈ જ્ઞાનબળના અપૂર્વ યોગે તે લખાયા છે. શ્રીમદને સમયના દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાળની ખબર હતી. તેથી બહુ જાહેરમાં આવ્યા નહિ. મારું લખાળા, મારું શાસ્ત્ર મધ્યસ્થ પુરુષો જ સમજી શકો. મહાવીરના કોઈ પણા એક વાક્યને યથાર્થપષ્ટ સમજો. શુકલ અંતઃકરણ
વિના વીતરાગનાં વચનોને કોણ દાદ આપશે ! શ્રી સમયસારજી શાસ્ત્ર પહેલવહેલું લીંબડીમાં તેમના હાથમાં આવ્યું ત્યારે રૂપિયા ભરીને થાળી મંગાવી, શાસ્ત્ર લાવનાર ભાઈને શ્રીમદ્દે ખોબો ભરીને રૂપિયા આપ્યા. એ પુસ્તક છપાય તેવી તેમની ઈચ્છા હતી. પરમશ્રુત પ્રભાવક મંડળની સ્થાપના કરી એ અધ્યાત્મ શાસ્ત્ર છપારાવ્યું (પાછળથી). આ શાસ્ત્રની પ્રથમ જાહેરાત કરનાર શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર હતા. તેમનો અનંત ઉપકાર છે. તેનો લાભ અત્યારે ભાઈબહેનો તે છે તે શ્રીમદનો ઉપકાર છે.
એ ત્રણ આનંદ પરિણમી હૈ
જ્યારે વર્તે તે આત્મારૂપ – મૂળ મારગ સાંભળો તેહ મારગ જિનનો પામીયો રે
કિંવા પામ્યો તે નિજ સ્વરૂપ – મૂળ મારગ સાંભળો.
શ્રીમદ્દનાં વચનોમાં જ્યાં હોય ત્યાં ભવના અંતનો પડકાર છે. ‘મૂળ મારગ સાંભળો જિનનો રે' એમાં શ્રીમદ્જીએ સનાતન વીતરાગ ધર્મને સમજાવ્યો છે. એમ કહી સનાતન ધર્મનો મહિમા પૂ. ગુરુદેવ સ્વીકારતા હતા. સોનગઢમાં ‘જિનમંદિર'નું નિર્માણ થયું ત્યારે પણ પૂજ્ય ગુરુદેવ મંદિર ઉપર ‘સનાતન જિન મંદિર' નામ લખાવ્યું હતું. તેથી પૂ. ગુરુદેવ શ્રીમદના ભાવોથી પ્રભાવિત છે તે સમજાય છે. છે
શ્રીમદ્ છેલ્લા સંદેશમાં 'વર તે જય છે' એવા શબ્દો વાપર્યા છે તેનો અર્થ એ કે સાધક સ્વભાવનો જયકાર છે.
‘સુખધામ અનંત સસંત ચરી, દિનરાત રહે તધ્યાન નહિ, પતિ અનંત સુધામય છે, કામું પડે તે વર તે ય તે.*
આ શબ્દમાં ઘણો ગંભીર ભાવ રહેલો છે, પૂર્ણ શુધ્ધ એવો ચૈતન્યધન આત્મા ભેદજ્ઞાનના બળ વડે જાગૃત થાય છે અને એ જાતના ઉગ્ર પુરુષાર્થ વડે પૂર્ણ સુખસ્વરૂપ પ્રગટ થાય છે. જેને મુનિ આદિ ધર્માત્મા ઈચ્છે છે તે પૂર્ણ સ્વરૂપના થઇ અંતિમ સંદેશો કહી શ્રીમદ્દે કાવ્યરચનામાં અંતિમ માંગલિક કર્યું છે. પોતાનું સ્વાધીન સુખ પ્રગટ કરવા માટે પ્રથમ જ સ્વરૂપની શ્રઢા કરી. તેને જ જાણો, તેનો જ અનુભવ કરી.
શ્રીમદ્જીએ આત્મા કર્મનો વિભાવભાવે કર્તા છે. વિભાવપો ભોક્તા છે. મોક્ષ છે જ અને મોક્ષ છે તેવો નિશ્ચય થતાં તેનો ઉપાય પણ છે. આ રીતે પદર્શન અને પદ્મથની સેવાદીલીમાં આત્મસિદ્ધિ શાસ્ત્ર લખેલ છે. આ બધા અભ્યાસથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પૂ. ગુરેદેવ શ્રીમદ્દ્ન આદરથી સ્વીકારે છે. વ્યક્તિ ઉપર અસર સસ્પર્શતી હોય તો તેને મહિમા આવે છે. તે થાય પૂ. ગુરુદેવ ઉપર કૃપાળુદેવની અસર છે તેવી પ્રતીતિ થાય છે. ન્યાયે પૂ. ગુરુદેવ વીર, સે. ૨૪ ૭, મહાવદ ત્રીજને શુભ દિવસે વવાણીયા ક્ષેત્રે ગયા હતા. ત્યાં જન્મભુવનના સ્થળે પ્રવચન આપ્યું હતું તે વાક્ય છે કે અનેકાન્તિક માર્ગ પણ સમ્યક્ એકાન્ત એવા નિજપદની પ્રાપ્તિ કરાવવા સિવાય બીજા અન્ય હેતુએ ઉપકારી નથી.' ત્યારે પૂ. ગુરુદેવ શ્રીમદ્જીના જન્મસ્થાને તેમના અહોભાવમાં તેમના વૈરાગ્યમાં ઝુલતા
ઉપર્યુકત વિચારોના નિષ્કર્ષરૂપે આપશે જાણી શકીએ છીએ. પૂ. ગુરૂદેવ ઉપર શ્રીમનો પ્રભાવ અનેક દૃષ્ટિકોાથી જોઈ શકાય છે. ધર્મ-સંકુચિત સમયમાં શ્રીમદ્ નિર્ભિક વસ્તુસ્થિતિને નિરૂપ છે. તેમÁ ગૃહસ્થાવેષમાં આત્માનુભવ પામી વસ્તુગતે વસ્તુ પ્રકાશી છે. લોપામ અને અન્ય રિદ્ધિસિદ્ધિને ગૌણ કરી, આત્મા બનાવવામાં જ શ્રીમદ્ અગ્રજ બન્યા છે. નીતરાગ માર્ગના સાચા શિલ્પી તરીકે, સમાજ ક્રિયાકાંડમાં જ પડયો હતો ત્યારે શ્રીમદ્દે અનેકાન્તવાદ, સર્વજ્ઞદર્શનને સમાજ સમક્ષ લેખિની દ્વારા પ્રગટ કરીને, રાષ્ટ્રપ્રેમ અને કુરીવાજોના સુધારક તરીકે ભક્તિ પણ અધ્યાત્મ માર્ગ છે તે રીતે મુમુક્ષુઓના સત્ય માર્ગદર્શકરૂપ સત્યાન્વેષકરૂપે, નિઃસ્પૃહ, નિર્મોહક, નિર્ભિક, નિર્દેભ ઉચ્ચ કોટીના
હતા. તેઓ કહે છે કે આ એક લીટીમાં શ્રીમટે સર્વજ્ઞના હૃદયનો મર્મજ્ઞાની ધર્માત્મારૂપે શ્રીમદ્ની અપૂર્વ અસર પૂ. ગુરુદેવશ્રી ઉપર છે તેમ છે ગોઠવ્યો છે. બધાં શાસ્ત્રોનો છેવટનો સાર આમાં બતાવી દીધો છે. પાત્ર જીવ હોય તે તેનું રહસ્ય સમજી જાય છે. શ્રીમદ્નાં વચનો પાછળ એવી ગુઢ ભાવ રહેલો છે કે ગુરુગમ વગર પોતાની મેળે એનો પત્તો ખાય તેમ નથી. શ્રીમદ્ આ એક લીટી દ્વારા, કીડો મારીને અંતરમાં વાળવા માગે છે. આ એક લીટીમાં કેટલું રહસ્ય છે તેનું માપ બહારથી ન આવે. શ્રીમદ કહે છે કે ભાઈ ! સર્વજ્ઞ ભગવાને જે અનેકાન્ત માર્ગ
આ
સતિ થાય છે.
જ્ઞાની જ્ઞાનીને ઓળખી લે છે. પૂ. ગુરેદેવ પ્રથમ બધાને એક જ વાત કરતાં તમે શ્રીમદ્ વાંચો. શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર વાંચો. તેમાં નિય વ્યવહારની ઉત્તમ સંધિ છે. શ્રીમના વૈરાગ્યસંપન્ન વ્યક્તિત્વની છાપ પૂ. ગુરુદેવ ઉપર આદિથી અંત સુધી જીવનમાં વાર્ષતી જોવા મળે છે.
...