Prabuddha Jivan 1999 Year 10 Ank 01 to 12 - Ank 07 is not available

SR No.: 525984
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1999
Total Pages: 116
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 10 MB

Page 84

પ્રબુદ્ધજીવન
તા. ૧૬-૧૧-૯૯
permanent'-કવિતાના સ્વાંગમાં અભિવ્યક્તિ પામેલું તત્ત્વજ્ઞાન જ અર્થઘટનમાં આવાં કેટલાંક દૃષ્ટાંતો, એમના કેટલાંક લેખો અને ચિરંતન બને છે' અને ડીન ઇન્જ પણ કહે છે : "Have not the પ્રવચનો જેવાં કે ‘યુધિષ્ઠિરનું અસત્યકથન', પશ્ચિમના Sermons profoundest intuitions of faith been often wrappedપ્રકારના વાર્તિકો, ‘શ્રી મહાભારતનું ઉપદેશ-૨હસ્ય', ‘સૂત્રકૃતાંગ'up in poetical myths and symbols...?' આના સમર્થનમાં ‘મહાવીર સ્વામીનો સંયમ ધર્મ' એ શ્રીયુત ગોપાળદાસ જીવાભાઇના આચાર્યશ્રીનું કવિતાના ગૌરીશંકરે આરોહણ કરતું અર્થઘટન જુઓ. પુસ્તકની પ્રસ્તાવના, ‘જૈન અને બ્રાહ્મણ' જૈન ધર્મ પ્રસારક સભાના ‘મહાભારત પુરાણ આદિ ગ્રંથોમાં ઐતિહાસિક વૃત્તાન્તો નોંધાએલાં સુવર્ણ મહોત્સવમાં પ્રમુખપદેથી આપેલું ભાષણ અને બનારસ ત્તથા છે, પણ તે સાથે એ ગ્રંથોના કર્તાઓનો ઉદ્દેશ ધર્મ અને તત્ત્વજ્ઞાનનાં મદ્રાસમાં અનુક્રમે આપેલાં Second Indian Philosophycal સત્યોને સાહિત્ય સ્થાપત્ય આદિ કલા (Art)ની આકૃતિ આપીને Congress અને fourth Indian Philosophycal ઉપદેશવાનો હતો. થોડાંક ઉદાહરણો જોઇએ. નટરાજની નૃત્ય અને Congressમાં પ્રમુખપદેથી આપેલાં અંગ્રેજી પ્રવચનોમાં પણ જોઇ સ્થિરતાની મૂર્તિમાં આ વિશ્વમાં જે સ્થિતિગતિનો-વેગ અને શકાય છે. શાંતિનો-જે અદ્ભુત સમન્વય છે એ મૂર્તિમંત કરવાનો યત્ન છે. શ્વેત હંસ (ક્ષીર-નીર છૂટાં પાડતી વિવેકદૃષ્ટિ) ઉપર વિરાજતી સુંદર વીણા વગાડતી સરસ્વતીની કલ્પના થોડી જ્ઞાનવાહિની છે ? પરમાત્મા નારાયણ (સર્વ જીવોનું જેમાં સ્થાન છે) એ સમુદ્ર ઉપર શેષ (પરમાત્માનો શેષ ભાગ, જે ‘શેષ' હોઇને પણ અનન્ત-Infinite છે) ની શય્યા ઉપર સૂતા છે, લક્ષ્મીજી (God's Glory) એમના પગ આગળ શોભી રહ્યાં છે, એમની નાભિમાંથી બ્રહ્માંડરૂપ કમળ
ઊગ્યું છે. એ ઉપર એ બ્રહ્માંડના મહાજીવરૂપ બ્રહ્મા બેઠા છે, અને ચૌદિશ ‘વેદ' અર્થાત્ જ્ઞાન પ્રસારે છે–એ કલ્પના પણ થોડી ભવ્ય અને બોધક નથી. ધર્મ કે તત્ત્વજ્ઞાન કેવળ બુદ્ધિના વિષય નથી, હૃદય અને કલ્પનાશક્તિ જગાડી એ ધારા અનુભવમાં ઉતારવાની એ વસ્તુ છે, એ ગંભીર સત્યના નિદર્શનરૂપે આપણાં પૂર્વજ મહર્ષિઓએ પુરાણોની રચના કરી છે.
.
આચાર્યશ્રીમાં આ અદ્ભુત શક્તિ આવી ક્યાંથી ? એક તો કુટુંબના પરંપરાગત સંસ્કાર, ‘આપણો ધર્મ' અર્પણ કરતાં પિતાજીના સંસ્કારોનું ઋણ સ્વીકારતાં લખે છે : જેમના જૂની રીતિના પણ સાચા અને વિશાળ મનના ધર્માચારમાં મને વેદ, સ્મૃતિ અને પુરાણ, જ્ઞાન ભક્તિ અને કર્મ-એ ત્રિપુટીઓમાં અખંડાકારે બંધાતું ‘આપણો ધર્મ'નું સમગ્ર સ્વરૂપ પ્રથમ અનુભવમાં આવ્યુંઃ
આ તો થયો કૌટુંબિક સંસ્કારવારસો પણ જૂની રીતિના સાચા
ને
અને
વિશાળ મનના ધર્માચારમાં, પાશ્ચાત્ય કેળવણીને પ્રતાપે અંગ્રેજી સંસ્કૃત સાહિત્યના પ્રગટ પરિશીલનના સંસ્કાર પણ ભળ્યા... ‘આપણો ધર્મ’ની પ્રથમ આવૃત્તિની પ્રસ્તાવના'માં આ વાતનો એકરાર કરતાં તેઓ લખે છે : ‘હું જે પ્રાચીન ધર્મમાં ઊછર્યો છું તેમાં જ મારા ઘણાખરા વાચક ભાઇઓ પણ ઊછર્યા છે, અને હું જે કેળવણી–સંસ્કૃત અને અંગ્રેજી-પામ્યો છું તે જ એ ભાઇઓ પણ પામ્યા છે. અને તેથી સ્વ. ગોવર્ધનભાઈ ‘સરસ્વતીચંદ્ર’ના ૪થા ભાગના ‘ઉપોદ્ઘાત’ માં જે વિચારની ત્રિવેણી (૧. પ્રાચીન પૂર્વ, ૨. અર્વાચીન પૂર્વ, ૩. પશ્ચિમ) બતાવે છે તે ઉભયને સમાન છે. એવી સ્થિતિમાં, જેમ મને આપણા ધર્મ ઉપર ચિંતન કરતાં અનેક વિચારો આવે છે-ગૂંચવણો પડે છે, સમાધાનો થાય છે, મૂંઝવણો રહે છે તેમ એમને પણ થતું હશે. અને એવા ‘સમાનધર્મી' વાચકો ઘણા હશે એમ ધારી આ સંગ્રહ સુલભરૂપે પ્રસિદ્ધ કરવાનું મેં યોગ્ય ધાર્યું છે.'
‘આપણો ધર્મ'માં, સિદ્ધાંત નિરૂપણ કરતાં ચૌદ વાર્તિકોમાં અર્થઘટનશક્તિનાં સુપેરે દર્શન થાય છે.
દષ્ટાંતો આપવાં હોય તો પ્રત્યેક વાર્તિકમાંથી મળી શકે તેમ છે પણ દૈવાસુર-સંગ્રામ'માંથી નમૂના રૂપે એક જોઇએ. અત્રે દેવ અને અસુર' એ આપણી શુભ અને અશુભ વૃત્તિઓનાં રૂપક છે-એ તો સર્વવિદિત છે; પણ એ દેવાસુર સંગ્રામની વિશેષ હકીકતમાં ઊતરતાં, કેટલોક વધારે ઝીણો બોધ મળી શકે છે, જે વિચારવા જેવો છે. વૃત્ત અને ઇન્દ્ર વચ્ચેનું યુદ્ધ એ આવરણરૂપ અજ્ઞાન અને જીવાત્મા વચ્ચેનું યુદ્ધ છે. સ્વાર્થત્યાગ (દધીચઋષિ) વિના પાપ (વૃત્ર)નો નાશ સંભવતો નથી એટલું જ નહિ પણ વિશેષમાં, ‘ઇન્દ્ર’ (જીવાત્મા-ચન્દ્ર ફન્દ્ર ઉપરથી જેના ઉ૫૨થી, વળી ઇન્દ્રિય શબ્દ પણ થયો છે) ‘વિષ્ણુ’ (સર્વવ્યાપક પરમાત્મા, વિષ્ણુ ધાતુ ઉપરથી)ના સામર્થ્ય થકી જ ‘વૃંત્ર દૈત્ય’ (વો ખંડ-કકડો કરવો, અને વૃ-આચ્છાદન કરવું ઉપરથી ખંડ-દૈતબુદ્ધિજન્ય આવરણરૂપ અજ્ઞાન પાપવૃત્તિનો)
સંહાર કરવા શક્તિમાન થાય છે. કારણ સ્પષ્ટ છે. આત્મામાં કાંઇપણ બ્રહ્મભાવ પ્રગટે ત્યારે જ એ અજ્ઞાન-પાપ ઉપર જય મેળવી શકે છે. જીવાત્મા ક્ષણવાર પાપ સામે ઊભો રહે પણ જ્યાં સુધી એમાં
જીવભાવ-અહંભાવ કાયમ છે અને સર્વાત્મભાવ આવ્યો નથી, ત્યાંસુધી પાપને સંહારવા એ અશક્ત છે. અદ્વૈતભાવના એ જ એક એવો મંત્ર છે, કે જે વડે પાપવૃત્તિ ઉપર ખરેખર જય મેળવાય, અને
પ્રો. તારાબહેન શાહ લિખિત
એને મૂળમાંથી ઉચ્છિન્ન કરી શકાય. ટૂંકામાં, ‘ઇન્દ્ર’માં ‘વિષ્ણુ’ (૧) આપણા તીર્થંકરો (ત્રીજી આવૃત્તિ)
પ્રગટાવવા, પાપ સામે યુદ્ધમાં ઊતરનાર આત્મબળવાળા જીવમાં સર્વાત્મભાવ ઉપજાવવો એ જ, ‘આસુરી સંપત્'ના વિનાશનું ખરું |(૨) આર્ય વજ્રસ્વામી સાધન છે.
સંઘનાં નવાં પ્રકાશનો
ડૉ. રમણલાલ ચી. શાહ લિખિત
(૧) પાસપોર્ટની પાંખે
|(૨) પાસપોર્ટની પાંખે-ઉત્તરાલેખન (૩) ગૂર્જર ફાગુસાહિત્ય
(૪) સાંપ્રત સહચિંતન-ભાગ ૧૧
રૂ. ૧૫૦
શ. ૧૫૦
રૂા. ૧૦૦
રૂા. ૩૦
શ. ૧૦૦
રૂા. ૧૦
માલિક : શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ આ મુદ્રક, પ્રકાશક : નિરુબહેન સુબોધભાઈ શાહ છે પ્રકાશન સ્થળ ૧ ૩૮૫, સરદાર વી. પી. રોડ, મુંબઈ-૪૦૦૦૦૪, ફોન ૩૮૨૦૬૯૦, મુદ્રણસ્થાન · ફખરી પ્રિન્ટિંગ વર્ક્સ, ૧૨/૭, ભાયખલા સર્વિસ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ એસ્ટેટ, દાદાજી કોડદેવ ક્રોસ રોડ, ભાયખલા મુંબઈ-૪૦૦૨૭,