Prabuddha Jivan 1999 Year 10 Ank 01 to 12 - Ank 07 is not available

SR No.: 525984
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1999
Total Pages: 116
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 10 MB

Page 51

તા. ૧૬-૮-૯૯
પ્રબુદ્ધજીવન
સમ્યકત્વ એ એકડો છે. તેના વિના સમગ્ર ધાર્મિક અનુષ્ઠાનાદિ શૂન્ય બરોબર છે. સમ્યકત્વરૂપી એકડો આગળ આવતાં તેની કિંમત ૧૦, ૧૦૦, હજાર, લાખ ગણી થવા પામે છે. તે વગર જ્ઞાન પણ અજ્ઞાન છે, ચારિત્ર પણ ચારિત્ર ગણાતું નથી, તપ પણ કાયકષ્ટ ગણાય છે. સમ્યક્ દર્શનને દર્શન, મુક્તિબીજ, સમ્યકત્વ, તત્ત્વસાધન, તત્ત્વવેદન, દુ:ખાંતકૃત, સુખારંભ પણ કહેવાય છે. ‘તમેવ સચ્ચ નિસંકં જે જિણેહિ પવેઇયં' એટલે જ સમ્યકત્વ-દઢશ્રદ્ધા તે સમ્યગ્દર્શન.
તામલી તાપસે ૬૦,૦૦૦ વર્ષો સુધી ખૂબ તપશ્ચર્યા કરી તે મિથ્યાદષ્ટિ હતો તેથી તેના તપનું ફળ સમ્યગદષ્ટિના એક નવકારશી કરતાં પણ ન્યૂન હતું ને ! તો હવે કયો પુરુષાર્થ કરવો ? જે કંઇ ધાર્મિક અનુષ્ઠાન, આચરણ ક્રિયાદિ કરાય તે સમ્યકત્વ માટે કરીએ છીએ તેવો આત્માનો પરિણામ થવો જોઇએ, એટલે કે તપ કરો છો શા માટે ? સમ્યકત્વ માટે દેરાસર દર્શન, પૂજાદિ અનુષ્ઠાનો શા માટે સમકિત મેળવવા માટે, સમકિત પામવા માટે, તપ, જપાદિ શા માટે? સમકિત
માટે સામાયિક, પ્રતિક્રમણાદિ અનુષ્ઠાનો શા માટે ? તો સમ્યગ્દર્શન
મેળવવા માટે, બાંધી નવકારવાળી કે પ્રભુદર્શન-પૂજાદિ શા માટે તો
સમકિતી થવા માટે. ચરણસિત્તરી અને કરણસિત્તરી શા માટે ? તો સમકિત પ્રાપ્ત કરવા માટે. ચૌવિહારાદિ પ્રત્યાખ્યા, અંતરાયાદિ પૂજા શા માટે ? તો સમકિત સંપાદન કરવા માટે. આ રીતનું માનસિક વલણ
તૈયાર કરવાથી કીટભ્રમરીન્યાયે સમતિતમય વાતાવરણથી સમકિત
બોલવણમાંગ્યું દોડતું આવીને તમારી પ્રતીક્ષા કરશે. આવો પુરુષાર્થ કરવાથી અપૂર્વકરણ, પછી અનિવૃત્તિકરણ અને તે દ્વારા સમકિતી થવાશે જ. અનિવૃત્તિકરણ સમકિત-સમ્યગ્દર્શન તેડી લાવે છે. આ જાતની મનોદશાવાળા જીવનો સંસારકાળ પરિત્ત થયો હોય એટલે કે તે
અર્ધપુદ્ગલાવર્તથી ન્યૂન રહ્યો હોય ત્યારે જ શક્ય બનશે. સમકિત જતું ન રહે તે માટે તેને વધુ સુદૃઢ, નિર્મળ બનાવતા રહેવું જોઇએ. અર્ધપુદ્ગલાવર્તથી ન્યૂન જેનો સંસા૨ ૨હ્યો હોય તે અંતરમુહૂર્તમાં પણ સંસારસમુદ્ર ઓળંગી શાશ્વત પરમપદનો સ્વામી બની જાય છે.
+++
સમ્યગ્દર્શન સંસારને મર્યાદિત બનાવે છે. અર્ધપુદ્ગલપરાવર્તથી વધુ સંસારી જીવો સમ્યગ્દર્શન પામી શકતા નથી. રાગ-દ્વેષના ગાઢ પરિણામ જતાં તે પ્રગટે છે. સમ્યગ્દર્શન એટલે તત્ત્વચિ, સમ્યગ્દર્શન પામતાં અર્ધપુદ્ગલપરાવર્તનથી ન્યૂન સમયમાં મુક્તિ. સમ્યગ્દર્શનને ધર્મવૃક્ષના મૂળ તરીકે, ધર્મનગરના પ્રવેશદ્વાર તરીકે, ધર્મરૂપ પ્રાસાદની પીઠ તરીકે, ધર્મરૂપ જગતના આધાર તરીકે, ઉપશમરસના ભાજન તરીકે, ગુણરત્નના નિધાન તરીકે વર્ણવાયું છે. સમ્યગ્દર્શનના ૬૭ છે. તેમાંથી ગમે તેટલાં આત્મસાત્ કરનાર તેનો અધિકારી બને છે. શમ, સંવેગ, નિર્વેદ, અનુકંપા અને આસ્તિકય તેનાં સોપાનો છે.
જીવ અનંત, અપાર, અગાધ સંસારસાગરમાં ચાર ગતિમાં જીવ અનંતાનંત પુદ્ગલપરાવર્તકાળથી ભટકતો જ રહ્યો છે છતાં પણ તેનો પાર કેમ ન આવ્યો ? જીવ સંસારરસિક રહ્યો. તે ભવાભિનંદી કે પુદ્ગલાનંદી હોઇ સાંસારિક સુખાદિની વાંછના કરી કે સ્વર્ગીય સુખોની સ્પૃહા કરી, ધર્મ કર્યો પણ ધર્મનો મર્મ ન સમજાયો.
સ્વ. ચીમનલાલ જે. શાહ : એક ગુલાબી જણ પૂર્ણિમા પકવાસા
‘ગમતું હોય તો અલ્યા ગૂંજે ન ઘાલીએ, ગમતાનો કરીએ ગુલાલ.’
કવિતાની આ સુંદર પંક્તિઓને સાચા અર્થમાં ચરિતાર્થ કરનારા એક જણ તે આપણા પ્રિય સર્વમિત્ર ચીમનભાઇ જે. શાહ હતા. શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘના ભૂતપૂર્વ મંત્રી અને ઉપપ્રમુખ શ્રી ચીમનલાલ જે. શાહનું ગયા વર્ષે પર્યુષણ પર્વ દરમ્યાન અવસાન થયું. એમના જવાથી આપણે એક ગુલાબી જણ ગુમાવ્યાનું દુઃખ અનુભવ્યું છે. ગયે વર્ષે પર્યુષણ પર્વની વ્યાખ્યાનમાળા વખતે હું મુંબઇમાં ઉપસ્થિત હતી,
એટલે વ્યાખ્યાનો સાંભળવાની તક મેં ઝડપી લીધેલી. આ સાથે ઘણાં
વખતે જૂના સહૃદય મિત્રોને મળવાનો પણ લાભ મળ્યો હતો. શ્રી ચીમનભાઇને ત્રણે દિવસ મળી શકાયું, તેનો મને આનંદ રહ્યો હતો.
શાંતિથી સ્ટેજ ૫૨ એક ખુરશી પર બેસીને બંધ આંખે વ્યાખ્યાનરસનું પાન કરતા તેમને જોઇએ ત્યારે લાગે કે કેટલી બધી તન્મયતાથી તેઓ વ્યાખ્યાનને હૃદયસ્થ કરી રહ્યાં છે ! બે વ્યાખ્યાન વચ્ચેનાં અવકાશના ગાળામાં તેઓ પોતાના સ્થાનેથી ઊભા થઇને માઇક પર આવે, અને તેમના ધીર ગંભીર અને સ્વસ્થ અવાજથી બે મિનિટમાં શ્રોતાજનોને તે વખતની વ્યાખ્યાનમાળામાં એકત્રિત થનારા ફંડનો જે જરૂરતમંદ સંસ્થાના કાર્ય માટે ઉપયોગ થવાનો હોય, તેના વિષે ટુંકમાં સરસ માહિતી આપે. અને પછી તરત પોતાના સ્થાને બેસી જાય. આ પ્રમાણે ક્રમ રહેતો હતો.
જ્યારે પણ મારે તેમને મળવાનું થાય અથવા ટેલિફોન ૫૨ વાત થાય ત્યારે એટલા બધાં હરખ આનંદ અને આત્મીયતાથી તેઓ વાત કરે કે આપણા દિલ દિમાગને તેમની એ ખુશાલીનો સ્પર્શ જરૂર થાય. તેઓ હંમેશા ખુશખુશાલ જ રહેતા હોય તેવું આપણને જણાય.
‘ગમતાનો કરીએ ગુલાલ' એ સૂત્ર જાણે તેમનો જીવનમંત્ર બની ગયું હોય તેવું લાગ્યા વિના ન રહે. એમણે ખરેખર ગુલાબમય જીવન જીવી જાણ્યું છે. તેઓ સત્ સાહિત્યનાં ખૂબ પ્રેમી હતા. એટલે પોતે જે
કાંઇ વાંચે, સાંભળે, તેમાંથી સારાસારનું દોહન કરીને તે એકત્રિત કરેલી સામગ્રીને સુંદર રીતે ગોઠવીને છપાવે, નાની નાની નમણી પુસ્તિકાઓ રૂપી આ સાહિત્યને તેમણે બહુ ઉચિત નામ આપેલું ‘ગુલાબનું પડીકું’. આવા નંબરવાર ‘પડીકું નં. ૧-૨-૩' એવી રીતે અનેક પડીકાંઓને પ્રગટ કરીને તેઓ મિત્રોમાં તેની લહાણી કરતા રહેતા. કેવો સુંદર વિચાર ? જે લોકો પાસે ઓછો સમય હોય તેઓને ટૂંકાણમાં પ્રગટ થયેલું સાહિત્ય વાંચવાનો લાભ મળતો, અને આ લાભ આપનાર ચીમનભાઈ ઉપર અભિનંદનની વર્ષા વરસતી.
તેમના જેવું અભિજાત વ્યક્તિત્વ બહુ ઓછું જોવા મળે છે. તેઓ જૈન યુવક સંઘ ઉપરાંત વિશાળ મિત્ર મંડળ ધરાવતા હતા. પોતાના ઉજળા જીવતરને રૂડા વિચારો થકી ભર્યુંભાદર્યું બનાવીને જીવી જાણનારા આ ગુલાબી જણના સમગ્ર વ્યક્તિત્વમાંથી જાણે ‘ગુલાબી’ ઝરતું હોય તેવું લાગે. તેઓ સદા પ્રસન્નમુદ્રામાં જ દેખાય.
આવા આ ગુલાબી મિત્રે વાતાવરણમાં પ્રસરાવેલો ગુલાલ સદા સ્મરણીય બની રહેશે. તેઓ શુભ પ્રસંગોએ અવારનવાર સુંદર પ્રેરણાદાયી વાક્યો નાના કાર્ડ પર અથવા ‘બુક માર્ક' પર કલામય રંગીન અક્ષરોમાં છપાવીને સુંદર ગુલાબ પુષ્પ સાથે મિત્રોને મોકલતા. આવા કેટલાક કાર્યો મેં સાચવી રાખ્યા છે. મારી વર્ષગાંઠનો દિવસ તે નવરાત્રિનો પ્રથમ દિવસ તેમણે બરાબર યાદ રાખેલો. એટલે તે પ્રસંગે દર વર્ષે સુંદર ભાવવાહી, અર્થપૂર્ણ ચિત્રવાળું કાર્ડ તેઓ મને અવશ્ય મોકલતા. એક વખત બે પોપટવાળું રંગીન સુંદર કાર્ડ તેમણે મોકલેલું. આ બધા સંભારણાંઓ તેમના સ્વભાવની મીઠપની યાદ દેવરાવતા, મારા સંગ્રહમાં સદા મહેકતા રહે છે, અને રહેશે.
આવા આપણા પરમ સ્નેહી ચીમનભાઇ હવે આપણી વચ્ચે નથી, તે વસમી વાત છે. પરંતુ તેમનો સદા હસતો પ્રસન્ન ચહેરો નજર સામે તરવરતો રહેશે.
__subtk htb # #
+++