Prabuddha Jivan 1999 Year 10 Ank 01 to 12 - Ank 07 is not available

SR No.: 525984
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1999
Total Pages: 116
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 10 MB

Page 24

પ્રબુદ્ધજીવન
ઘોડે ચડીને મસાણે ન જવાય ડૉ. ગુલાબ દેઢિયા
ભાષા શબ્દોથી બને છે. શબ્દો અર્થના માદળિયાં પહેરીને ફરે છે. અર્થ શબ્દને એવો વળગે છે કે શબ્દ એનાથી છૂટી નથી શકતો. ગળું સોરાય પણ માદળિયું ન છૂટે. જે શબ્દને ગુણવાળો અર્થ મળી ગયો તે ગુણથી જ ઓળખાય. જેને હીન અર્થ મળ્યો તે કાયમનો હીન, આપણી વર્ણપ્રથાની જેમ જ.
શબ્દને અર્થની જેમ લય પણ મળ્યો છે. શબ્દની છાપ ઉપસાવવા લય મોટો ભાગ ભજવે છે. ડાઘુ શબ્દ બોલો. ‘ઘ’નો તીવ્ર અવાજ
તમને ડાઘુ સમક્ષ ખડો કરી દે છે. ડાઘુ જવાનું વધુ બને છે.
સમક્ષ ખડા થવા કરતાં સૂઇ
ડાઘુ, ડાથિયો કે ડાકુ એક સાથે યાદ આવે એવા શબ્દો છે. આ શબ્દોના ઉચ્ચાર-અર્થ બંને ભયંકર, લાગણીહીન, જડ, લોંઠકા એવાં ચિત્રો મન સામે લાવે છે. ડાઘુ એટલે ખાંધિયો.
ખરેખર તો ડાઘુ બનવું એ શા માટે ભયંકર છે ? ડાઘુ હીન નથી. ડાધુ તો જેવો છે તેવો છે. જે છે તે જુએ છે. ડાઘુ દંભ ન કરે. ડાઘુ પરિસ્થિતિને જાણે છે. વાસ્તવિકતાને સમજે છે. તે વેવલો લગારે નથી. તેથી જ તે શબને કસકસાવીને બાંધે છે. તે રડકુ નથી. તેને સ્મશાન વૈરાગ્ય પણ નથી. ત્યાં રડવું ને ઘરે આવી ભૂલી જવું એ ડાઘુ પાસે નથી. ‘વર્તમાનમાં જીવો'–એમ કહે તો ઘણાં છે, પણ જીવે છે એક ડાઘુ.
સ્મશાને જનારા ઘણાં હોય છે, પણ સાચા ડાઘુ તેમાંથી ઓછા.
એ તો અનુભવી, જમાનાનો ખાધેલ અને અત્રિ સંસ્કાર ક્રિયાનો
અમારા ગામની એક મુખ્ય સામાજિક સંસ્થાનો વહીવટ મુંબઇથી ચલાવવાનું મુંબઇવાળા ગામાઇઓએ ઠરાવ્યું. મુંબઇની સભાઓમાં સર્વાનુમતે નક્કી થયું. પછી ગામમાં સભા થઇ. છેલ્લી પાટલીએ બેઠેલા એક પીઢ ડાઘુએ નિમર્મપણે બીડીનો ધુમાડો કાઢતાં એટલું જ પૂછ્યું, ‘અહીં ગામમાં વસતાં તમારાં ઘરડાં માવતર જે વારે ગામતરે જાશે તે વારે તમારું મુંબઇ મા'જન મસાણે આવશે ?' આ સવાલનો કોઇ કને જવાબ નહોતો.
લગ્નના જાનૈયાઓને તો રીતસર નોતરાં મળે, કોઇ ઘરે આવી કહી જાય. હવે નીકળજો, જાન ઊપડવાની તૈયારીમાં છે. તમારી વાટ જોવાય છે. જ્યારે ડાઘુને તો એકાદ સાદ મળ્યો નથી, કોઇ ટેણિયાએ ડસ દીધો નથી કે એ હાજર. ન માન, ન પાન, ન ખાન, ન જાન, ન શાન, કશી તમા નહિ, મૈયતને કોઇ કમૂરતા, સમૂરતા હોતાં નથી. ન તિથિ ન વાર, ન ટેમ જોવાય. એમાં તો જવાનું જ.
ઘરવાળા ડઘાઈ ગયા હોય, સ્વજનના વિરહથી હતપ્રભ થઇ ગયા હોય ત્યારે આ વડીલ ડાઘુ સઘળું સંભાળી લે છે. ડગે નહિ તે ડાયુ.
તા. ૧૬-૪-૯૯
ખરેખર તો બોલે ઇ બીજા, ડાઘુ નહિ. મૈયતના સરસામાનથી માંડી ચેહ સુધી બધું જ વ્યવસ્થિત. સૂસવાતો પવન, ભીનાં લાકડાં, વરસાદની ઝડી, ઘોર અંધારી રાત, પોષની હાડ ગાળી દે એવી કાતિલ ઠંડી અને કયારેક જનારના ઘરની એથીય કાતિલ ગરીબી. ડાઘુઓ બધું સાચવી લે. ડાઘુ તો દાથ દેવડાવે. અગ્નિને ખોળે સોંપવાના સંસ્કાર પૂરા વિધિવિધાન સાથે પાર પડે તે જુએ.
મસાણે જવાની રીતભાત વિશે એક વારતા છે. ગામમાં કોઇ કારણ
બને ત્યારે એક મિજાજી માણસ મસાણે જવા ઘોડ ચડીને આવે. લોકો
જોઇ રહે, કાંઇ ન બોલે. જ્યારે એ ઘોડાવાળાની મા મરી ગઇ ત્યારે બધા ડાઘુઓ પોતાનો કે ઉછીનો ઘોડો લાવીને આવ્યા. બધાને ઘોડ ચડી આવેલા જોઇ પેલા તુંડમિજાજીને સમજાઇ ગયું. હાથેપગે પડ્યો, માફી માગી. સ્મશાને જતાં બધાં સ્ટેટસ ઊતારવાં પડે છે.
નદીના સૂકા પટમાં ચિતા ભડભડ સળગી ચૂકી હોય, પવનની દિશા મળી ગઇ હોય. અર્ધુંએક કામ પૂરું થવા આવ્યું હોય, હવે કોઇ વિઘન ન હોય એમ જાણી ડાઘુ પોતાના ભેરુઓ અને જુવાન ચેલાઓ સાથે નદીની રેતમાં પગ વાળીને બેસે છે, બીડી સળગાવે છે, વાતે વળગે
છે.
ચિતાની ઝાળ અને ધુમાડાની ઝાંય વચ્ચે મૃગજળ જેવું દેખાય છે. તેને તાકીને ડાઘુ મરનાર વિશે બે-ચાર બોલ ઉચ્ચારે છે. કદાચ અંતરમાંથી આવતી શ્રદ્ધાંજલિ જેવા એ સાચા હોય છે. જનાર પ્રત્યે એના મનમાં પણ દિલસોજી હોય છે. ડાઘુ મર્યાદાનો માણસ છે. લાગણી
દેખાડે,
લાગણીવેડા
નહિ.
ચેલાઓને ઘડે છે, કામ ચીંધે છે, ખસી ગયેલાં લાકડાં સરખાં કરવા મોકલે છે. તાપ વધુ હોય છે. પોતે વધુ નજીક જઇ જરાતરા ફેરફાર કરે છે.
વીતી ગયેલા અનેક પ્રસંગોની વાતો નીકળે છે. વખત થાય પાછા ફરવાનું હોય છે. જેટલા પડછાયા મસાણે ગયેલા તે બધા પાછા ફરે છે. એક પડછાયો ઓછો પડે છે.
છે,
સૌ મ૨ના૨ને બારણે આવે છે. ઓટલે એક છાણું સળગતું મૂક્યું હોય છે. એને સૌ અડે છે: જનારના સ્વજનોને ખભે હાથ મૂકી સધિયારો દે છે. પછી ઘરે જાય છે.
દે'રાજ બાપાનું ઘર ખરું પણ ઘરવાળી નહિ. એકલો જીવ.
એમણે જીવનભર ચૂલાના અગ્નિ અને મસાણના અગ્નિ વચ્ચે મેળ પાડ્યો. એ ગયા ત્યારે ચૂલાનો ઞિ તો ઠરી ગયો, પણ મસાણનો અગ્નિ ઠારનાર કોઇ નહોતું.
મમમ
અસ્થિ સારવાર કેન્દ્ર
સંઘના ઉપક્રમે હાડકાનાં નિષ્ણાત ડૉ. જમશેદ પીઠાવાલા દ્વારા હાડકાનાં દર્દીઓને મફત સારવાર દર રવિવારે સવારના ૧૦-૩૦ થી ૧-૩૦ સુથી સંઘના કાર્યાલયમાં (૩૮૫, સરદાર વી.પી.રોડ, પ્રાર્થના સમાજ, મુંબઈ-૪, ફોન : ૩૮૨૦૨૯૬) અપાય છે. હાડકાંના દર્દીઓને તેનો લાભ લેવા વિનંતી છે. નિરુબેન એસ શાહ ડૉ. ધનવંત ટી. શાહ માનદ્ મંત્રીઓ
જયાબેન વીરા સંયોજક
લગ્નમાં વાંધાવચકા ને રીસામણાં મનામણાં હોય. ત્યાં મોં જોઇને ટીલાં કરાય, ખીસા ખાલી ને ભભકા ભારી હોય. ચાલવાનું થોડું ને મહાલવાનું વધુ હોય. ચકલી નાની ને ફૈડકો મોટો હોય. મૈયતમાં તો મૌનનો મહિમા થાય. ઇશારે કામ થાય. વાસ્તવિકતાનો ન છૂટકે સ્વીકાર કર્યે જ છૂટકો.
મેં અમારા ગામના દૈ'રાજ બાપાને જોયેલા. પીઢ ડાધુ હતા. ચિત્તાની ઝાળમાં તપ્ત થયેલો એમનો તાંબાવરણો ચહેરો યાદ છે. એમના ચારેક ચેલા પાકા. દે'રાજ ડાકુનો પડ્યો બોલ ઝીલી લે. માલિક : શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ મુદ્રક, પ્રકાશક : નિરુબહેન સુબોધભાઈ શાહ ૭ પ્રકાશન ૩૮૨૦૨૯૬, મુદ્રણસ્થાન ખરી પ્રિન્ટિંગ વર્ક્સ, ૩૧૨/૧, ભાયખલા સર્વિસ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ એસ્ટેટ, દાદાજી કોડદેવ ક્રોસ રોડ, ભાયખલા મુંબઈ-૪૦૦ ૦૨૭,
સ્થળ : ૩૮૫, સરદાર વી. પી. રોડ, મુંબઈ-૪૦૦ ૦૦૪,
તેન