Prabuddha Jivan 1997 Year 08 Ank 01 to 12

SR No.: 525982
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1997
Total Pages: 148
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 15 MB

Page 50

પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧૬-૬-૯૭
રાણીના કુંવર “રામન' તરીકે અવતાર ધારણ કરે છે. રામન ના જન્મ બ્રહ્મા રાવણને આજ્ઞા કરે છે કે એ રામને સીતા પાછી સોંપી દેવી. પછી જયેષ્ઠાની કુખે લક્ષ્મણ ત્રણ દિવસ પછી જન્મે છે. તિબેટના પરંતુ રાવણ સીતા રામને સોંપતો નથી એટલે પોતાની આજ્ઞાનો ભંગ રામાયણ પ્રમાણે સીતાતે રાવણની દીકરી છે. પરંતુ પોતાને ત્યાં જન્મેલી થતાં બ્રહ્મા રાવણને શાપ આપે છે. આ દીકરી ભવિષ્યમાં પોતાના વધની નિમિત્ત બનશે એવી આગાહી ' “રામકિયેનનું ભારતીય દષ્ટિએ એક નબળું પાસું એ છે કે એમાં સાંભળતાં રાવણ એનો ત્યાગ કરાવે છે. એ બાળકી ભારતના ખેડૂતોના હનુમાનજીને સ્ત્રીલંપટ તરીકે ચીતરવામાં આવ્યા છે. વળી હનુમાનજી હાથમાં આવે છે. તેઓ એ તેજસ્વી બાલિકાને ઉછેરે છે અને એનું નામ ગુપ્ત રીતે રાવણ પાસે જઈ એના પક્ષે રહી રામની સામે યુદ્ધ કરવાની લીલાવતી રાખવામાં આવે છે. એનું અપર નામ “જીતા” (સીતા) દરખાસ્ત મૂકે છે અને એના બદલામાં સંપત્તિ અને સ્ત્રીઓની માગણી પાડવામાં આવે છે. ' ' , '
કરે છે. યુદ્ધમાં રાવણના મૃત્યુ પછી તે મંદોદરી સાથે પણ સંબંધ બાંધે - તિબેટના રામાયણ પ્રમાણે સરખી ઉંમરના બે ભાઈઓ રામ અને છે અને બીજી સ્ત્રીઓ સાથે પણ પ્રણયક્રીડા કરે છે. આમ લક્ષ્મણમાંથી કોને રાજ્ય સોંપવું એની સમસ્યા દશરથ આગળ ઉપસ્થિત “રામકિયેન'માં હનુમાનજીના પાત્રને ઘણું હલકું ચીતરવામાં આવ્યું છે. થાય છે, કારણ કે લક્ષ્મણ જ્યેષ્ઠા રાણીનો પુત્ર છે. આ ઝઘડાને કારણે “રામજાતક*-સિયામમાં સોળમા સૈકામાં “રામજાતક' નામનો રામસ્વેચ્છાએ ગાદીનો અસ્વીકાર કરી વનવાસસ્વીકારે છે. વનવાસમાં રામકથા વિશે સમર્થ ગ્રંથ લખાયો છે. એમાં રામ અને રાવણ તે કાકાજતાં પહેલાં સીતાના પાલક પિતાના અનુરોધથી રામ સીતા સાથે લગ્ન કાકાના દીકરા છે. લક્ષ્મણ અને શાન્તા એક જ માતાના સંતાનો છે. કરે છે. પરંતુ તેઓ જ્યાં રાજધાની અયોધ્યાને છોડીને નગર બહાર આમાં રામને બહુપત્નીવાળા બતાવ્યા છે. વનવાસ દરમિયાન સીતાની અશોકવાટિકામાં આવે છે ત્યાં જ રાવણ સીતાનું હરણ કરી જાય છે. શોધ કરવા નીકળે છે ત્યારે રામ સુગ્રીવની બહેન સાથે તથા વાલીની
તિબેટના રામાયણ પ્રમાણે વાલી અને સુગ્રીવ વચ્ચે થયેલા સ્વંદ્વ યુદ્ધ વિધવા સાથે લગ્ન કરે છે. વળી સીતા સાથે રામનાં લગ્ન થયાં તે વખતે, બંને ભાઈઓ એકસરખા દેખાતા હોવાથી સુગ્રીવને ઓળખવા પહેલાંની પત્નીથી રામને ચાર પુત્રો હતા. એ પુત્રો પણ રાવણ સામેના માટે એના પૂંછડે દર્પણ બાંધવામાં આવે છે.
યુદ્ધમાં રામ સાથે જોડાય છે. તિબેટના રામાયણ પ્રમાણે લવ અને કુશનો જન્મ થયા પછી રામ “રામજાતક' નામ સૂચવે છે તેમ બૌદ્ધ જાતકકથા અનુસાર ગ્રંથ સીતાનો ત્યાગ કરે છે.
લખાયો છે. એટલે એમાં રામ તે બુદ્ધ, લક્ષ્મણ તે આનંદ, દશરથ તે તુર્કસ્તાનમાં રામાયણ
શુદ્ધોદન, સીતા તે ભિક્ષુણી ઉપ્પલવણા, રાવણ તે દેવદત્ત તરીકે પ્રાચીન કાળમાં હિંદુ, જૈન અને બૌદ્ધ એ ત્રણે પરંપરાના બતાવાયાં છે. એ રીતે હિંદુ રામકથાને બૌદ્ધ રામકથા તરીકે વર્ણવાઈ ધર્મપ્રવાહો, ઇસ્લામ ધર્મ હજુ ઉદયમાં આવ્યો નહોતો ત્યારે, છે. જમીનમાર્ગે આગળ વધતાં વધતાં ઠેઠ અફઘાનિસ્તાન, તુર્કસ્તાન સુધી સિંહાલી રામાયણ પહોંચ્યા હતા. અફઘાનિસ્તાનમાં વિશાળ બૌદ્ધ ગુફા છે એ એની એક રાવણની ભૂમિ શ્રીલંકામાં રામકથા નં હોય એમ બને જ નહિ. મોટી સાબિતી છે. જૈન પુરાણોમાં પણ એ પ્રદેશમાં મુનિઓ વિચરતા સિંહલદ્વીપ શ્રીલંકામાં “સિંહલી રામાયણ’ પ્રચલિત હતું. એમાં રાવણ હોવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. રામકથા એ રીતે તુર્કસ્તાન સુધી પહોંચેલી છે. વિશે પ્રમાણમાં અલ્પ ઉલ્લેખ આવે છે. એમાં લંકાદહન હનુમાન દ્વારા તુર્કસ્તાનનું રામાયણ “ખાતેની રામાયણ' તરીકે જાણીતું છે. એની કથા નંહિ પણ વાલી દ્વારા બતાવાયું છે અને વાલી સીતાને રામ પાસે લઈ ઉપર તિબેટના રામાયણનો તથા ભારતના બૌદ્ધ ધર્મનો વિશેષ પ્રભાવ આવે છે. પડેલો છે. ' ' ', - "
બહ્મદેશમાં રામકથા ખાતેની રામાયણમાં પણ દશરથ રાજાને બે જ પુત્રો રામ અને બ્રહ્મદેશમાં રામાયણની કથા સીધી ભારતમાંથી જવાને બદલે લક્ષ્મણ બતાવાયા છે. સતા તે રાવણની દીકરી છે. રામ અને લક્ષ્મણ સિયામ દ્વારા પહોંચી છે. કારણ કે ડુંગરો અને ગાઢ જંગલોમાંથી બ્રહ્મદેશ વનવાસ માટે નીકળે છે તે સમય દરમિયાન બંનેના સીતા સાથે વિવાહ સીઘા પહોંચવાનો માર્ગ ત્યારે નહોતો. દરિયાઈ માર્ગે શ્રીલંકા અને થાય છે, એ આ રામાયણની એક વિચિત્રતા છે.
વિશેષતઃ મલાયા દ્વારા સિયામ પહોંચવાનું જેટલું સહેલું હતું તેટલું આ રામાયણમાં રામકથાનો આરંભ કંઈક જુદી જ રીતે થાય છે. જમીનમાર્ગે બ્રહ્મદેશ પહોંચવાનું સરળ નહોતું. અઢારમાં સૈકામાં ધર્મપ્રચારાર્થે નીકળેલા શાક્યમુનિ ભગવાન બુદ્ધ પોતાના વ્યાખ્યાનમાં બ્રહ્મદેશના રાજાએ સિયામના રાજ્ય ઉપર ચડાઈ કરીને જે કેટલાક યુદ્ધ રામની કથા કહે છે. આ રીતે રામકથાની શરૂઆત થાય છે. આ કેદીઓ બ્રહ્મદેશમાં લઈ આવેલો તે યુદ્ધકેદીઓએ રામાયણની કથા રામાયણમાં કેટલીક ઘટના વાલ્મીકિ રામાયણ પ્રમાણે છે અને કેટલીક ઉપરથી નાટકના પ્રયોગો કર્યા હતા. એ રીતે બ્રહ્મદેશમાં રામકથા ઘટનામાં રામ અને પરશુરામની કથાની સેળભેળ થયેલી જણાય છે. પ્રચલિત બની હતી. બ્રહ્મદેશના પૂતો, નામના કવિએ એ વખતે
“રામયાગન' નામના સરસ કાવ્યની રચના કરી હતી. ત્યારથી રામકથા - સિયામમાં રામકથાનો ઘણો મોટો પ્રભાવ પ્રાચીનકાળથી પડેલો ત્યાં વધુ પ્રચલિત બની હતી. રામકથા પરથી તૈયાર થયેલાં નાટકો કે છે. મિયામમાં જના વખતમાં અયોધ્યા નામની નગરી હતી અને એના જે ત્યાં “પામ-ખે' નામથી ઓળખાય છે તે ઘણાં લોકપ્રિય છે. રાજાઓ રામ પહેલો, રામ બીજો એમ રામના નામધારી હતા. અભિનેતાઓ રામ, રાવણ, વગેરે રામાયણનાં પાત્રોનાં મહોરાં નાટક મિયામમાં બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર થયા પછી બંધાયેલાં કેટલાંક બૌદ્ધ કરતી વખતે પહેરતાં. પરંતુ તે મહોરાં પહેરતાં પહેલાં એની પૂજાવિધિ મંદિરોમાં પણ બહારના ભાગમાં દીવાલોમાં રામકથા ચિત્રાંકિત કરતી, બૌદશની રામકથા ઉપર સિયામની રામકથા ‘રામ-કર”નો કરવામાં આવી છે.
ઘણો બધો પ્રભાવ હોવાથી તે એને જ અનુસરે છે. - સિયામમાં મુખ્યત્વે બે રામકથા પ્રચલિત છે. (૧) રામ-કિયેન અને જાવામાં રામકથા (૨) રામજાતક.
પેસિફિક મહાસાગરમાં ભારતની નજીક આવેલા ટાપુઓમાં રામકિયેન વાલ્મીકિ રામાયણને અનુસરે છે. એમ છતાં એના ઉપર શ્રીલંકા, મલાયા, સુમાત્રા અને જાવા મુખ્ય છે. ત્યાં પ્રાચીન સમયથી કંબોડિયાના “રામ-કેઅર'ની તથા જાવાના “સૈરિ-રામ”ની કેટલીક ભારતીય સંસ્કૃતિનો પ્રચાર-પ્રસાર થયેલો હતો. જાવા અને અન્ય સ્થળે અસર જોવા મળે છે. “ચમ-કિયેન'માં કેટલાક પ્રસંગો ભિન્ન છે અને હિંદુ મંદિરો આવેલાં છે અને એમાં દીવાલો પર રામાયણની કથાનાં કેટલાક નવા છે. જેમ કે વિભીષણની પુત્રી બેંજાયા, રામને ભ્રમમાં ચિત્રો દોરવામાં આવ્યાં હતાં, જેમાંનાં ઘણાં આજે પણ સુરક્ષિત છે. નાખવા માટે સીતાનું રૂપ ધારણ કરી નદીમાં મૃતદેહ તરીકે તરે છે; જાવાની રામકથા ઉપર વાલ્મીકિ રામાયણનો પ્રભાવ મુખ્ય છે. સેતુબંધનું કામ ચાલુ થાય છે તે વખતે રાવણ રામ પાસે જઇ યુદ્ધ ન પ્રાચીન રામકથાનો જાવાનો બારમી સદીનો ગ્રંથ તે “કાકાવિન કરવા વિનંતી કરે છે; રાવણ બ્રહ્મા પાસે જઈ રામની વિરુદ્ધ ફરિયાદ કરે રામાયણ' છે. એના ઉપર સંસ્કૃત ભદ્દીકાવ્ય'નો ઘણો મોટો પ્રભાવ છે ત્યારે બ્રહ્મા રામ-સીતાને બોલાવી સાચી વાત જાણે છે અને તે પછી પડેલો છે. એમાં શબરીના પૂર્વભવનું વૃત્તાન્ત, જટાયુ દ્વારા સીતાની
સિયામાં મકથાનો ઘણો મોટો પ્રભારી અને એના છે. સિયામમાં તો રામ બીજો એમ નથી કેટલાંક બૌદ્ધ
સસરા પ્રદેશની રામક