Page Text
________________
તા.
પ
.* * * *
* *
* * .
પ્રશ
જીવન '
.
. . . .
. .
. . . . . . .
.
સંગીતકારના સાનિધ્યમાં
હ છે. ભૂપેન્દ્ર બાલકૃષ્ણ ત્રિવેદી આપણા શાસ્ત્રીય સંગીતના જાણકાર અને સંગીત- : કેયાઝખાં, હાફિઝ અહમદખાં, ખાદીમ હુસેનખાં ઉપરાંત રસિકમાં જેમનું નામ સારી પેઠે જાણીતું છે એવા શ્રી પંડિત ભીમસેન જોષી, પંડિત વિષ્ણુ નારાયણ બટુકભાઈ દીમનજી પાસેથી એમના “સમર્પણ” અને “નવનીત- ભાતખંડે, પંડિત દિનકર કંકિણી જેવાઓનાં નામે છે. સંમપણ’માં છપાઈ ચૂકેલા લેખ “સંગીતકારના સાન્નિધ્યમાં’ એ તે. વાદમાં સિતારવાદક પંડિત રવિશંકર, સારંગીનામના પુસ્તકરૂપે મળે છે એ અવશ્ય આનંદની વાત છે. ગુજરાતી સરતાજ પંડિત રામનારાયણ, સરોદ વાદક ઉરતાદ અલીઅકભાષામાં લખાયેલું આ પુસ્તક આપણું શાસ્ત્રીય સંગીતના બરખાં, વિશાળ શિષ્ય પરંપરાવાળા ગાયકવાદક ઉસ્તાદ અલા-ગાયકે–વાદકની અને તેની અંતર્ગત ઘરાણા, બાજ, વાધો ઉદ્દીનખાં, તબલાનવાઝ અહમદજાને થિરકવા, શરણાઈનવાઝ આદિની જે રસપ્રદ માહિતી આપે છે તે જોતાં લેખકે . ઉસ્તાદ બિરિમલ્લાખાન, સિતારવાદક ઉસ્તાદ વિલાયતખાં તથા ગુજરાતી ભાષા પૂરતી કહીએ તે એક મેટી નેટ પૂરી - શ્રી અરવિંદ પરીખ ઉપરાંત પાશ્ચાત્ય વાયોલિનવાદક પાડી છે. લેખકે પિતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે “શાસ્ત્રીય યહુદી મેન્યુહીન જેવાઓને સમાવેશ થાય છે. વળી લેખકે સંગીત વિષેની સમજ તથા કદરદાનીમાં બીજા પ્રદેશની ગાયક - વાદકની ગુરુ - શિષ્ય પરંપરા તેમ જ ભિન્ન ભિન્ન સરખામણીમાં ગુજરાત ઘણું જ પછાત છે. આ પુસ્તકના ઘરાણની ગાયકીઓની વિશિષ્ટતા, વાઘને ઐતિહાસિક પરિચય, પ્રકાશનથી જે ગુજરાતની પ્રજા તે દિશામાં કિંચિત પણ ચેકકસ રાગેટ સંબંધી માહિતી અને ક્યારેક વચ્ચે વચ્ચે પ્રગતિ કરી શકશે તે મારે આ પ્રયાસ યથાર્થ લેખાશે.” ટૂચકાઓ સાંકળીને પિતાની આ ક્ષેત્રની વિસ્તૃત જાણકારીને
ટૂંકમાં છતાં જે અસરકારક ખ્યાલ આપે છે તે સંગીતઆ પુસ્તકનાં ત્રીસ પ્રકરણમાં સંગીત ક્ષેત્રે સુપ્રસિદ્ધ
રસિકોને સવિશેષ આહલાદક બની રહે તેવો છે. આ જાતની ગાયકે, ગાયિકાઓ અને વાદક પિતાની આગવી રીતે
સંગીતક્ષેત્રે અતિ ઉપયોગી માહિતી રસાળ શૈલીમાં રજૂ કરતું લેખકે પરિચય કરાવ્યો છે. મોટા ભાગના સંગીતકારને એમને
ગુજરાતીમાં બીજુ પુસ્તક મારી જાણમાં નથી. આપણી અંગત પરિચય હોઈ તેમનાં વ્યકિતત્વનાં, તેમની ગાયકીનાં ભિન્ન
યુનિવર્સિટીઓમાં શાસ્ત્રીય સંગીતને અંભ્યાસ કરતા વિદ્યાભિન્ન પાસાં સંબંધી કેટલીક વિરલ કહી શકાય એવી માહિતી
- થીએ આ પુસ્તકમાંથી ઉપયોગી માહિતી ઉપરાંત વાચકને અહીં મળે છે.
સંગીત – પ્રેરણું પણ મેળવી શકે તેવી સ્થિતિ છે. શાસ્ત્રીય સંગીત” શીર્ષકવાળું પહેલું પ્રકરણ સંક્ષેપમાં
વધુ જાણકારી મેળવવા ઈચ્છતા રસિકોને માર્ગદર્શન મળે છતાં ઠેઠ વેદકાળથી માંડીને અત્યાર સુધીના સંગીતને પ્રાથમિક
એ હેતુથી લેખકે અન્ય ભાષાઓમાં લખાયેલાં આવાં પુસ્તકોની પરિચય આપે છે. ધ્રુપદ, ખ્યાલ, ઠુમરી, ટપ્પા આદિ ગાનશૈલીઓ યાદી છેલ્લે મૂકી હતી તે સારું થાત. કેટલાક લેખમાં જ્યાં તેમજ તેમની અંતગત આવતા કેટલાક ગીતપ્રકારેને
લેખકે સમય અંગેના ઉલ્લેખ કર્યા છે તે જોતાં દરેક લેખનું તેમજ સંગીતની ચોકકસ પરિભાષાને ખ્યાલ આપવા લેખક લખ્યાવષ લેખને છેડે આપવામાં આવ્યું હતું તે તેનું અનિ. ' મથ્યા છે. આ જાતની માહિતી એના ઉચિત સંદર્ભમાં લેખકે
વાયં ઔચિત્ય સ્પષ્ટ થાત. અન્ય પ્રકરણોમાં પણ ગૂંથી લીધી છે. '
આ પુસ્તક માટે લેખક શ્રી બટુકભાઈ દીવાનજી સંવંથા - જેમની પાસેથી લેખકને માતા સમા વહાલ સાથે હળવા અભિનંદને પાત્ર છે એમ વિના સંૌચ કહી શકાય. શાસ્ત્રીય સંગીતનું જ્ઞાન મળ્યું તે હુમરી સંગીતના શિરતાજ’ સિદ્ધેશ્વરી દેવીથી લેખકે આરંભ કર્યો છે. અન્ય પ્રસિદ્ધ
અસ્થિ સારવાર કેન્દ્ર ગાયિકાઓમાં “ગઝલ સંગીતની સર્વશ્રેષ્ઠ અને તેજસ્વી તારિક
સંધના ઉપક્રમે નિષ્ણાત અસ્થિ ચિકિત્સક ડો. જે. પી. બેગમ અખ્તર, “સંગીતકલાની પરાકાષ્ઠાનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ
પીઠાવાલા દ્વારા હાડકાંના રોગોની નિઃશુલ્ક સારવાર દર રવિવારે સૂરશ્રી કેસરબા અને હાલ સંગીત ક્ષેત્રની પ્રસિદ્ધ ગાયિકાઓમાં
સવારના ૯-૩૦ થી ૩-૩૦ સુધી પરમાનંદ કાપડિયા સભા ગૃહ, સ્થાન પામેલાં શ્રીમતી લલિતા રાવને સમાવેશ થાય છે. લેખકની '
૩૮૫, સરદાર વી. પી. રોડ, રસધારા કે ઓપરેટિવ સોસાયટી, કવિત્વમય વર્ણનશકિતનું એક ઉદાહરણ ધપાત્ર છે. તેઓ
બીજે માળે, વનિતા વિશ્રામની સામે, પ્રાર્થના સમાજ, લખે છેઃ “જો બેગમ અખતરના સંગીતને સંગેમરમર પર બેનમૂન
મુંબઈ-૪૦૦૦૦૪ (ફન : ૩૫૦૨૯૬) ખાતે આપવામાં આવે છે. નકશીદાર કતરણીની તથા સિદધેશ્વરી દેવીના સંગીતને મસ્તી ભર્યા ઝરણાની ઉપમા આપી શકાય તે કેસરબાઇના સંગીતને
આ ઉપરાંત સંઘના ઉપક્રમે દર મહિનાના છેલ્લા રવિવારે ભાગીરથીના અખ્ખલિત જલપ્રવાહ જેવું વણવી શકાય.”
બરના ૨-૩૦ થી ૫-૦૦ સુધી શ્રી વર્ધમાન સ્થાનકવાસી શાસ્ત્રીય સંગીત તપશ્ચર્યાનું એક સાધન છે અને સંગીતના
જૈન શ્રાવક સંઘ, ઝાલાવડનગર, સી. ટી. બરફીવાલા માર્ગ, માધ્યમ દ્વારા ઇશ્વર સાથે ઐકય સાધવાનું શક્ય છે એ મત
જુહુ લેન, અંધેરી (પશ્ચિમ), મુંબઈ-૪૦૦૦ ૫૮ • ખાતે ડે. પણ આ પુસ્તકમાં બે-ત્રણ સ્થળે પ્રગટ થયા છે. પંડિત રવિશંકર
જે. પી. પીઠાવાલા દ્વારા ઉપરોકત સારવાર વિનામૂલ્ય જેવાને સંગીતના સ્વરમાં જ ઘણું ખરું પ્રભુનું દર્શન થાય છે.
અપાય છે. જરૂરિયાતવાળા દરદીઓ અવશ્ય તેનો લાભ ઉઠાવે નાદબ્રહ્મના સમર્થ ઉપાસમાં સંગીતસમ્રાટ તાનસેન,
તેવી વિનંતી છે.
' શાને અવધ વાજીદ અલી શાહ, પંડિત વિષ્ણુ દિગંબર, સંગીતમાતડ એંકારનાથ, સંગીત-સમ્રાટ અલાદિયાખાન, ગાયત્તમ
પ્રવીણચંદ્ર મંગલદાસ શાહ
મંત્રીઓ
સંજક ઉસ્તાદ વિલાયતહુસેનખાં, બડે ગુલામઅલીખાં, અમીરખાં,
,
| SR No. | 525973 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1988 Year 49 Ank 17 to 23 - Ank 24 is not available and Year 50 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Ramanlal C Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1988 |
| Total Pages | 250 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 26 MB |