________________
૨૩૪
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૩-૭૪
ઝાડ-નું રક્ષણ અને યુદ્ધમાં ભેગ આપવાની બધી તૈયારી પ્રજાએ ગુજરાતના રચનાત્મક કાર્યકરો અને લોકનીતિ – વિચારમાં બતાવી. નાઝીવાદ અને ફાસીવાદ-હિટલર અને મુસોલિની- રસ ધરાવનાર મિત્રોનું એક સંમેલન પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ નિર્ભેળ અનિષ્ટ હતા એટલે ટકી ન શક્યા. રશિયન પ્રજા હવે અને શ્રી જયપ્રકાશ નારાયણના સાંનિધ્યમાં તા. ૧૩-૨-૭૪ ના અશાન કે અશિક્ષિત નથી. ૯૮ ટક શિક્ષણ છે. રેજ સાબરમતી આશ્રમમાં મળ્યું. આ સંમેલને ચોક નિવેદન બહાર વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રે અદ્ભુત પ્રગતિ કરી છે. કુવે કાંઈક પાડયું છે. વિસર્જનની માગનું સમર્થન કર્યું છે. તે માટેનું આંદોલન ઉદાર થઈ છૂટછાટ આપી. બારી ખોલી, કાંઈક હવા-ઉજાસ દાખલ સંપૂર્ણ શાન્તિમય હોય અને દબાણ કે બળજબરીથી મુકત હોય કર્યા. સેઝેનિત્સિનનું પહેલું પુસ્તક પ્રકટ કરવાની કુવે મંજૂરી એ જરૂરી છે એમ ભારપૂર્વક જાહેર કર્યું છે. નવી ચૂંટણી આવે તેમાં આપી, સ્ટાલિનના જુલમ ઉઘાડા પડવા દીધા. છતાં કુવને ક્ષણ- ઉમેદવારોની પસંદગીમાં લોકોની ઇચ્છા સર્વોપરી ગણાય, તે માટે માત્રમાં દૂર કર્યો. હંગેરી અને ચેકોસ્લોવેકિયામાં સ્ટાલિનિઝમ સમાજમાં સંગઠિત પરિબળ ઊભું કરવું, મતદાર મંડળની રચના સામે બળવા થયા. પણ સફળતા ન મળી. યુગોસ્લાવિયામાં ટીટોએ કરી લોકોમાં જાગૃતિ લાવવી અને લોકો પસંદ કરેલ ઉમેદવાર સ્ટાલિનથી જુદા પડી, સમાજવાદને નવું સ્વરૂપ આપ્યું છતાં કોઈ રાજકીય પક્ષને સભ્ય ન હોય તેમ કરવું. ત્યાં પણ સ્વતંત્રતા તે નથી જ. ચીનમાં માની સરમુખત્યારી, આંદોલન સંપૂર્ણપણે શાન્તિમય નથી જ એ હકીકત છે. અનેક ઝંઝાવાતો અને યાતનાઓ છતાં દઢ છે અને ચીન ૨૫ બલ્ક બેન્કો લૂંટવી, જહેર મિલકત બાળવી, બંધ કરવા વગેરે ચાલુ છે. વર્ષમાં ભાંગીને ભૂકો થયું હતું તેમાંથી એક મહાસત્તા તરીકે બહાર રચનાત્મક કાર્યકરો દોલનને શાંતિમય રાખી શકતા ન હોય. આવે છે. સામ્યવાદમાં માનવીનું ગૌરવ નથી, સ્વતંત્રતા નથી, તે તેમને કાંઈ ધર્મ ખરો કે પછી શાન્તિને ઉપદેશ માત્ર ચીપઅનહદ હિંસા અને જુલમો છે છતાં તેનું આકર્ષણ ઓછું થવાને ચારિક છે? ગાંધીજી હિંસક આંદોલન પાછું ખેંચી લેતા અને પ્રજામાં બદલે વધતું જાય છે, તેનું કારણ વિચારવું જોઈએ. હું માનું રચનાત્મક કાર્યથી ઠંડી તાકાત કેળવી, પછી અાંદોલન શરૂ કરતા. છું સામ્યવાદનું બળ તેના આદર્શમાં છે. અને તે આદર્શની સિદ્ધિ શ્રી પ્રકાશ નારાયણ પાસે નવનિર્માણ સમિતિના યુવમાટે, જુલમ અને યાતનાઓ સહન કરવો પડે ત્યારે, જો તે આદર્શની કોએ પ્રેરણાદાયી માર્ગદર્શન માગ્યું. જવાબ આપ્યો, “સ્વાથ્યને સિદ્ધિ છેડે અંશે પણ થતી રહે તો, પ્રજ તૈયાર રહે છે. સામ્યવાદી ' કારણે મજબૂર છું. મારે કોઈનું યે નેતૃત્વ કરવું નથી .... તમારે દેશેએ આર્થિક ક્ષેત્રે, પ્રજાની જીવનજરૂરિયાતો પૂરી પાડવામાં અને તમારા ખુદના નેતા બનવાનું છે.” એને ચર્થ એ થયો કે આંદોઆર્થિક અસમાનતા ઓછી કરવામાં પ્રગતિ સાધી છે તે સામ્ય- લનની જવાબદારી પતે લેવી નથી. ચાર દિવસની ઊડતી મુલાકાત વાદનું બળ છે. લેકશાહી દેશોમાં સ્વતંત્રતા છે, પણ જે તે સાથે યુવકોને આહવાન કર્યું કે જોશ અને હોશ સાથે આગે બઢો. આર્થિક પ્રગતિ ન થાય અને ખાસ કરીને વિષમ અસમાનતાઓ “સ્વાથ્યને કારણે લાચાર છું..તમારી અપેક્ષાની પૂતિ ન કરી શકે ઓછી ન થાય, પ્રજાને જીવનની જરૂરિયાતો ન મળે તો તે સ્વતંત્રતા તે ક્ષમા કરજો. પણ શું કરું, મારાથી રહેવાયું નહિ એટલે યુવકોને પિકળ છે અને પ્રજા હિસાને માર્ગે જાય. ગરીબ અને વિકસતા આહ્વાન કરું છું કે કૂદી પડે. પોતે એક વખત “યુવક હૃદય - દેશની આ મોટામાં મોટી સમસ્યા અને કોયડો છે. એક તરફ ઔપ- સમ્રાટ” હતા એ વાતની યાદ દેવડાવી. “અત્યારે દિલમાં તે યુવાની ચારિક - લીગલ - ફર્મલ - સ્વતંત્રતા પણ સાથે બેકારી, ભૂખમરે, છે પણ શરીર થાકી ગયું છે.” કોઈ કાર્યક્રમ નહિ, કોઈ માર્ગદર્શન વધતી જતી મોંઘવારી તથા અસમાનતાઓ અને બીજી તરફ સ્વતંત્ર- નહિ. આ બધાની પાછળ એક કાર્યક્રમ દેખાય છે કે આંધી ચડાવવી. તાનો અભાવ, જુલમ અને સરમુખત્યારી છતાં કાંઈક આર્થિક પ્રગતિ, એને ક્રાતિ કહેવી. પ્રજાના પેટ ખાડે પુરાય એવી સ્થિતિ, આ બે વચ્ચે પસંદગી ધારાસભાનું વિસર્જન થાય અને નવી ચૂંટણી થાય તો તેને કરવાની આવે ત્યારે પ્રજાને મોટે ભાગ બીજી પસંદગી કરે છે રોમ માટેના જે ઉમેદવારે તૈયાર કરવા હોય તેમાં કેટલી બધી પૂર્વતૈયારી લાગે. પ્રજાને ના વર્ગ જે સુખસમૃદ્ધિ ભોગવે છે તે સ્વતંત્રતા અને કરવાની જરૂર છે. સંગઠિત લોકબળ ઊભું કરવું છે. ગ્રામસભાઓ, મૂળભૂત અધિકારોને નામે યથાવત સ્થિતિ ચાલુ રાખવા પ્રયત્ન કરે હલ્લા સભાઓ રચવી છે, જેની મારફત લેકો ઉમેદવાર પસંદ કરશે. પણ ગરીબીની પીડા જેને ભેગવવી પડે છે તેને માટે આવી સ્વતંત્રતા આવો પ્રયોગ કોઈ દેશમાં થયો નથી. તે તેને માટે સ્પષ્ટ કે મૂળભૂત હક્કો કાંઈ અર્થ નથી.
માર્ગદર્શન, કાર્યની રૂપરેખા, લોકસંપર્ક અને લોક જાગૃતિ કેટલા છેવટ પ્રશ્ન રહે છે કે અત્યારની લેકશાહી ઢબે સાચો સમાજ- ખંતથી અને લાંબા સમય સુધી કરવાં પડે? શા માટે તેની શરૂઆત વાદ લાવી શકાય? જો તે શકય નહિ લાગે તો એવી લોકશાહીને નથી કરતા? ભ્રષ્ટાચાર રાજદ્વારી પુરુમાં જ છે તેમ નથી, જીવનનાં લોકે વળગી રહેશે કે તેને જતી કરીને પણ ગરીબાઈને હટાવવા બધાં ક્ષેત્રોમાં છે. શું કરવું છે તેને માટે? લોકોને મેધવારીની બીજા માર્ગો લેશે?
ભીંસમાંથી કાંઈક રાહત આપવા કાંઈ કરવાનું છે? માત્ર ધારાસભા ૨૨-૨-૭૪
ચીમનલાલ ચકુભાઈ વિસર્જનથી આ બધું થઈ જવાનું છે?
શ્રી જયપ્રકાશે કહ્યું છે કે વિસર્જન થાય તો પણ નવી પ્રકીર્ણ નોંધ
ચૂંટણી કરતાં પહેલાં આ બધી તૈયારી કરવા લાંબો સમય જોઈશે. ગુજરાત વિધાનસભાનું વિસર્જન
તે પછી રાષ્ટ્રપતિ શાસન એક વરસ કે બે વરસ ચાલુ રહે તેવી માગણી આ માગણી માટે ગુજરાતમાં હજી આંદોલન ચાલુ રહયું છે. કરી, આ બધી તૈયારી કરો. ધારાસભા તે સ્થગિત છે. ધારાસભા ધારાસભ્ય ઉપર ધાકધમકી, સામાજિક બહિષ્કાર, ઘેરો ઘાલવા, વિસર્જન કરી સુરતમાં જ નવી ચૂંટણી કરવી હોય તો તે જ રાજકીય તેમનાં ઘર ઉપર હુમલા લઈ જવા વગેરે ચાલુ છે. “વિસર્જન પક્ષે પાછા આવશે, જેને વિશે શ્રી પ્રકાશે કહ્યું છે કે ભ્રષ્ટાનની માગણી’ શા માટે છે? કારણે, આ ધારાસભ્યો લાયક નથી, ચારથી કોઈ મુકત નથી. પ્રજનો વિશ્વાસ ગુમાવી બેઠા છે, ફરીથી કાવાદાવા કરી ર જ : બિનપક્ષીય લોકશાહી વ્યવહારુ છે કે નહિ તે પ્રશ્નની ધારાસભ્યો મંત્રીમંડળ રચી સત્તાસ્થાને ન આવે, નવી ચૂંટણી ચર્ચામાં અત્યારે ન ઊતરું. હું તો એમ માનું છું કે આ બિનપક્ષીય થાય, સેવાભાવી, નિ:સ્વાર્થ, કોઈ રાજકીય પક્ષને વરેલા ન હોય, લોકશાહી એક નવો પક્ષ ઊભો કરશે. અમે જે ઉમેદવારો પસંદ કર્યા છે તેવા લોકોના પ્રતિનિધિઓને ચૂંટી, સ્વરછ રાજતંત્ર કરવું. ' છે તે લોકોના સાચા સેવક છે, બીજા બધા રાજકીય પક્ષોનું વિસ