Page Text
________________
દર
=
૯૮
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧૬-૯-Qજ
કયા કયા નાના મહાન નૈતિક વિચારને સમાવિષ્ટ કરતી બહુ દૂરની શકયતાઓ હમેશાં વધુ પસંદ કરવા યોગ્ય છે. તેઓ અહિંસાને માર્ગે રહેશે, સાથે સંકળાયેલા હશે; પણ તે વસ્તુ આપણા દેશની પરિસ્થિતિને જયાં સુધી લોકો અહિંસક રહેશે. પણ કોઈક તબક્કે જે હિંસાનું વર્તમાન સંદર્ભમાં, તાત્કાલિક ઉદ્દેશો પાછળ વિપરીત પક્ષીય રાજ- વસ જાણે છે તે તેનાથી પીઠ નહિ ફેરવી જાય. અત્રે પ્રશ્નોને કારણની ગંધ રહેલી છે એ હકીકતને છાવરી શકે તેમ નથી. કેન્દ્ર અને પ્રશ્ન એ છે કે લોકોને અહિંસા અપનાવતા કરવા માટે તેઓ શકિતરાજય સરકારના પ્રવર્તમાન માળખાને તેડી પાડવા અર્થે એક માન છે કે કેમ; અને તેઓ નિષ્ફળ જાય તે એ નિષ્ફળતા માટે રાજકીય ક્રાંતિના અગ્રેસર થવા જે. પી. કૃતનિશ્ચયી જણાય છે. ફરી તેઓ કઈ કિંમત ચૂકવશે? ગાંધીજીએ લોકોને હિંસક બનાવી એક્વાર આપણે એ સ્પષ્ટ કરીએ છીએ કે તેમની સાથે આપણે અને પિતાના જીવનમાં અહિંસાને ઉતારીને તેમણે તેમ કર્યું. અને સહમત થતા ન હોઈએ તે પણ પોતાના રાજકીય ઉદ્દેશો જયારે તેમાં તેઓ નિષ્ફળ જતા ત્યારે પોતાની જાતને અગ્નિમાં ધરાવવાને તેમને પૂરો અધિકાર છે. આપણા પૂરા બળ સાથે હોમી દેવા તેઓ તૈયાર રહેતા; અને આવી તેમની તત્પરતાને આપણે એ વસ્તુ ભારપૂર્વક દર્શાવવા માગીએ છીએ કે પોતાના કારણે લોકોને પિતાની સાથે રાખવામાં તેમને લગભગ કદી નફળતા વિચારો ધરાવવાને તેમને પૂરો અધિકાર છે એટલું જ નહિ, એ મળી નહોતી. લેકો રાં:ફ રણાથી રહિશા વિશેની તેમની ઊંડી વિચારો ધરાવવાના તેમના અધિકારને આપણે આપણી પૂરી નિષ્ઠા પામી જતા. પણ જે. પી.ના તાજેતરનાં કેટલાંક ઉરચારણા ચોવી. તાકાતથી ટેકો આપીશું. ગાંધીજી અને નહેરુએ નિર્માણ કરેલા ભારતમાં છાપ પાડશે કે શાહિદ ક્રાંતિને તેચો આવકારશે. અને તે માટે લોકશાહીને એ જ અર્થ છે.
કાર્ય કરશે, પણ કોઈક તબકકે હિંસાના બળે સૂત્રો સંભાળી લે પણ જે. પી. જયારે પોતાના તાત્કાલિક રાજકીય ઉ ને એવી શક્યતા તેઓ જુરો છે અને તેને સ્વીકાર કરે છે. મા ને પોતાની વિશિષ્ટ અહિંસા સાથે સાંકળે છે ત્યારે આપણે ભારતની આ વસ્તુ અહિંસા માટેના તેમના સમગ્ર દાવાને ખુલ્લો કરી દે છે. રાજકીય સમસ્યાઓ પરત્વેના તેમના વર્તમાન અભિગમની યથાર્થતાને આમ આપણે આ મહત્ત્વના પ્રશ્નો વિશે ઊંડી જાને દુ:ખદાયક પડકારવી જ જોઈએ. ક્ષણભર માટે તેમની અહિંસા અને
ચિંતા સેવીએ છીએ. આપણા મનમાં જરા પણ શક વિના આપણે.
એ વિશે સ્પષ્ટ હોવાં જોઈએ કે જે. પી. એમસમૂહની લોકશકિતને તેમની નૈતિક ભૂમિકાને બાજુ પર રાખીને, તેમના રાજકારણને
જગડવાના આગ્રહી રહે અને તેમાં સફળ થાય તો આવી શકિત. રાજકીય ભૂમિકા પર મૂલવવાને હવે શું આપણને અધિકાર હિંસાના જવાળામુખીમાં ભભૂકી ઊઠવાની ખરેખરી શક્યતાને નથી? આપણે તરત જ એમ કહેવા ઈચ્છીએ છીએ કે તેમનાં તેઓ અંકુશમાં રાખી શકશે નહિ. આમ બનશે ત્યારે આજે જે. પી. તાત્કાલિક રાજકીય લયે ભારતમાં લોકશાહી માટેના જોખમથી
જે માટે ખડા છે તે સર્વ કાંઈ નષ્ટ પામશે. આમ છતાં આપણને
રો વિશે ખાતરી છે કે ભારતની પ્રાણશકિતમાં હજી પ્રબળ રીતે. ભરેલાં હોવાનું અને લડતને તેમના કાર્યક્રમ અહિંસા માટેના એવા જ
ધબકી રહેલા ગાંધીજીને મા રામ બનવા હિ દે અને વિનેજોખમથી ભરેલો હોવાનું આપણે માનીએ છીએ.
બાજી માનસ પણ ભારતના ભવિતવ્યની એવી જ રોકી કરતું રહેશે. એ અચૂક પુરાવો મળી ચૂક્યા છે કે બિહાર વિધાનસભાના આ વાકય લખાઈ રહ્યાં છે ત્યારે જ ૨ ણને રોવા સમાચાર વિસર્જનની કે બિહારના પ્રધાનમંડળના સત્યાગની જે. પી. ની મળી રહ્યા છે કે વિનેબાજી અને જે. પી. મસલત ચલાવી રહ્યા છે. તેમને પાર પડવા દઈ શકાય નહિ અને પાર પડવા દેવાશે નહિ. તેમનું આ મિથુન શાણા અને વાસ્તવે વાદી નિર્ણય લેવામાં બિહાર વિધાનસભાનું વિસર્જન થવું જોઈએ અને બિહાર પરિણમે. સાથે મળીને વિચારવિનિમય ચલાવી રહેલા આ ઉભય સરકારે સત્તા પરથી હટી જવું જોઈએ એવી માગણી દ્વારા તેઓ મહાનુભાવો આપણા દેશની સર્વોચચ વ્યકિત : સ્થાન ધરાવે છે. બિહારના કરોડ મતદારોનું અસહા અપમાન કરી રહૃાા છે. ભ્રષ્ટા- યથાર્થ શાણપણ અને વાસ્તવવાદિતાં પ્રવતી રહે . ચાર અને ગેરવહીવટ નાબૂદ કરવામાં સહાયક બને તેવા યોગ્ય જે. પી. સંબંધમાં વાપણે એ પૂરે શ્વાસ રાખી શકીરી ઉમેદવારોને જ ચૂંટવા માટે મતદારોને કેળવવાનું તેમના માટે બેશક
કે ભારતના વર્તમાન અને ભાવિને હાનિ પહોંચાડે તે કોઈ ખુલ્લું છે. ઉમેદવારો પસંદ કરવા માટે પ્રજાકીય સમિતિઓ નીમ
માર્ગ તે ચાપનાવશે નહિ, અને વિનેબાજીમાં અત્યારના સમયે વાનો અને પછી આવા ઉમેદવારોને ચૂંટવા માટે મતદારોને અપીલ
આપણને જેમનામાં સત્ય અને અહિંસા આવિષ્કાર એ છે તેવા કરવાને તેમને કાર્યક્રમ સર્વ વિતંડાથી પર છે, પણ રટાયેલા ધારા
આપણા યુગના પુર પરમ સાંપડી છે, બિપી ગંગા રાખે સભ્ય અને પ્રધાનને સત્યાગ કરવાની ફરજ પાડવા શારીરિક
જયપ્રકાશરૂપી બ્રહ્મપુત્રનો એ સંગમ માત્ર એવા નિર્ણયોમાં જ દબાણને ટૂંક માર્ગ લે એ જે. પી.ની અહિંસા છે અને નહિ
- પરિણમી શકે, જે ગાંધીજી વાતે નહેરુની રાશિ અને આ હારોને કે ગાંધીજીની અહિંસા. તેઓ સફળ થશે તો તે માત્ર ધારા સભા કે અનુરૂપ રીતે ભારતને ઉદાર બનાવે અને તેનું નવઘડતર કરે. આમ પ્રધાનમંડળને જ પરાજય નહિ હોય, અહિંસા અને રાજકીય નીતિ- બને તે માટે ઈશ્વરની કૃપા વરસી રહે. મત્તાને પણ ચો પરાજય ગણાશે. આમ ન બને ૨મ ઈછી, આમ
‘ગાંધીમાર્ગના
જી. રા:
ચન બનવા દેવામાં ન આવે એમ ઈછીએ. કરોડો લોકોના દિલદિમાગમાં રાજકીય પક્ષોએ ઊંડું સ્થાન જમાવ્યું છે તેવી ભારતની.
જુલાઈ, ૧૯૭૪ના
અનુ: હિંમતલાલ મહેતા વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં પક્ષનિરપેક્ષ લોકશાહીને પિકાર એ નિર્ભેળ
અંકનો લેખ આત્મપ્રતારણા જ છે. ભારતમાં આજે રોક રાષ્ટ્રીય મતમાં
[૨] જે. પી. ભલે પિતાની પનિરપેક્ષ લોકશાહી માટે ટેકો મેળવવા પ્રયાસ કરે ૨ાને પછી તે ક્યાં ઊભા છે તે તે જાણી શકશે.
શ્રી પ્રકાશ નારાયણના બિહારના શાંતિમય દિલનને પાનિરપેક્ષા લેશાહીના પોતાના વિચારને લોકપ્રિય બનાવવા તેમણે પૂજય રવિશંકરદાદાએ આશીર્વાદ મલ્યા તે પત્ર અને વાંચી પોતાના ઉત્કૃષ્ટ બુદ્ધિ- કૌશલના પૂર બળ સાથે પ્રયાસ કર્યો છે સંભળાવવામાં આવ્યું. તેનાથી મને ઘણી ખુશી થઈ. પણ સાથે જ અને નિષ્ફળ ગયા છે. આપણે ઈચ્છીએ છીએ કે તેઓ સફળ વિચાર એ આવ્યું કે બીજા બધા કેમ ચૂપ છે? આજે દેશ આખામાં થાય, પણ આપણે જાણીએ છીએ કે આગામી દાયકાઓ સુધી રો ફેલાયેલા ગાંધીવાળાઓ તમામ એક કે બીજે નિમિત્તે વર્ષોથી ચોક વ્યર્થ શા છે. આ તબકકે જે. પી. પર દેખીતી જ સરકારી મદદના એશિયાળા થઈને સાવ નિસ્તેજ બની ગયા છે. અવાસ્તવિકતાને આરોપ મૂકતાં આપણે અચકાતા નથી. નીક્ટ આવા દીવા જેવા મુદ્દા પર જે પ્રકાશજીએ માંડેલા આંદોલન - જે. પી. ની અહિંસા વિશે ૨પણે પૂરી વિનમ્રતા સાથે
વિશે તેમનામાં શંક કે બેમત હોઈ જ કેમ શકે? દેશભરના બે શબ્દો કહીએ ? તેમની અહિંસા ૨૫ ગાંધીજીની ૨હિંસા
ગાંધીવાળા ચૂપ બેઠા છે એ બિના સજજનોને અકળાવી કે નથી એમ કહેવું ચો સંભવત : ચોમ કહેવા સમાન છે કે ભારતમાં એટલી કરુણ છે. આજે કેઈની પણ અહિંસા એ ગાંધીજીની અહિંસા નથી – આમાં - રાજકર્તા વર્ગ તેમ જ શાસક કોંગ્રેસનાં વર્તુળામાં એકમાત્ર અપવાદ વિનોબાજી છે. જે. પી.ની અહિંસા કંઈક મેર ફફડાટ પેઠે છે અને ભાતભાતનાં વિરોધી નિવેદન અને આ પ્રકારની જણાય છે : ૨હિંસા સારી છે અને હિંસા કરતાં પ્રચાર પ્રકાશજી સામે ચાલી રહ્યો છે, તે જેવા છતાં ઘણાખરા
| SR No. | 525959 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1974 Year 35 Ank 17 to 24 and Year 36 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Chimanlal Chakubhai Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1974 |
| Total Pages | 256 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 30 MB |