Page Text
________________
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૮-૭૪
અને
પ્રકીર્ણ નોંધ શ્રી જયપ્રકાશનું સર્વોદયી રાજકારણ
ભારેલા અગ્નિ છે. તેમનું લેાહી ઊકળી આવ્યું છે. આવું અદાલત થોડા દિવસ પહેલાં વર્ધામાં સર્વોદય સંમેલન થઈ ગયું તેમાં
કરવાને તેમને પૂરો અધિકાર છે. પણ આ આંદોલનને જેએ ભૂલજયપ્રકાશના અાંદોલન અંગે સર્વોદય કાર્યકર્તાઓમાં રહેલ તીવ્ર મત
ભરેલું માનતા હોય તેવાઓ તેને વિરોધ કરે, અને સરકાર તેને ભેદ ઉઘાડો પડયો. તેની કારોબારીની બેઠકમાં જયપ્રકાશના - પ્રતિકાર કરે તે ફરિયાદ કરવા જેવું નથી. લનને આવકાર અને ટેકે આપવા પ્રસ્તાવ રજૂ થયે, જેનું મેટા
સ્વરાજ મળ્યા પછી, કેંગ્રેસનું વિસર્જન કરી તેને લેકસેવક ભાગના સભ્યોએ સમર્થન કર્યું. બે સભ્યોએ વિરોધ કર્યો. સર્વ સેવા
સંધ બનાવ એમ ગાંધીજીએ કહ્યું હતું. સર્વ સેવા સંઘ કાંઈક સંઘને નિયમ છે કે સર્વાનુમત હોય તે જ ઠરાવ થાય એટલે વાત
એવી સંસ્થા છે. પ્રકાશે હવે તેને રાજકારણ સ્વરૂપ આપ્યું અટકી પડી. સંઘના પ્રમુખ સિદ્ધરાજજી ઢટ્ટા અને બીજા આગેવાન
છે. જયપ્રકાશ કહે છે હૃદયપલટામાં તેમને શ્રદ્ધા નથી રહી. સભ્યોએ રાજીનામાં આપ્યાં. એક જાણકાર સત્યે હળવેથી કહ્યું કે
આંદોલનના દબાણ વિના વર્તમાન પરિસ્થિતિ પલટાવી શકાય તેમ આ વિરોધ વિનબાને લીધે છે. એટલે સૌ વિનોબા પાસે ગયા.
નથી. આ આંદોલનમાં નાકરની લડત છે, સરકારને અંભિત -- વિનેબાને માર્ગ કાઢ્યા વિના છૂટકો જ ન હતા. ગાંધીજીના વિરોધ
પેરેલાઈઝ – કરવી છે. જયપ્રકાશે કહ્યું છે કે ત્યાર પછી શું તે છતાં, નેહરુ અને સરદારે દેશના ભાગલા કરવાનું કબૂલ કર્યું, તે
અત્યારે વિચારવાનું નથી. એક ડગલું બસ થાય. તે કહે છે બધા ઝેરની ખાલી પી જઈ, મહાસમિતિમાં ગાંધીજીને જ તેમને બચાવ
સવાલના મારી પાસે અત્યારે જવાબ નથી. કરવો પડે, વિનોબાએ કહ્યું, કાંઈ ઠરાવ કરવાની જરૂર નથી. જેને
વિદ્યાર્થી આદેલનથી કયાંય રચનાત્મક પરિણામ આવ્યું હોય આંદેલનમાં જોડાવું હોય તે જાય, એક જ શરત કે અહિંસા, સત્ય
તેવું જાણ્યું નથી. વિદ્યાર્થીશકિત ઝંઝાવાત છે. ભલભલા સત્તાધીશેને અને સંયમ જાળવવાં. આ આંદોલનમાં જોડાય તે સર્વોદય કાર્ય
હલબલાવી નાખે. ફ્રાન્સમાં દ’ગાલ જેવાને હચમચાવ્યા, થાઈલેન્ડમાં કર્તાઓ આ શરતનું કેટલું પાલન કરે છે તે હવે જોવાનું રહ્યું.
સત્તા૫વાટ કર્યો, ગુજરાતમાં ચીમનભાઈ પટેલને ઉખેડી જયપ્રકાશે સાફ કહ્યું છે કે તેઓ ગાંધીની અહિંસા વિરોધી
નાખ્યા, બિહારમાં કદાચ ગફુરને ઉખેડી નાખશે. પાણ પછી પ્રત્યે પણ પ્રેમ રાખવે – તેમાં માનતા નથી. જયપ્રકાશે કહ્યું છે કે
બધું સૂમસામ થઈ જાય છે. દેશની વર્તમાન પરિસ્થિતિ ખરેખર તેમનું આંદોલન શાન્તિમય હશે – અહિંસક શબ્દ તેઓ વાપરતા
અસહ્ય છે, પણ તેના નિવારણ માટે આવું આંદોલન એક જ માર્ગ નથી. શાંતિમય એટલા માટે કે જયુપ્રકાશ જાણે છે કે હિંસક ક્રાન્તિ.
છે એવું જે ન માનતા હોય, અથવા આ આંદોલન વધારે વિષમ શકય નથી. સરકારી પ્રતિહિસી અનેકગણી વધારે હોય. તેથી શાતિ
પરિસ્થિતિ પેદા કરશે એવું માનતા હોય, તેમની પ્રમાણિકતામાં શંકા મય માર્ગ સિદ્ધાંત નથી પણ વ્યવહારુ માર્ગ છે.
લાવવાની જરૂર નથી. અાર્થિક રાંધીને પહોંચી વળવા સરકાર, બહુ જયપ્રકાશ અને ઈન્દિરા ગાંધી બન્ને કહે છે કે તેમની વચ્ચે
અધૂરાં પણ સાચા માર્ગે કાંઈક પગલાં લઈ રહી છે, ત્યારે, તેને સંઘર્ષ – કક્ન્ટેશન - નથી. પણ હવે જે પરસ્પર પ્રહારે થાય છે
માર્ગ વધારે વિકટ બનાવવા કરતાં, તેને તે માર્ગે વધારે આગળ લઈ તેમાં કોઈ મર્યાદા રહી નથી. વિનોબાજીને પણ જયપ્રકાશે સણ
જવામાં પ્રેરણા આપવી એ કદાચ વધારે હિતાવહ ગણાય. જયપ્રકાશ સણતો જવાબ આપ્યો હતો. જયપ્રકાશના ટેકેદારે વિનેબાને સરકારી
કહે છે હિંસા અને અરાજકતા અટકાવવા આ આંદેલન તેમણે શરૂ સંત કહી બિરદાવે છે. હકીકતમાં શાસક પક્ષ અને જ્યપ્રકાશ વચ્ચે
કર્યું છે. તેનાથી હિંસા અને અરાજકતા અટકશે કે વધશે તે વિશે આ એક માટે સંઘર્ષ છે. બન્ને પક્ષો પૂરો સામનો કરી લેવાને
પ્રમાણિક મતભેદને પૂરે અવકાશ છે. નિરધાર કર્યો છે. શાસક પક્ષનાં જેટલાં વિરોધી બળો છે તે બધાં ભારત - પાકિસ્તાન – બંગ્લાદેશ આ આંદોલનને ટેકો આપશે. સંસ્થા કેંગ્રેસના ૨૧ સભ્યોને બિહાર આ ઉપખંડમાં શાન્તિ સ્થાપવા આપણે સિમલા કરાર કર્યા. વિધાનસભામાંથી રાજીનામું આપવા મેરારજીભાઈએ ખૂબ સમજાવ્યા, પાકિસ્તાનને બધા પ્રદેશ પાછા ખેં, યુ.કેદીઓને છૂટા કર્યા, કોઈ માન્યા નહિ. હવે તેમની સામે શિસ્તનાં પગલાં લેવાશે એમ કહે- બંગ્લાદેશે યુદ્ધના ગુનેગાર સામે મુક ચલાવવાનું બંધ રાખ્યું. વાય છે. અંતે મોરારજીભાઈ અને એક મહેતા પૂરતી સંસ્થા કેંગ્રેસ ભુટ્ટોને બંગ્લાદેશની મુલાકાત માટે આમંત્રણ આપ્યું. પહેલે દિવસે રહેશે. જનસંધ, રાષ્ટ્રીય સેવક સંધ, સમાજવાદીઓ આ આંદોલનમાં ભાવભર્યું સ્વાગત થયું ત્યારે ભુટ્ટોને લાગ્યું કે બંગલાદેશ અને પાકપૂરો સાથ આપશે. કેટલે દરજજે શાન્તિમય રહેશે તે હવે પછી સ્તાન બે મુસ્લિમ રાજ ફરી સાથે મળશે અને ભારત ખબર પડશે. પણ જયપ્રકાશે પાણી પહેલાં પાળ બાંધી દીધી છે. અને બંગ્લાદેશ વચ્ચે અંતર પડાવી શકાશે. ભુટ્ટોની આ હિંસા થાય તો તેને દોષ સરકારને શિરે રહેશે એમ કહ્યું છે.
મુરાદ સફળ ન થંઈ. શેખ મુજીબુર રહેમાન વાસ્તવિકતાને અવગણી આ આંદોલનનું ખરું બળ સર્વોદય કાર્યકર્તાઓ અને વિદ્યા- ન શકે. સંયુકત પાકિસ્તાનની મિલક્તની વહેંચણી અને ત્રણ લાખ ર્થીઓ રહેશે. સર્વોદય કાર્યકર્તાઓ કસાયેલા, અનુભવી છે. તેથી જ બિહારીઓના પ્રશ્નો અણઊકલ્યા રહ્યા અને ભુટ્ટોને ખાલી હાથે
જ્યપ્રકાશે તેમને ખેંચ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓ આ આંદોલનનું ઈંધણ છે. પાછા જવું પડયું. બંગ્લાદેશમાં ભારત વિરોધી કેટલાંક તત્ત્વ છે. તેમના વિના આંદોલનને વેગ ન મળે. વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસમાં પડી બંગ્લાદેશની આર્થિક સ્થિતિ અતિ વિષમ છે. ભ્રષ્ટાચાર અને મધજાય તો આંદોલન કેમ ચાલે? માટે એક વર્ષ કૅલેજ છોડવાનો આદેશ વારી આપણા કરતાં પણ વધારે છે. ભારત તરફથી ખૂબ મદદની આપ્યો છે. શિક્ષણમાં કેઈ કાન્તિ ફરવા આ આદેશ અપાયે નથી. આશા રખાય છે અને અસંતેષ આપણા ઉપર ઠલવાય છે. પણ શિક્ષણના ક્ષેત્રે જયપ્રકાશને કોઈ કાન્તિકારી વિચારો હોય -- ગાંધીને શેખ મુજીબુર રહેમાન છે ત્યાં સુધી ભારત સાથેના સંબંધો વણસશે બુનિયાદી તાલીમ હતી – એવું જાણ્યું નથી.
નહિ. ઈસ્લામિક પરિષદમાં એણુપ્રયોગને નિમિત્તે ભારતવિરોધી ખરી રીતે, જયપ્રકાશે પુરજોશથી રાજકારણમાં ઝંપલાવ્યું વાતાવરણ ઉત્પન્ન કરવા પાકિસ્તાને પ્રયત્ન કરી જોયો, પણ સફળતા છે, જે તેમનું અસલી સ્વરૂપ છે. માર્ચથી શરૂ કરી, ગાંધીમાં ન મળી. પાકિસ્તાનમાં ભુટ્ટોની સ્થિતિ કફોડી છે. બલૂચિસ્તાનમાં આવ્યા, પછી વિનેબાને ભૂદાન માટે જીવનદાન આપ્યું, હવે ફરીથી બળવા જેવું છે. સરહદ પ્રાન્તમાં ભારે અસંતેષ છે. અહમદિયા મૂળ સ્થાને આવે છે. જયપ્રકાશનું જીવન ધૂમકેતુ જેવું રહ્યું છે. મુસલમાનો સામે પંજાબમાં તેફાને થયાં. આ બધાં સામેથી પ્રજાનું લક્ષા
| SR No. | 525959 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1974 Year 35 Ank 17 to 24 and Year 36 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Chimanlal Chakubhai Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1974 |
| Total Pages | 256 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 30 MB |