________________
તા. ૧-૬-૭૪
પ્રબુદ્ધ જીવન.
જરૂર છે: “મને પ્રહાર' ક્રાંતિની [ તા. ૨૬-૪-'૭૪ ના “ભૂમિપુત્ર'માં શ્રી જયપ્રકાશજી ઉપર લખાયેલા શ્રી પ્રબંધ ચેકસીના હિન્દી પત્રને અનુવાદ પ્રકટ થયે છે, તે સાભાર નીચે પ્રકટ કરવામાં આવે છે. -તંત્રી.] આદરણિય જયપ્રકાશજી
તમારા પુણ્યપ્રકોપના ભાવાવેશમાં અધીરા થઈને આ દીવા જેવી સાદર વંદન,
સ્પષ્ટ વાત જોઈ નથી શકતા, એવું મને લાગે છે. ' તમારા પ્રત્યે મારો કે કેટલો ભાવ છે, તમે ઘણું કરીને જાણો જ અહિંસાની રાજનીતિ અથવા લેકનીતિમાં રચનાત્મક કે ભાવાછે. શરૂથી મારો વિચાર રહ્યો છે કે પ્રેમ અને આદરનું મૂલ્ય કાંઈ - ત્મક વિચાર મૂળભૂત છે, એવું વરસના ગાંધી–વિનોબાના વિચારોના નથી, જ્યારે તે કટુતમ સત્ય રજૂ કરી દેવાનું સામર્થ્ય ખેાઈ અધ્યયનથી હું સમજ્યો છું. મારે રચનાત્મક વિકલ્પ એ ખડે બેસે. આ વિચારને કારણે મેં કેટલાયે સ્નેહ ગુમાવ્યા છે. તેમ કરીએ કે ખરાબ નકારાત્મક તંત્ર આપેઆપ દૂર થઈ જાય. પ્રકાશ છતાં તમારો સ્નેહ ગુમાવવાની બીકને જ કારણે જેને હું સાચું ફેલાવીએ જેથી અંધકાર આપોઆપ અપ થઈ જાય, એવો માનું છું તેને જવા દઉં, ત્યારે તો તમારી - મારી વચ્ચેના એને બીજરૂપ વિચાર છે. એ ધર્મવિચાર છે, કેમકે એ સમાજના સંબંધને આધાર જ શે રહે?
ધારણ પેષણ તેમ જ વિકાસ પ્રત્યે જવાબદાર છે. પરિણામ ગમે તમારું વર્તમાન અભિયાન મને ખાટું લાગે છે. સત્યને એકા- તે આવે, આ વ્યવસ્થાને તેડી નાખીશ, સ્થગિત કરી દઈશ, એમ ધિકાર કોઈને નથી, ત્યારે તે માટે પણ કેવી રીતે હોઈ શકે? છતાં જ્યારે તમે કરે છે, ત્યારે તેમાં સમાજને વ્યવસ્થાને ટકાવનારે મને જે સત્યની પ્રતીતિ થાય છે, તે તમારી અને સાથીઓની સમક્ષ કો જવાબદાર ધર્મવિચાર છે, મારી સમજમાં નથી આવતું. તમે સકારણ પ્રગટ કરી દઉં છું.
તેડી તે શકો છો, તમે સમર્થ છે. પરંતુ તમે શું નિર્માણ કરવા ભ્રષ્ટાચારથી તમે વ્યાકુળ છે. પરંતુ તેમાં યે “ઉરચ સ્થાને” માગો છો? કોની મારફત? તમારું કામ એ લોકો કરી રહ્યા છે પર જે ભ્રષ્ટાચાર ચાલી રહ્યો છે, તેની સામે અભિયાન ચલાવવું કે તમે એમનું કામ કરી રહ્યા છે? તમને સૌથી પહેલું જરૂરી લાગે છે. મારા ખ્યાલથી આ વિવેક સાચો તમે આજીવન મૂડીવાદ સામે લડયા. અને આજે? સમાજનથી. લાંચરુશ્વતનું મૂળ નફાખોરી અને કાળાં બજાર છે. લાંચ આપી વાદનાં ચેડાંક સૂત્રથી જ જેઓ ભયભીત થઈ ઉઠયા છે એવા આપીને નફાખોરી બેશુમાર વધારનારા લોકો અને એમના બેલકા મૂડીવાદીઓના તારણહારના રૂપમાં તમે કેવી રીતે જઈ બેઠા? માફ પ્રતિનિધિઓ જે તમને કેન્દ્રમાં રાખીને આજની સરકારને ભ્રષ્ટ ઠેરવી કરજો, ભારતના ઐતિહાસિક સંદર્ભમાં તમારા વર્તમાન પાઠને ઉથલાવી પાડવા માગે છે. શાસનની શકિતને નબળી બનાવી તે બીજો અર્થ કોઈ શું કરી શકે? લોકો હજી વધુ નફો કમાવાની અને રાખવાની સ્વતંત્રતા ઈચ્છે મૂડીવાદને બાપુના માર્ગે શાંતિમય આત્મ - પરિવર્તન મારફત છે. તમારું નખશિખ સમાજવાદી વ્યકિતત્વ કઈ રીતે આવા લોકોની સમાપ્ત કરવા માટે ટ્રસ્ટીશિપના વિચારને તમે આગળ વધાર્યો. અત્યારે સાથે થઈ ગયું, મારી સમજમાં નથી આવતું.
તમારું સમર્થન કરનારા મેટા મેટા ઉદ્યોગપતિઓમાંથી એક પણ, તમે આને ‘૪૨ ના “કરેંગે યા મરેંગે” વાળા ઝનૂનથી ઉપાડયું નામમાત્રને પણ તૈયાર થયું છે શું – મજૂરો અને જનતાને છે. અર્થાત આ વ્યવસ્થાને કોઈ વિકલ્પ હોય કે ન હોય, પિતાના ઉદ્યોગની માલિકી સમપિત કરવા માટે ? તે પછી તમે એને ધરાશાયી કરવા પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ છે. ગાંધીજીએ આ અંતિમ- કઈ મેટી ક્રાંતિ દેખાઈ ગઈ છે તમને આ આંદોલનમાં, જે એ વાદ ‘કિવટ ઈન્ડિયા’ કહીને બતાવ્યું હતું. પરંતુ એ એવા અંગ્રેજો ઉદ્યોગપતિઓ ઉપર ઓછાવત્તે અંકુશ જમાવવાની કમજોર કોશિશ પ્રત્યે કે જેમને ભારત ઉપર રાજ કરવાને કોઈ જાતને નૈતિક કરનારી સરકારને ઉથલાવી નાખવા માગે છે? અધિકાર નહોતે, જ્યારે આજની ઈંદિરા - સરકારી બાબત ગમે તે તમે ભૂમિહીન ખેડૂતોને ભૂમિ અપાવવા ભૂદાન - ગ્રામદાન કહેવામાં આવે, એ ચૂંટાયેલી સરકારો છે.
આંદોલન ચલાવ્યા. અમુક હદથી આંગળ એ વધી ન શકયાં. કાયદા ચૂંટણી પદ્ધતિ દોષયુકત છે, તે શું તે એમની બનાવેલી છે? મારફત ઈન્દિરાવાળાઓએ ટોચમર્યાદા નીચી કરવાનું હજી નામ અને તેને કોઈ જાણી અને અજમાવાયેલે વિકલ્પ છે પણ ખરો? લીધું ત્યાં તો મોટા ખેડૂતો તેના વિરોધમાં ખડા થઈ ગયા. એમની તમે સહુએ આ જ પદ્ધતિને ૨૭ વરસ સુધી ન કેવળ માન્ય રાખી નજરમાં ઈંદિરાનું પતન એટલે ટોચમર્યાદાના વિચારનું દફન. શું છે, વિરોધ પક્ષો વચ્ચે જોડાણ કરાવીને એમની મિશ્ર સરકારો પણ તમે તમારા એ બધા અનુયાયીઓને કહ્યું પણ છે કે ભૂમિહીને બનાવી છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ ફેબ્રુઆરીમાં વિરોધ પક્ષો બધા જો જમીન આપવી પડશે? નહીં તે સમાજના સડા અને રૂંધામણનું ભેળા થઈ જાત, તો ૩૨ ટકા વોટથી ઇંદિરાજી ૫૦ ટકાથી વધારે એક મૂળ કારણ કયારેય દૂર નહીં થાય. કહી જુએ ! માંગે ! એકદમ બેઠકો કદાચ ન જીતી શકત. વિરેાધ પક્ષોની દુરંદેશીના અભાવને દૂર થઈ જશે એ બધા તમારાથી. યા અક્લની કમીને બદલે કોંગ્રેસ પાસેથી લેવે કયાં સુધી ઉચિત છે? હમણાં રંગપુરમાં ખેત - પરિષદ થઈ. તેમાં એક માંગ એ હતી
તમારી નિષ્ઠા તે નિષ્પક્ષ લેકનીતિમાં છે. પરંતુ તમારું આંદ- કે જેમની પાસે આજીવિકાનું અન્ય સાધન હોય, એમની પાસેથી લન વિરોધ પક્ષની રાજનીતિના પરિપષમાં ચાલી રહ્યું છે. વિરેધ જમીન છોડાવવી. એ ખેત - પરિષદમાં મેં કહ્યું કે, ઈંદિરાજીથી પક્ષે તમારે ઉપગ કરી રહ્યા છે, એ એટલું સ્પષ્ટ છે કે દલીલની શરુ કરી માંગવાનું. શા માટે એમણે પાંચ એકર જમીન રાખી કોઈ જરૂર જ નથી. બિહાર ધારાસભાનું વિસર્જન થતાંવેંત તમારા છે? પહેલાં પોતે છોડે, પોતાના પક્ષવાળાઓ પાસે છોડાવે,
અભિયાનમાંથી એમને રસ ઊડી જશે, જેવું ગુજરાતમાં થયું. અહીં કરશાહી પાસે છે.ડાવે, ત્યારે દેશભરમાંથી પાંચેક કરોડ એકર વિસર્જન પહેલાં જેટલી મેઘવારી હતી, તેનાથી હવે દેઢી થઈ છે. જમીન એવા લોકોના હાથમાંથી છૂટી થઈ શકશે, જેમની અને ભ્રષ્ટાચાર શું ખતમ થયો છે? સરકારો જેટલી કમજોર, પાસે આજીવિકાના અન્ય સાધન પૂરતાં છે. તેટલો જ ભ્રષ્ટાચાર અને નફાખોરી માટે મોકો વધારે, એ વેપારીઓ તમને મારો અનુરોધ છે કે તમે ઉપાડતા હો તો આવું કઈ અને મોટા ખેડૂતો સારી પેઠે જાણી ગયા છે. તમારે ઉપયોગ સર- આંદોલન ઉપાડો, કે જેથી ભારતના અર્થતંત્ર અને રાજનીતિની કારોને ઉથલાવવામાં કે કમજોર કરવામાં તે લેકો કરી રહ્યા છે. તમે બુનિયાદો જ બદલે. બાકી આજે તે શું છે? જમીનની માલિકી