________________
તા. ૧-૧-૭૩
પ્રબુદ્ધ જીવન
તને પાછી લઈ જવા હું ફરી આવીશ
[એક વ્યવસાયી ડિટેટિવ લગભગ દરરોજ જાય, જેમાં એ પોતે જ એક અંતરંગ પાત્ર બની જાય છે.
મા
રા ડિટેટિવ વ્યવસાયમાં જાતજાતના કેસા મારી પાસે આવે છે. ગુમ થયેલા વારસો, ઘર છેાડી ગયેલા પતિઓ, ભાગેડુ દેવાદારો – જાતજાતના લોકોને મે ખાળી આપ્યા છે. પણ આ કેસ જુદા જ હતો. એના જેવા આશ્ચર્યજનક કેસા મેં બહુ ઓછા જોયા છે, એને આરંભ એક પત્રથી થયો હતો. એ પત્રલેખકને હું જૉન સ્કવાયર્સ નામ આપીશ. તેણે પત્રમાં લખ્યું હતું:
માનવીય કરુણતાનું દર્શન કરે છે. પણ એમાં કયારેક એકાદ કેસ એવા આવી એડ ગોલ્ડફેડરે હમણાં આવો એક કિસ્સા રજૂ કર્યો છે, જે અત્રે ઉતાર્યો છે.] દીધા, ‘લેાડીઆની જરૂરિયાત વિશે પૂરતી કાળજી લેવાઈ રહી છે એમ તેમણે મને કહ્યું અને ઉમેર્યું, ‘હકીકતમાં, અમને ખબર છે ત્યાં સુધી, તેને તેની પોતાની કારકિર્દી છે.
કારકિર્દી વિશેના આ ઉલ્લેખે મને એમ વિચારતા કરી મૂકયે કે ક્લેાડી ધંધાદારી ગાયિકા તે નહિ બની હોય ને! પરફોર્મર્સ યુનિયનની ફાઈલામાં પછી મે કલેાડી નામની ૨૧ વર્ષની વયની, સાનેરી વાળ ને ભૂરી ખાવાળી કંઠય સંગીતની ક્લાકાર માટે શોધ આદરી. એમાંથી ત્રણ નામ મળ્યાં, એક દક્ષિણની એક હૅટલમાં ગાતી હતી, બીજી એક પ્રવાસી બેન્ડમાં હતી. એ બે પૈકી કોઈ હું જેની શોધમાં હતા તે ક્લેડી ન હતી.
ડીઅર સર: મ્બુરીઅલ ફુલર અને હું ૧૯૫૭માં લગ્નથી જોડાયાં. એની થાર વર્ષ પહેલાં, પેાતાના પ્રથમ પતિના અવસાનને કારણે, તેમની આઠ વર્ષની વયની પુત્રી લાડીની સંભાળ લેવાનું મારી પત્નીને મુશ્કેલ જણાયું અને તેથી ક્લેડીઆને એક અનાથાલયમાં મૂકવાની તેને ફરજ પડી હતી. ત્યાં તેણે દક અંગેના સંમતિપત્રક પર પણ સહી કરી આપી હતી.
પેતાના એકમાત્ર સંતાન સાથેને બધા સંપર્કે ખાઈ બેસવા વિષેનું તેને હમેશાં ઊંડું દુ:ખ રહ્યું છે. તાજેતરમાં ક્લેડીને પત્તા મેળવી આપવામાં હું તેને મદદરૂપ થવા પ્રયાસ કરી રહ્યો છું, પણ અમે તેને કોઈ અણસારસરખે મેળવી શક્યાં નથી.
સ્કવાયર્સ તેના પત્રમાં તેની પત્નીએ લાડી જ્યારે રડવા લાગેલી ત્યારે તેને જે છેલ્લા શબ્દ કહેલા તેનું પણ વર્ણન કર્યું હતું. ‘મારી લાડલી, આ તે થોડા સમય માટેજ છે. પછી તને લેવા હું ફરી આવીશ.' કલેાડીને તેણે સાનેરી વાળ ને ભૂરી ખા વાળી વર્ણવી હતી અને ઉમેર્યું હતું કે સંગીત વિશે તે નોંધપાત્ર કૌશલ દાખવવા લાગી હતી, અનાથાલયમાંથી મળતા અહેવાલ બતાવતા હતા કે ક્લેરીઆની શકિતઓની કદર થઈ હતી ને તેને ગાયનની તાલીમ આપવામાં આવી રહી હતી. પણ એક વર્ષ પછી, કલેાડી જ્યારે દત્તક લેવાઈ ત્યારથી અહેવાલા મળતા બંધ થયા હતા. આ વાતને બાર વર્ષ વીતી ગયાં હતાં.
પત્ર મળ્યા બાદ સ્કવાયર્સને મે ફોન પર સંપર્ક સાધ્યો. તેની સૌમ્ય સહૃદયતા મને સ્પર્શી ગઈ. તેણે કહ્યું કે તેની પત્ની ક્લેડીના જીવનમાં હસ્તક્ષેપ કરવા ઈચ્છતી નથી, કલાડી સુખી છે એટલું જાણવાની જ માત્ર તેની ઇચ્છા હતી અને શકય હાય તા તેને ફરી મળવા માગતી હતી.
સ્કવાયર્સે કહ્યું હતું: આ કદાચ ખર્ચાળ હશે. પણ કલાડીઆના પત્તા મેળવવા તમે બધું જ કરી છૂટો એમ હું ઇચ્છું છું. મારી પત્નીને લાંબા કાળથી પીડાતી હું જોઈ રહ્યો છું. હું તેને ચાહું' છું અને એટલે તેને મદદ કરવા માગું છું.'
એની જેવા માણસને ના પાડવાનું કઠિન છે. પણ મેં એની સમક્ષ એ સ્પષ્ટતા કરી લીધી કે કાયદેસર દાક અપાયેલા બાળકને પત્તા મેળવવાનું તેની ખરી માતા માટે ઘણુ મુશ્કેલ હોય છે. દત્તકવિધિ સાથે સંકળાયેલી કોઈ પણ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થા દત્તક લેનાર માતા-પિતાનાં નામ યા બાળકના સંગા સંબંધમાં કશું જ જાહેર કરે નહિ દાવિવિધ સંબંધે અદાલતી કાગળિયાં પર પણ સીલ કરી દેવાય છે.
9
આમ છતાં હુ ન્યુયોર્કના ઉટિકામાં આવેલા એ અનાથાલયમાં ગયા. ત્યાંના સંચાલકએ યોગ્ય રીતે જ પ્રશ્નોના જવાબ આપવાના ઈનકાર કરવા સાથે અજાણતાં જ મને એક સંકેત આપી
203 MA
ત્રીજીનું નામ હતું લેાડી બ્લેર. તે લૉસ એન્જેલસની એક નાની નાઈટ કલબમાં કાર્યક્રમ આપતી હતી. હું વિમાનમાં ત્યાં ગયા અને મેં તેને એક ચિઠ્ઠી પાઠવી કે મારા એક અસીલ માટે માહિતી મેળવવા માગું છું અને તેને કેટલાક પ્રશ્ન પૂછવા નાઈટ ક્લબમાં મળીશ.
બીજી રાત્રે, પહેલા શાના સમયે હું ક્લબમાં પહોંચી ગયો. પડદા પડયા ને સ્ટેજ પર લેડી બ્લેર ઊભી હતી. તે એકવડિયા બાંધાની પણ ખૂબ જ રૂપાળી યુવતી હતી. તેનેા અવાજ મધુર હતા અને તખતા પરની તેની અદા પણ સરસ હતી, કોાતાઆને તે ગમતી હતી. મને પણ તે ગમી.
σε
તેણે ગાવાનું પૂરું કર્યું ત્યારે હું તેના ડ્રેસિંગરૂમમાં ગયો. તે ખુરશીમાં બેસીને ગૂંથી રહી હતી અને મેં મારા પરિચય આપ્યો ત્યારે તેણે મુખ ઊંચું કર્યું નહિ. ‘તમને મળતાં ઘણા આનંદ થયો, મિ. ગાલ્ડફેર' તે બાલી, અમારા મેનેજરે તમારી ચિઠ્ઠી મને વાંચી સંભળાવી હતી. હું મારી જાતે તે વાંચી શકું તેમ નથી. તમે જોતા હશે। કે હું અંધ છું.’
હું સ્તબ્ધ થઈ ગયો. ‘ખૂબ દિલગીર છું” હું ધીમેથી બોલ્યો. ‘મને તેની જાણ ન હતી.’
‘ઘણાને તેની જાણ નથી. મને તખ્તા પરથી કોઇ દોરી જાય છે તે પહેલાં તે હમેશાં પડદા પડી ચૂકયા હય છે.' ‘આ વિશે કંઈ થઈ શકે?'
‘ના’તેણે કહ્યું. ‘હું હમેશાં અંધ રહીશ. વારુ, તમારે શું કામ હતું ?'
હું જેને ખાળી રહ્યો છું તે જ આ યુવતી હોવા વિશે હવે મારા મનમાં ગંભીર શંકા જાગી હતી. મે તેને મારી કામગીરીની વાત કરી. તે સાંભળતી ગઈ તેમ તેને ચહેરા કઠાર અને ભાવવિહેણા બની રહ્યો.
‘હા, હું તે બાળક છું.' તેણે કહ્યું : હું આઠ વર્ષની હતી ત્યારે મારી માતાએ મને અનાથાલયને સોંપી દીધી – કારણ તેને ખબર પડી ગઈ હતી કે હું ધળી બની રહી છું.'
કલેડીની કટુતા, દેખીતી રીતે જ ઘણી પ્રબળ હતી, તેની માતા કર્યાં છે તેની તેને કશી જાણ ન હતી અને તેણે એ સ્પષ્ટ કર્યું કે તે જાણવા પણ માગતી નથી. તેને દત્તક લેનાર માતાપિતા –બ્લેર દંપતી વિશે તે ઊંડી લાગણીથી બાલતી હતી, તેમની સાથે તે નજીકના પરામાં રહેતી હતી. તેની માતાને તે મળે તેવા મારા સૂચનને તેણે ઘસીને ધુત્કારી કાઢયું.
મેં જ્યારે જૉન સ્કવાયર્સને લાડીઆના અંધત્વ વિશે અને