Page Text
________________
- તા. ૧-૪-૭૩
પ્રબુદ્ધ જીવન
૨૭૧
સર્વ સમૃદ્ધિ હાંસલ થયા પછી પણ સુખ મળશે? વિષ્યવેત્તાઓની સાથેસાથે હવે વૈજ્ઞાનિકો પણ ભવિષ્યની સાલમાં જ અર્થશાસ્ત્રીની આગાહી પ્રમાણે જગતની પૂરેપૂરી
દુનિયા કેવી હશે તેની આગાહીઓ કરતા રહે છે. પ્રવાસ સંપત્તિનો એકલા જ ઉપગ કરશે.' માટે સૌ પાગલ બન્યા જ છે, પણ ૨૫ વર્ષ પછી તે હવાઈ મુસા- આવું થઈ જાય તે પણ ઉત્તર અમેરિકાના લેકે સુખની પરાફરી બધા માટે સહજ બની જશે. અમેરિકાનાં વર્તમાનપત્રો વૈજ્ઞા- કાષ્ઠાએ પહોંચશે ખરા? આ પ્રશ્નને જવાબ આપણે બીજી રીતે
શોધીએ. અત્યારે અમેરિકાનું જીવનધોરણ બાંગલા દેશ કરતાં ૩૦ નિકોની આગાહીઓ નિયમિત રીતે બહાર પાડતા હોય છે. “વાલ
ગણું ઊંચું છે. તો શું એમ કહી શકાય કે બાંગલા દેશ કરતાં તે સ્ટ્રીટ જર્નલ”ની વૈજ્ઞાનિક કોલમ લખનારાઓએ કહ્યું છે કે હવે ૩૦ ગણું સુખી છે? ભારત કરતાં અમેરિકાનું જીવનધોરણ ૨૧ ગણું પછીનું આપણું જીવન, “ટોમેટેડ લિવિંગ”, એટલે કે આપમેળે વધુ ઊંચું છે. તે આપણા કરતાં તે એકવીસગણું સુખી હોય તો ચાલતાં યંત્રો વડે ચાલતું જીવન હશે. સોયાબીન જેવા કઠોળના
અમેરિકન ગંજેરીએ નેપાળ, તિબેટ અને ભારતની યાત્રાએ શું કામ
આવે છે? વધુ ને વધુ ટ્રાન્કિવલાઈઝર અને ઉત્તેજક ઔષધ : મેંદામાંથી બનાવેલે સંપૂર્ણ પોષણ ધરાવતા એકસરખો ખેરાક
અમેરિકા કયા દુ:ખને દાબવા માટે વાપરે છે? વિશ્વના તમામ લોકો ખાતા હશે. એટલે કે સેયાબીન એ આંતર
ઉપર વૈજ્ઞાનિકોએ ભાખી છે તેટલી તમામ સગવડો સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય બની જશે. પરંતુ જેને સ્વાદ ખાતર જમવું હશે તેને દેશના લોકોને લાભશે તે છતાં ય સુખનું શીકે તે અર જ રહેશે. માટે સ્વસંચાલિત યાંત્રિક રસેડાં ઊભાં થઈ જશે. એક પંચ-કાર્ડની અમેરિકાના ઘણા લોકોની સિદ્ધિ તેમને સહજ લાગે છે. મોટરકાર, સૂચના મુજબ માઈક્રોવેવ ભઠ્ઠી દ્વારા જોઈએ તેવી વાનગી પાંચ
રેફ્રિજરેટર અને ટેલિવિઝન એવાં સાધને તેમને માટે નવાઈની
વાત નથી. ભારતમાં આવાં ભૌતિક સાધનની પ્રાપ્તિ ઘણા માટે સેકન્ડમાં તૈયાર થઈ જશે.
સ્વપ્નવત છે. ભારતના શહેરી પાસે જે ચીજો છે તે ગામડાના લોકોને પરંતુ આવી રીતે માઈક્રોવેવ ભઠ્ઠીમાં પાકેલા ખેરાકને દેખાવ પ્રાપ્ય નથી, એટલે શું ગામડાના વાસીઓ કરતાં શહેરવાસી વધુ સુખી લકોને ગમશે નહિ, કારણ કે ક્ષણોની અંદર તૈયાર થયેલ ખેારીક છે? પચાસ વર્ષ પહેલાં અમેરિકા કે ભારતને કોઈ પણ નાગરિક દેખાવમાં કાચું લાગશે. અમેરિકાની સ્વિફટ એન્ડ કંપની જે રસેડા કુદરતી આપત્તિને સામનો ટેકનિકલ સાધને વગર એકલે પંડે કરતો માટેનાં ઉપકરણ બનાવે છે. તેણે તે અત્યારથી એવાં વાસણોની
હતો. હવે પચાસ વર્ષ પછી શહેરમાં રહેનારો માણસ કેટલે પરવશ શોધ આદરી છે જેમાં તપેલી અને તવી જેવાં સાધનની જરૂર બન્યું છે. વીજળીને કયાંક ખાટકો આવે એટલે વાહનવ્યવહાર, જ ન પડે!
સંદેશવ્યવહાર, અને બીજી તમામ વ્યવસ્થા ઠપ થઈ જાય છે. માત્ર ફોરેન પોલિસી એસોસિયેશન નામની એક અમેરિકન સંસ્થાએ બે સપ્તાહ સુધી કોઈ જાહેર સેવા બંધ થઈ જાય ત્યાં તો આપણે આગાહી કરી છે કે ૨૦૧૮ની સાલમાં લોકો ભાગ્યે જ ઘરમાં રહેશે. ઘાંઘા થઈ જઈએ છીએ અને તેને આપણે “કટોકટી” નામ આપી વળી જે પ્રવાસ નહિ કરે તેમને ઈલેકટ્રોનિક વિજ્ઞાનના વિકાસ સાથે દઈએ છીએ. ઘરબેઠાં ટેલિવિઝન દ્વારા સમગ્ર દુનિયાનાં દર્શન થશે. વળી દૂર- વધુ ને વધુ સગવડોનું સર્જન અગર તે વધુ ને વધુ તેમ જ નવા દૂરના જંગલમાં ફરવા જનારો પોતાને ઘરે ટેલિફોન કરી શકશે, ને નવા માલોનું ઉત્પાદન સમાજના મૂળભૂત સુખમાં એકસરખા જ કારણ કે ઉપગ્રહો દ્વારા ટેલિફોનની સેવા જગતવ્યાપી બની જશે. વધારો કરતું નથી. આને કારણે જ તમામ નવી ચીજની શોધ સાથે સુપરસોનિક વિમાનમાં ૧૦% ઉતાર બેસાડી શકાશે અને એરો- તે ચીજમાંથી મળતા સંતેલની માત્રા ઘટતી જાય છે. આમાં અર્થપ્લેનમાં બેઠાંબેઠાં ફોન કરી શકાશે. એવી પણ તૈયારી થઈ છે કે શાસ્ત્રને નિયમ લાગુ પડે છે. ચાર રોટલી ખાધા પછી પાંચમી અને ટેકનોલોજીના ઝડપી વિકાસને કારણે માણસ અંજાઈ ન જાય. છઠ્ઠી રોટલીએ આપણા સ્વાદની માત્રા ઘટતી જાય છે. અર્થશાસ્ત્રની માટે તેના મનને મેળ બેસાડવા માટેની “બિહેવાયરલ ટેકનોલોજી” ભાષામાં તેને લૉ ઑફ ડિમિનિશિંગ રિટર્ન કહે છે. દરેક વધુ ઉપભોગ અર્થાત વર્તણૂકલક્ષી ટેકનોલોજી પણ વિકસાવી કઢાશે ! લોકો આ સાથે આપણને મળતા સંતેષ ધટતે જાય છે. આને કારણે જેમ દનિયાથી નાસી ન જાય અને બીજા ગ્રહમાં ચાલ્યા ન જાય તે માટે ઉપભોગની નવી ચીજો વધતી જાય છે તેમ સંતોષ વધવાને બદલે તેની ભાળ મળી રહે તેવી કોમ્યુટર યંત્રો દ્વારા તૈયાર કરેલી ફાઈલો અસંતોષ ઉગ્ર થતો જાય છે. સ્વાધીનતા બાદ ભારતના લોકોની ભૌતિક સરકાર પાસે રહેશે.
સંપત્તિમાં ઉમેરો થયો જણાશે પણ તેમના સંતાપની વૃત્તિ વણઅમેરિકન ટેલિફોન અને ટેલિગ્રાફ કંપનીના અધિકારી શ્રી સંતોષાયેલી રહી છે. આને કારણે સમૃદ્ધ દેશોની માફક આપણે ત્યાં
મદ્યપાન, અશ્લીલ ફિલ્મનું પ્રદર્શન અર્ધનગ્ન દેહનાં નૃત્યો અને જી. ઈ. કલહાન કહે છે કે કોમ્પયુટર યંત્ર સાથે માનવજાતને એટલી
માદક ઔષધોનું સેવન કરીને કૃત્રિમ સુખ લેવા પાછળની દોટ વધી છે. દસ્તી થઈ જશે કે પછી શિક્ષકો નકામા બની જશે. જે જે શહેરની
જથ્થાબંધ ઉત્પાદન આપતા ઉદ્યોગ દ્વારા રચાયેલા નવા શેરીઓમાં અંધકારને કારણે ગુનાખોરી વધે છે તે રસ્તા ઉપર એવી
સમાજે ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનની પ્રક્રિયા એવી ઊભી કરી છે કે નવા જાતને પ્રકાશ પાથરી શકાશે કે ગુનાખેરીનું પ્રમાણ જંગી રીતે કાપી
માલનઃ ઉત્પાદન દ્વારા જનસમાજની ભાગવૃત્તિને શમાવવાને બદલે શકાશે. કોઈ ધનપતિને “ડ” બરાબર ન હોય કે તેને “ડિપ્રેશન”
ભડકાવી દીધી છે. આ આખી પ્રક્રિયામાંથી અમેરિકા છૂટવા મથતું જેવું જણાતું હોય તે સેંકડો જોજન દૂર રહેલો ડૉક્ટર તેને તપાસી
હતું ત્યારે આપણે ભારતમાં ઔદ્યોગિક ક્રાન્તિ દ્વારા તેમાં સપડાવા શકશે અને દર્દનું નિદાન કરી શકશે. ઈલેકટ્રોનિક યંત્રો દ્વારા સંદેશા
માટે મથતા હતા ! માલ ઘણા પેદા થાય છે, નવી નવી ચીજો પેદા વ્યવહારની વ્યવસ્થા એટલી બધી વધી જશે કે બે વ્યકિતના
થાય છે. એડવર્ટાઈઝિંગ એજન્ટે વણજોઈતી ચીજો માટે જાહેરહસ્તધૂનન કરવા સિવાયની તમામ સંદેશાની આપલે થઈ શકશે.
ખબરે દ્વારા માગ ઊભી કરે છે. આમ આપણને જે જોઈએ તે ચીજ વૈજ્ઞાનિકો આનાથી વધુ “ઊજળી” આગાહી હજી સુધી કરતા
પેદા થતી નથી પણ કોઈ કીમિયાગર ઉદ્યોગપતિ અમુક ચીજ પેદા નથી. પરંતુ આટલું કહેવાની સાથે ગરીબ વધુ ગરીબ બનશે અને
કરે તે આપણે જાહેરખબર વાંચીને વાપરવી પડે છે. તમારા ઘરમાં પૈસાદાર વધુ પૈસાદાર બનશે એ વાત ટેકનોલોજિસ્ટો અને વૈજ્ઞાનિકોના
નજર નાખશો તો માલૂમ પડશે કે તમે બહુ સહેલાઈથી જે ચીજો ક્ષેત્રની નહિ હોઈને તેમાં તેમને રસ નથી ! અમેરિકને હાલના કરતાં
વગર ચલાવી શકે એવી ઘણી ચીજો ખડકાઈ ગઈ છે અને તેનાં પાંચગણી સરેરાશ આવક ધરાવતા હશે એમ કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીએ
નાણાને હિસાબ કરશો તો એકાદ ગરીબ માણસના મહિનાના કહે છે. જો તેમ હોય તો તે ગજબ થઈ જાય. અત્યારે અમેરિકામાં
દાણાપાણી તે રકમમાંથી આવી જશે! સૌથી સમૃદ્ધ વિસ્તાર ગણાય છે તે ઉત્તર અમેરિકાના લોકો જે જગ
અત્યારે આપણી પાસે નથી તે સમૃદ્ધિ માટે જો આપણે વલખાં તની કુલ વસતિને ૭ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે છતાં પણ તે વિશ્વની
મારતાં હોઈએ તે આપણે આપણને પ્રશ્ન પૂછવો જોઈએ કે તે. કદરતી સંપત્તિમાંથી અડધોઅડધ સંપત્તિને ઉપભેગ કરે છે! સમૃદ્ધિ હાંસલ થયા પછી પણ આપણને સુખ લાભશે ખરું? જો ગામડિયું ગણિત લાગુ કરીએ તો ઉત્તર અમેરિકાના લોકો ૨૦૨૦ની
કાંતિ ભટ્ટ
| SR No. | 525958 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1973 Year 34 Ank 17 to 24 and Year 35 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Chimanlal Chakubhai Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1973 |
| Total Pages | 278 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 33 MB |