________________
૧૫૬
yબદ્ધ જીવન
તા. ૧૬-૧૧-૭૩
'
આજનું પાકિસ્તાન
ભટ્ટ
પાકિસ્તાનમાં જે બને છે અને બનશે તે આપણા હિતને સ્પર્શે ખેતી ધોવાઈ ગઈ છે. ૧૦લાખથી વધુ મકાને (મોટા ભાગે ઝૂંપડાં) છે અને સ્પર્શ કરશે. આથી યુદ્ધ પછીના પાકિસ્તાન વિશે આપણે નાશ પામ્યાં છે, લાખે ઢોર તણાઈ ગયાં છે અને રૂ તથા ચોખાની પરિચિત અને સજાગ રહેવું જોઈએ. તેના વડા પ્રધાન ભુટ્ટોએ શસ્ત્રોને
નિકાસમાં ૩૦ કરોડ ડોલરના વેપાર ગુમાવ્યો છે. બીજો પાક નાશ ઘટાડે કરીને બંને દેશ વચ્ચે બળની સમતુલા રહે એવો પ્રસ્તાવ
પામ્યો હોય તે જુદો. પત્રકાર સમક્ષ મૂકે છે. તેનો અર્થ એ કે ભારતે પોતાનું શસ્ત્ર
પરંતુ અનાવૃષ્ટિ કરતાં અતિવૃષ્ટિ ઓછી ખતરનાક હોય છે. બવા અને સૈન્યબળ ઘટાડવું અને પાકિસ્તાનની સપાટી સુધી
ધરતીમાં પુષ્કળ પાણી હોવાથી શિયાળુ પાક અભૂતપૂર્વ થશે. વળી ઊતરી જવું. આ પ્રસ્તાવમાં યુદ્ધને બહિષ્કાર કરીને સારા પડોશી
ભુટ્ટોની અમેરિકાયાત્રા શસ્ત્રો મેળવવા કરતાં આ વિનાશના બહાને તરીકે રહેવાની તૈયારી નથી. આ પ્રસ્તાવ ભારતને સત્તાવાર મોકલવામાં
વિપુલ આર્થિક મદદ મેળવવા માટે હતી. વળી તેમણે નિકસન
પાસેથી પાકિસ્તાનની અખંડિતતા અને સ્વતંત્રતા માટે પણ ગેરંટી. આવ્યો નથી. તેમ છતાં આપણા વડા પ્રધાને તેને અસ્વીકાર કર્યો છે.
મેળવી છે. આમ ભુટ્ટોના અમલમાં પાકિસ્તાનનું આર્થિક ભાવિ ભારત અને પાકિસ્તાનને સમાન દરજજો આપ એ
ઊજળું છે. અમેરિકાની પણ નીતિ છે અને ભારતના સમેવડિયા થવાની
ઘરઆંગણે ભુટ્ટોએ બંધારણીય લેકશાહી આપવાના બહાને પાકિસ્તાનની ઝંખના છે. પરંતુ કુદરતે બંને દેશને જુદા ઢાળામાં .
સ્થિરતા મેળવી છે. વાસ્તવમાં આ લોકશાહી નથી અને બંધારણ બનાવ્યા છે. પાકિસ્તાનની વસતિ આપણી વસતિ કરતાં સરખા
તેમને અબાધિત સત્તા આપે છે. ભુટ્ટોરી એકવાર કહ્યું હતું કે મણીમાં વધુ ઝડપથી વધે છે, તેમ છતાં આપણી સરહદે અને
પાકિસ્તાનને કંઈ પશ્ચિમ યુરોપ જેવી લોકશાહી પાલવે નહિ. ભુટ્ટોને આપણી વસતિ પાકિસ્તાનની સરખામણીમાં અનેકગણી છે. પાકિ
અને તેમની લોકશાહીને પોર્ટુગલના મહૂમ સરમુખત્યાર ડે. સાલાસ્તાન પર આક્રમણ કરે એ કોઈ દુશ્મન નથી. તેને અમેરિકા,
ઝાર સાથે અને તેમની પોર્ટુગીઝ “લોકશાહી' સાથે અથવા રેડેચીન અને ઈરાન સિવાય બીજા પણ કેટલાક મુસ્લિમ દેશની
શિયામાં અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગેરા શાસનની આખુદ લેકસહાય મળે છે. ભારતે પાકિસ્તાન ઉપરાંત ચીન સામે પણ રક્ષણ
શાહી’ સાથે સરખાવી શકાય. ભુટ્ટોએ લેકશાહી રીતે ચૂંટાયેલી બલૂકરવાનું છે. ૧૯૭૧ માં ૨ામેરિકાનાં યુદ્ધજહાજો આપણને ડરાવતાં
ચિસ્તાનની અને સરહદ પ્રાંતની પ્રાંતીય સરકારોને બરતરફ કરીને ચડી આવ્યાં હતાં તે બનાવ ભૂલી શકાય તેવું નથી. આપણે
પોતાના પક્ષની સરકારે સ્થાપી દીધી છે. આ બે પ્રાંત અલગ ૧૫,૨૦૦ કિલોમીટર લાંબી ધરતીની સરહદની રક્ષા કરવાની
થવાનાં ફાંફાં મારે તે તેની સામે અમેરિકાની મદદની ગેરંટી મેળવી છે, જયાં દુનિયાના સૌથી વધુ વિકટ પહાડ પણ છે. તદુપરાંત
છે. ઘર આંગણે બીજા વિરોધી પક્ષોને ભાંગી નાખ્યા છે. અસગરખાન ૬,૦૮૩ કિ. મી. લાંબા કાંઠાની રક્ષા કરવાની છે.
અને વલખાનના ખૂનના પ્રયાસો થયા છે અને તેઓ કોઈ વાર - અમેરિકાની મદદથી ઈરાન અને પાકિસ્તાન અરબી સમુદ્ર
માર્યા જાય તે આપણે આશ્ચર્ય નહિ પામીએ. ખૂનનું રાજકારણ પર અને હિંદી મહાસાગર પર શાસન કરવા માગે છે. ભુટ્ટોએ
પાકિસ્તાનના લોહીમાં છે. વિરોધ પક્ષના કેટલાય નેતાઓને જેલમાં હમણાં અમેરિકામાં કહ્યું હતું કે જે તેલસમૃદ્ધ ઈરાની અખાત
પૂરી દીધા છે. તેમનું મનોબળ ભાંગી નાખવા માટે તેમની પર ચામાપર પિતાને પ્રભાવ બેસાડવા માગે છે તેઓ નકશે જોતા નથી.
નુષી અત્યાચારે થાય છે. આ અત્યાચાર ગુજારવાનાં સાધને અમેઈરાની અખાતના મુખ પર પાકિસ્તાન છે અને પાકિસ્તાનને હરાવ્યા
રિકાએ આપ્યાં છે, કારણ કે અમેરિકાની નીતિ પ્રમાણે તે “મારક વિના ઈરાની અખાત પર શાસન થઈ શકે નહિ. આ સંકેત ઈરાક
શસ્ત્રો” નથી. વિરોધ પક્ષ સભાઓ ભરી શકતા નથી. ભુટ્ટોના અને રશિયા સામે હતા. ઈરાની અખાતના મુખ પાસે પાકિસ્તાનના
પાકિસ્તાન પીપલ્સ, પક્ષના અર્ધલશ્કરી અને શરુસજજ “સ્વવિમાનીએ સાઉદી અરબસ્તાન, કુવૈત અને અબુ ધાબીનાં વિમાની
સેવકોએ વિરોધ પક્ષોની સભાઓ પર ગોળીબાર પણ કર્યા છે. દળાને અને અખાત બહાર જોર્ડન અને લીબિયાનાં વિમાની દળોને આમ વાણીસ્વાતંત્ર્ય ઝૂંટવી લેવામાં આવ્યું છે. તાલીમ આપે છે. પાકિસ્તાન અને ઈરાન વચ્ચે ગાઢ લશ્કરી સહ- લેખનસ્વાતંત્ર્ય પણ પાકિસ્તાનમાં કદી હતું નહિ અને કાર છે. ઈરાને બે અબજ ડોલરની કિંમતનાં અમેરિકન શસ્ત્રો ખરી- ભુટ્ટોની ‘લાકશાહી’ માં પણ નથી. કેટલાંક અખબારે સરકારની દવાને સોદો કર્યો છે. ઈરાનના હાથમાં જે શસ્ત્રો હોય તે પાકિ. માલિકીનાં અથવા સરકારી વહીવટ નીચે છે. જે અખબારે ખાનગી સ્તાનના હાથમાં હવા બરાબર છે. તદુપરાંત અમેરિકા છૂટા ભાગના માલિકીનાં છે તેઓ ભુટ્ટોની સરકાર વિરુદ્ધ કશું લખવાની હિંમત નામે અને બિનમારક શસ્ત્રોના નામે પાકિસ્તાનને શસ્ત્રો આપે જ છે. કરે તો તેમનું આવી બને. મહમુદ અલી કાસુરી ભુટ્ટોના પક્ષને આથી પ્રમુખ નિકસને પાકિસ્તાનને જોઈતાં ‘તગતગતાં ગરમાગરમ' ઉપપ્રમુખ હતો અને કાયદાપ્રધાન તરીકે બંધારણ ઘડવાની કામશસ્ત્રો આપવાની ના પાડી દીધી છે તેથી આપણે આનંદમાં આવી ગીરી સંભાળતે હતો. બંને વચ્ચે મતભેદો પડતા કાસુરીએ જવા જેવું કશું નથી. ચીન પણ તેને શસ્ત્રો આપે છે.
રાજીનામું આપ્યા પછી ભુટ્ટોએ કિનારીથી તેના આખા કુટું- પાકિસ્તાનની વિદેશનીતિમાં અને સંરક્ષણનીતિમાં શ્રી ભુટ્ટોએ બને હેરાન પરેશાન કરી નાખ્યું. કાસુરી નાગરિક સ્વાતંત્રને આમ પોતાની કુશળતા દાખવી છે. ૧૯૭૧ ના ડિસેમ્બરમાં મળેલા હિમાયતી છે. ભુટ્ટોએ તેને અને તેના બે દીકરાને ખૂનના ખટલામાં પરાજયની અસર ભુટ્ટોએ હવે ધોઈ નાખી છે. પાકિસ્તાનને સંડવીને જેલમાં બેસાડી દીધા! જ્યારે આરોપ પુરવાર ન થયે પૂર્વ બંગાળ કરોડ ડોલરનું હૂંડિયામણ - મુખ્યત્વે શણના ઉત્પાદન ત્યારે કરવેરા નહિ ભરવાનો આરોપ મૂકી તેના આખા કુટુંબના વડે- કમાવી દેતું હતું. પરંતુ પોતાનું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન વધારીને ચોપડા ફેંદી નાખ્યા, માજી એર - માર્શલ અસગરખાન એક વિરોધ પાકિસ્તાને ૪૫ કરોડ ડોલરની કમાણી કરી છે. આમ આર્થિક રીતે પક્ષના નેતા છે, તેથી તેમના ઘરને આગ ચાંપવામાં આવી, તેમની તે આપણી સરખામણીમાં વધુ સદ્ધર બન્યું છે. એ ખરું છે કે ગયા જમીન ખાલસા કરવામાં આવી અને તેમના આખા કુટુમ્બ પર એગસ્ટ - સપ્ટેમ્બરમાં આવેલા વિનાશક વરસાદથી અને પૂરથી . વેર વાળવાની નીતિ અખત્યાર કરવામાં આવી. ત્યાં અભૂતપૂર્વ વિનાશ થયો છે. ભુટ્ટો કહે છે કે ભારત સાથેના અયુબખાન અને યાહ્યાખાનમાં ભુટ્ટો જેવું શાણપણ ન હતું બે વિગ્રહો કરતાં પણ તે વિનાશ વધુ છે. ૩૫ લાખ એકર જમીનમાં તેથી તેઓ લશ્કરી સરમુખત્યારી સ્થાપીને અળખામણા થયા. હવે