Prabuddha Jivan 1973 Year 34 Ank 17 to 24 and Year 35 Ank 01 to 16

SR No.: 525958
Original Sutra Author: N/A
Author: Chimanlal Chakubhai Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1973
Total Pages: 278
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 33 MB

Page 124

૨૮, પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૬-૭૩ સમાં કયાંક કયાંક નાનામેટાં પા૫ છુપાયેલાં કે પ્રગટપણે વાયુમંડળમાં શુદ્ધ ભાવના ઉત્પન્ન કરવા પર જ પોતાનું મન જોવા મળે છે. તે પછી આપણે તેને નાશ કરીએ? પાપીને એકાગ્ર કરો. નાશ કરવા જતાં એનામાં રહેલાં પુણ્યત-વને પણ નાશ
આવા પ્રયત્નને આપણે અન્યાયનો પ્રતિકાર નહિ કહી થઈ જશે. એટલા માટે પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત સ્વયં પાપી જ કરે.
શકીએ. અન્યાયને લીધે થયેલા નુકસાન થઈ શકે એટલું દૂર
કરવું અને ફરી આ અન્યાય ન થાય એ માટે પરિસ્થિતિને પાપ માટે સજા અથવા આદેશ સ્વયં ભગવાન પાસેથી મળી અને અન્યાય
અને અન્યાય કરનારના મનને સુધારવું એટલી જ વાત માત્ર શકે. આપણે તે પૂર્ણ સહાનુભૂતિ સાથે પાપીના પ્રાયશ્ચિત્તમાં રહે છે. સામેલ થઇ શકીએ અથવા સહાનુભૂતિ બતાવી શકીએ. કૌશ્વાત્મક-ભાવનાનું આ જ સર્વોત્તમ ફળ હશે. આજે એના દ્વારા અન્યાય થાય તે એ અન્યાય પ્રત્યે એનું ધ્યાન માનવ-જાતિમાં ન્યાયની ભાવના જોઈએ તેટલી વિશુદ્ધ નથી. અત્યંત પ્રેમથી દોરવાનું કામ આપણું છે.
સ્વકીય અને પરકીય એવો ભેદ રહે જ છે. ન્યાયાધીશ પણ સવાલ તે બીજો જ છે. અન્યાયને પ્રતિકાર આપણે ઉત્તમોત્તમ હોય તે પિતાના મનમાં એ સ્વકીય અને પરકીયને કઈ રીતે કરીએ !.
ભેદ રહેવા જ નહિ દે. એ પોતાના મનને બિલકુલ તટસ્થ - આ સવાલનું ચિંતન ખૂબ જ મહત્વનું છે.
રાખશે. સમાજ એના માં તટસ્થ ભાવની પ્રશંસા કરશે, પણ | મારા હાથે અન્યાય થયો હોય તે હું મારી જાતને સજા અધ્યાત્મસાધના કહે છે કે આ તટસ્થ ભાવ ન્યાયયુકત ભલે કરું એ પહેલાં મારા હાથે જેને અન્યાય થયો હોય એને થયેલું હેય, આપણા આદર્શથી એ ઊતરતો ભાવ છે. આપણા નુકસાન દૂર કરવાનું (નુકસાની ભરપાઈ કરવાનું) કર્તવ્ય મારે
મારે મનમાં અન્યાય કરનાર અને અન્યાયને લીધે જેને સહન કરવું પ્રથમ અદા કરવું જોઈએ. મનુષ્ય પોતાને હાથે થયેલા
પડયું હોય એ બન્ને પ્રત્યે પૂરી આત્મીયતા હોવી જોઈએ. જેને અન્યાયનું પરીક્ષણ કડક રીતે કરતા નથી. એના પ્રત્યે ક્ષમાવૃત્તિ
અન્યાય થયે છે એને આપણી વૃત્તિથી સતેષ નહિ મળે.
આવી સ્થિતિમાં જેને અન્યાય થયો છે, એનું નુકસાને દૂર ધારણ કરે છે. અલબત્ત, એ જો અંતર્મુખ સાધક હેય તે
કરવા ઉપરાંત એની મને વૃત્તિની સુશ્રુષા પણ કરવી જોઈએ. જુદી વાત છે. આપણું હાથે થયેલા અન્યાયને પ્રતિકાર આપણે આ કામ ઘણું મુકેલ છે, પણ એ જ શ્રેષ્ઠ કામ છે. કઈ રીતે કરીએ એ સવાલ આપણી ચર્ચાનો વિષય નથી.
આવી આત્મીયતાની પરિપૂર્ણ વૃત્તિથી આપણે જે કંઈ મારા મા-બાપ, પુત્ર-પુત્રી, અથવા એવા જ નજીકના કરીશું એ સર્વોદય માટે ઉત્તમ જ હશે. એના દ્વારા સમગ્ર કુટુંખીના હાથે અન્યાય થાય તે હું એને પ્રતિકાર જરૂર કરીશ સમાજનું ચારિત્ર્ય સુધરી જશે. આદર્શ વૈશ્વાનૈશ્ય–ભાવનામાં પણ અન્યાય કરવાવાળા પ્રતિ ક્ષમાવૃત્તિ, ઉદારતા પણ અધિકમાં કેવળ ન્યાયનું જ્ઞાન , નહિ, ૫ણું પ્રેમની ઉદારતે જ સાર્વભૌમ
બનવી જોઈએ. અધિક રાખીશ. અન્યાય દૂર થાય પણ અન્યાયી પ્રત્યે સજા
[ ‘મંગલ પ્રભાત’માંથી ].
કાકા કાલેલકર કરવાની અથવા બદલો લેવાની વૃત્તિ જાગ્રત ન થાય એ જ ઇચ્છા એ વખતે મારામાં મુખ્યત્વે હોય છે. અન્યાયને પ્રતિકાર
દયાધમ છે ક્યાં? અલગ ચીજ છે. અન્યાયને બદલે લેવામાં આપણે પોતે વિલાયતમાં વૃદ્ધને સહાય થાઓ' (“હેપ ધી એજેડ) એટલે જે અન્યાય કરીને બદલો લેવાની વૃત્તિને સંતોષીએ નામે સંસ્થા છે. તેની “ધ સ્પેકટેટર નામે પત્રમાં જાહેરખબર છીએ; એ ન્યાય નથી. એ તે કેવળ બદલે છે. પાપની સામે આવી છે. તેમાં લખે છે કે “આજકાલ વૃદ્ધને કેાઈ ભાવ પાપ કરવું, મનુષ્યસ્વભાવને સંતોષ આપતું હશે, પણ ન્યાયબુદ્ધિ પૂછતું નથી. તે એકલાં અને ભયંકર હાડમારી ભોગવતાં હોય છે. કે ધર્મબુદ્ધિ અને માન્ય કરતી નથી.
અને તે પણ એવી અવસ્થામાં કે જેમાં તે પિતાનો સાદ મારો પુત્ર કઈને અન્યાય કરે તે એ દુ:ખી . આદમીનું સંભળાવવાને અશકતું હોય છે. નુકસાન હું પૂરેપૂરું ભરપાઈ કરી. મારા પુત્રને એણે જે કર્યું” “બ્રિટનમાં ત્રણ લાખ વૃદ્ધ સ્ત્રીપુરૂષ છે જેને ઘરની જરૂર એ સારું નથી કર્યું એ બધું આપીરા, કદાચ ખાનગીમાં છે. પણ જે આજ તે ભેજવાળી ઓરડીઓમાં ટાઢથી થરથર એને ફિટકાર પણ આપીશ. પણ ન્યાયધીશ બનીને એને સજા કંપે છે. એને રહેના યોગ્ય ધર (લેટ) અમે ગણાવીએ છીએ, કરવાનો વિચાર પણ મારા મનમાં નહિ આવે. (જે આવે તે પણ અમારી પાસે જોઈએ એટલા પૈસા નથી. પણ એના પર ધ્યાન નહિ આપું.)
“શ્રી લંકામાં સાધન વિનાનાં વૃદ્ધ માણસ જ્યાં ત્યાં સૂતા મારા પુત્રે નહિ પણ મારા કોઈ જાતવાળાએ કાઈને પડયા હોય છે તેને અમારા સ્વયંસેવક ઉગારે છે અને એને ' અન્યાય કર્યો હોય તે મારા પુત્ર જેટલી આત્મીયતા રેવડ જેઈમ્સ કૂક જમાડે છે. બીજા એક સ્વયંસેવક દાકતર ત્યારે મારામાં કામ નહિ કરે. પણ અન્યાયી માણસ મારો અફઘાનિસ્તાનમાં વૃદ્ધ માણસના મેતિયા ઉતારીને એને દેખતા જતભાઈ છે એ બાબતને યાદ કરીને મારું મન ડુંક નરમ કરે છે. એવી સેવા કરનારા હજારેક સ્વયંસેવક છે. બે પાઉંડના તે બનશે જ.
દાન દ્વારા વીસ ઘરડાં માણસને પિષક ભેજન આપી શકાય છે. * હવે જયારે કોઈ માણસમાં વૈશ્વાત્મક ભાવના જાગી હોય, લેકો હજી ભૂખ્યા ને ઘરબાર વગરના રહે છે તે દુઃખદ સાધના દ્વારે જેણે વૈશ્વાનૈકય ભાવના ઉત્કટ અને મજબૂત વાત છે. છતાં એવાની સેવા કરનાર નિઃસ્પૃહ સ્ત્રીપુરુષે પડયો બનાવી હોમ એ અન્યાયકારી પ્રત્યે ન્યાયાધીશની તટસ્થતા છે એ જાણીને સતિષ થાય છે. આ વિનંતિ ઉપર પાન રાખશે, પણ એ સાથે પિતા અને ભાઈના જેવો પ્રેમભાવ આપીને એવાને કૃપા કરીને મદદ કરે. પાંચ પાઉડના દાનથી પણુ મનમાં રાખશે. અન્યાય કરનારને સજા કરવાને ખ્યાલ બ્રિટનમાં વૃદ્ધ માણસો માટે ૧૨૫ પાઉંડનું ઘર ચણી શકાય. મનમાં લાવ્યા વિના કેવળ અન્યાયને લીધે કોઈનું જે નુકસાન ઢસા પાઉં આપીને તમે તમારા પ્રિયજનનું સ્મારક નામ થયું હોય એ નુકસાનને ધોઈ નાખવાને જ એ યથાશકિત મકાનને આપી શકે એમ છે.-લેડી ઇસેલ બનેટ’, પ્રયાસ કરશે.
આ સંસ્થાના માનવેતની કેષાધ્યક્ષ લેડ મેક્રે-કિંગ છે. અને આ અન્યાય ફરીથી ન થાય એટલા માટે સમગ્ર
વાલજી ગોવિન્દજી દેસાઈ