Prabuddha Jivan 1962 Year 23 Ank 17 to 24 and Year 24 Ank 01 to 16

SR No.: 525947
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1962
Total Pages: 252
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 22 MB

Page 105

તા. ૧૬-૫૬૨
ડો. કાન્તિલાલ સાંગાણી જે આ જૈન કિલનિકના ચીફ મેડિકલ ઑફિસર છે અને જેમણે આ કાર્યને એક મિશનરીની અદાથી અપનાવ્યું છે અને આટલા સંગીન પાયા ઉપર લાવી મૂક્યું છે. જૈન ઉપાાયની બાજુએ આ રૂગ્ણ રાહતની ભવ્ય સંસ્થાને ઊભી કરીને સ્થાનકવાસી સંઘના આગેવાનોએ એક નવી પરંપરા ઊભી કરી છે અને આનું અનુસરણ મુંબઇના બીજા વિભાગના ઉપાછાયાએ પણ કરેલ છે. આપણે આશા રાખીએ કે આ પરંપરાનું ચોતરફ અનુસરણ કરવામાં આવે અને જેવી રીતે રામકૃષ્ણ મિશનની જ્યાં જ્યાં શાખા હોય ત્યાં ત્યાં માનવ રાહતનું કાંઈ ને કાંઈ કામ ચાલતું જ હોય છે એવી રીતે જ્યાં જયાં જૈન ઉપાાય હાય ત્યાં ત્યાં માનવી દર્દનિવારણની કોઇ ને કોઇ પ્રવૃત્તિ—જૈન કિલનિકના આકારની ચાલતી જ હાય. જૈન ઉપાશ્રય અને જનરોવા આ રીતે અવિનાભાવથી સંકળાતાં રહેતા ‘મિત્તિ મે સવ્વ ભૂએસ' એ સૂત્રને મૂર્તિમન્ત કર્યાના સંતોષ આપણે જરૂર અમુક અંશમાં અનુભવતા' થઇએ.
ધ્વનિવર્ધક યંત્રનો ઉપયોગ અને પરિવર્તનભીરૂ સ્થાનકવાસી આગેવાનો
મુંબઇ ખાતે ગત એપ્રિલ માસની ૧૭ મી તારીખે જૈન સમાજના બધા વિભાગેા તરફથી કાંદાવાડીમાં આવેલા જૈન સ્થાનકવાસી સમાજના ઉપાાયમાં સંયુકત રીતે મહાવીર જયંતી ઉજવામાં આવી હતી અને એ પ્રસંગે જૈન સાધુઓ તેમ જ મહાસતીઓનાં પ્રવચના ઘણી મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત થયેલાં ભાઈ-બહેનો સરળતાથી સાંભળી શકે એ રીતે ધ્વનિવર્ધક યંત્રની ગાઠવણ કરવામાં આવી હતી. આ મહાવીર જ્યંતીનું આયોજન કરવામાં સ્થાનકવાસી સમુદાયના જાણીતા આગેવાન અને મારા મિત્ર શ્રી ખીમચંદ મગનલાલ વોરાએ અગ્રભાગ ભજવ્યો હતો અને સ્થાનકવાસી સમાજેના અમુક આગેવાનો તે સંપ્રદાયના સાધુ સાધ્વીઓ ધ્વનિવર્ધક યંત્રના ઉપયોગ કરે તેને હજુ સંમત કરતા નથી એવી પરિસ્થિતિમાં
મહાવીર જ્યન્તી જેવા પ્રસંગે ઉપસ્થિત થતા બહુ બહોળા જન-~~ સમુદાયને પહોંચી વળવા માટે અનિવાર્ય બનેલા ધ્વનિવર્ધક યંત્રના ઉપયોગ અંગે શું કરવું એ વિષે કાંઈક મુંઝવણ અનુભવતાં મહાસતી ઉજવલકુમારીને મહાવીર જ્યન્તી પ્રસંગે વ્યાખ્યાન આપવાનું નિમંત્રણ આપવા માટે બીજા સાથીઓ સાથે આવેલા શ્રી ખીમચંદભાઇએ “આ પ્રસંગે ધ્વનિવર્ધક યંત્રનો ઉપયોગ કરવાના છે એટલે સભાસંચાલનમાં કશી મુશ્કેલી નહિ આવે” એમ સ્પષ્ટપણે જણાવીને આ બાબતમાં તેમને નચિન્ત કર્યા હતા.
પ્રબુદ્ધ જીવન
આ જ ખીમચંદભાઇ મે માસની પહેલી તારીખના હિંદી જૈન પ્રકાશના અગ્રલેખમાં જણાવે છે કે “જ્યાં સુધી સ્વચ્છન્દ અને અપવાદ કોને કહેવા અને તેનું પ્રાયશ્ચિત શું હાઇ શકે છે એ બાબતના નિર્ણય ન થાય ત્યાં સુધી ધ્વનિવર્ધક યંત્રના ઉપયોગ ન થવા જોઇએ એવી સૌ કોઈની નૈતિક જવાબદારી છે, પરંતુ તેની સામે જેઓ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે અથવા ઉપયોગ કરવાના સમર્થક છે તેઓ એમ કહે છે કે યંત્રનો ઉપયોગ અત્યાવશ્યક હોય અને તેના ઉપયોગથી અધિક હિત થવાની શકયતા હોય તો તેવા પ્રસંગે તેઓ અપવાદરૂપે તેનો ઉપયોગ કરવાની ઈચ્છા કરે છે અને એ માટે જે પ્રાયશ્ચિતદંડ નિશ્ચિત હોય તે લેવા માટે તૈયાર છે. પરંતુ દુર્ભાગ્યવશાત એવાં કેટલાયે કારણાને લીધે સ્વચ્છન્દ, અપવાદ, અને પ્રાયશ્ચિતના નિર્ણય વર્ષો વીતી જવા છતાં થઇ શકયો નથી અને પરિણામે ધીરે ધીરે વ્યાપક પ્રમાણમાં ધ્વનિવર્ધક યંત્રનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો છે. આ બાબતમાં અધિકારી લેખાતા મુનિરાજો પણ અલગ રહી શકયા નથી.”
સાધુ સાધ્વીઓથી થતા ધ્વનિવર્ધક યંત્રના ઉપયોગના સંદભમાં, ઉપર જેમના વિષે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે એવા શ્રી ખીમચંદભાઇના આ વિચારો વાંચીને ભારે આશ્ચર્ય થાય છે. જૈન સાધુ યા સાધ્વીઓનાં ' વ્યાખ્યાન યોજવા પાછળ, જનસમાજને તેમની પવિત્ર વાણીના અને તે દ્વારા અભિવ્યકત થતા ધર્મવ ચારાના બને તેટલા વધારે પ્રમાણમાં વધારે લાભ મળે આ પ્રકારનો આશય રહેલો છે. આ માટે દરેક ઉપાશ્રયમાં એક
સામાન્ય
૧૯
મોટું સભાગૃહ હોય છે, આજ માટે મોટા જનસમુદાય બેસી શકે એવાં સ્થળા પસંદ કરવામાં આવે છે અથવા તો મોટાં વ્યાખ્યાનમંડપા ઊભા કરવામાં આવે છે, આજે ધ્વનિવર્ધક યંત્રની શોંધ થતાં હજારો માણસ ગમે તેટલે દૂરથી વ્યાખ્યાતાને અક્ષરશ: સાંભળી શકે છે. તા સાધુ સન્તાની વાણીના બને તેટલા બહોળા પ્રમાણમાં જનસમુદાયનો લાભ મળે તે માટે આવાં જાહેર વ્યાખ્યાનો ગોઠવનારાઓની અનિવાર્ય ફરજ છે કે આવા પ્રસંગે ધ્વનિવર્ધક યંત્રની જરૂરી સગવડ પૂરી પાડવી. આ યંત્ર કાંઇ વ્યાખ્યાન આપનાર સાધુસાધ્વીએ ગોઠવવાનું હોતું નથી. તેમનું કામ છે વ્યાખ્યાન આપવાનું. તે વ્યાખ્યાનને અનેક લોકો માટે શ્રવણ-સુલભ બનાવવાની ફરજ છે સામાજિક કાર્યકર્તાઓની કે સંઘના આગેવાનાની ગોઠવણ પાછળ કાંઇ દાપ લાગતા હોય તો તે દોષ ગાઠવણ કર નારને લાગે, તે ગેાઠવણના અનાયાસે ઉપયોગ કરનાર સાધુ સાધ્વીને લાગી ન શકે. વસ્તુસ્થિતિ આવી હોય ત્યાં સ્વચ્છંદ, અપવાદ કે પ્રાયશ્ચિતના વિચારને કોઈ અવકાશ જ નથી—સિવાય કે વ્યાખ્યાન આપનાર સાધુ સાધ્વી શ્રોતાગણની ઈચ્છા વિરૂદ્ધ થઇને આવી સગવડનો આગ્રહ રાખે.
આ
આ રીતે વિચારતાં સાધુ સાધ્વીઓનાં વ્યાખ્યાનામાં હવે વિના રોકટોક ધ્વનિવર્ધક યંત્રની સગવડ પૂરી પાડવાની જવાબદારી સંઘની અને આગેવાન કાર્યકર્તાઓની ફરજ બને છે. આમ છતાં આજના દેશકાળની—લોકોની સ્વાભાવિક માંગની સામાન્ય સુઝ હોવાની જેમની પાસેથી આશા રાખી શકાય એવા ખીમચંદભાઈ અને તેમના સાથીઓ આવી એક નાની બાબતમાં સ્વછંદ, અપવાદ અને પ્રાયશ્ચિતની વાતો કરે ત્યારે આ આગેવાના કેટલા પરિવર્તનભીરૂ છે તેના કાંઇક ખ્યાલ આવે છે અને તે જોઇને વિસ્મય તેમ જ ગ્લાનિના અનુભવ થાય છે.
ખીમચંદભાઇના ઉપરના લખાણના જાણે કે પ્રત્યાઘાત ન હોય તેમ મે માસની પાંચમી તારીખે શ્રી મેધજી થાભણ ધર્મ-સ્થાનકમાં મહારાષ્ટ્રના નવા રાજ્યપાલ ડૉ. પી. સુબ્બરાયનના હાથે શ્રી પ્રભાશંકર પોપટભાઇ જનરલ હાસ્પિટલના ઉદ્ઘાટન અંગે યોજાયલી સભામાં ઉપસ્થિત થયેલા મહાસતી ઉજજવલકુમારી કે જેમણે હજુ પખવાડિયા પહેલાં મહાવીર જ્યંતી પ્રસંગે આજ ધર્મસ્થાનકમાં માઇકનો ઉપયોગ કરીને વ્યાખ્યાન આપ્યું હતું તેમને માંગલિક સંભળાવવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું, પણ તેમના માટે માઈકની કશી પણ સગવડના અભાવે તેમનું માંગલિક બહુ જ ઓછા લોકોને શ્રાવણગોચર થયું હતું. આજની બદલાતી દુન્યાની પરિસ્થિતિ સાથે કદમ મીલાવીને ચાલવા માટે, રાતત પરિવર્તિત દેશકાળ સાથે સંવાદિતા સાધતા રહેવા માટે આપણા સામાજિક તેમ જ વ્યકિતગત— જીવનમાં અનેક ફેરફારો કરવાની તાકીદ આપણે અનુભવી રહ્યા છીએ. આ સંયોગમાં વ્યાખ્યાન આપતા સાધુ સાધ્વીઓએ ધ્વનિવર્ધક યંત્રના ઉપયોગ કરવા કે નહિ, તેમાં પણ કર્યો ઉપયોગ સ્વચ્છંદસૂચક ગણાય અને કયો ઉપયોગ અપવાદજનક લેખાય, અને તેના કોણે કયા કયા પ્રકારના પ્રાયશ્ચિત લેવા ઘરે આવી પાણીમાંથી પારા કાઢવા જેવી ઝીણી ઝીણી વિચારણામાં અને શાસ્ત્રાર્થમાં આપણે ગૂંચવાયલા રહીશું તે આપણા નસીબમાં સમય સાથે તાલ મેળવીને ચાલવાનું નહિ પણ સમય પાછળ ઘસડાયા કરવાનું જ રહેશે. આશા રાખીએ કે જે વસ્તુ જાહેર સામાજિક જીવનમાં સર્વસ્વીકૃત બનેલ છે અને જે વસ્તુએ ધાર્મિક જીવનમાં ઉત્સવ સમારંભા પ્રસંગે સારો— એવા પદપ્રવેશ કર્યો છે તે વસ્તુને જૈન ઉપાશ્રયોમાં પૂરતા 'અવકાશ આપવામાં આવે અને ધાર્મિક વિચારોના ફેલાવામાં ધ્વનિવર્ધક યંત્રે ઊભી કરેલી સગવડના પૂરો લાભ ઉઠાવવામાં આવે, એટલું જ નહિં પણ, રેડિયા, બ્રોડકાસ્ટિંગ, ટેઈપરૅકર્ડિંગ જેવાં અન્ય પ્રચાર સહાયક સાધનાના પણ શકય તેટલા ઉપયોગ કરવામાં આવે.
પરમાનંદ