Page Text
________________
T
- પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧૬-૯-૧
-
.
તેમ જણાતું નથી. તેમની
આ સમય દર-
રીત પ્રિય થઈ
*
થયાં અને તેમણે આ પરિપ
.
બેલગ્રેડ કૉન્ફરન્સ બાહુગ પછી, તટસ્થ રાષ્ટ્રોની પરિષદ બેલગ્રેડમાં મળી. તે કોઈકને ઈર્ષા તે કોઈકને સ્વાર્થ એવાં વિવિધ કારણએ નેહરુની આ સમય દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રિય પરિસ્થિતિમાં મહત્ત્વના ફેરફાર થયા સલાહ માન્ય થવામાં ઘણી મુશીબત આવી. શ્રી કૃષ્ણ મેનન બહુ
છે પણ આ પરિષદને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી સૌથી મહત્ત્વને સહાયભૂત થઈ શકયા હોય તેમ જણાતું નથી. તેમની કામ કરવાની ફેરફાર આફ્રિકામાં થયો. આફ્રિકાના કેટલાય દેશે, આ સમય દર- રીત પ્રિય થઈ પડે એવી તે નથી જ. નેહરને ઘણી બાંધછોડ કરવી માન સ્વતંત્ર થયાં અને તેમણે આ પરિષદમાં ભાગ લીધે, એટલું જ પડી અને છેવટ જે લાંબું નિવેદન પરિષદ તરફથી પ્રકટ થયું તેમાં નહિ પણ અસરકારક રીતે ભાગ લીધે.
તટસ્થતા જળવાઈ છે એમ ન કહેવાય. તે પણ કટોકટી નિવારવા - આ પરિષદ ભરવાનો નિર્ણય થયો ત્યારે આ પરિષદ આટલી
માટે બન્ને સત્તાજૂથને અને રશિયા અને અમેરિકાના વડાઓને મહત્વની થશે તેવો ખ્યાલ ન હતો. તેની પૂર્વતૈયારી માટે કેરોમાં
દર્દભરી અપીલ અને ખાસ સંદેશવાહક મારફત અંગત પત્રો લાંબા સમય સુધી ચર્ચાઓ ચાલી. કયા વિષયોની આ પરિષદમાં મોક્લવાનું સ્વીકાર્યું તેટલે દરજજે નેહરુની સફળતા ગણાય. ચર્ચા કરવી અને કયા દેશને આ પરિષદમાં હાજર રહેવા આમંત્રણ પણ બેલગ્રેડ કૅન્ફરન્સના પ્રત્યાઘાત ફળદાયી થયા છે એમ આપવું તે વિશે સારી પેઠે મતભેદ હતે.
કહી શકાય નહિ. ખાસ કરી અમેરિકામાં તેના પ્રત્યાઘાતો પ્રતિકૂળ - ' ' આ પરિષદના મુખ્ય પ્રણેતાઓ નાસર, ટીટો અને સુકર્ણ, થયા છે એમ દેખાય છે. રશિયાએ વિશ્વમત અને પિતે આપેલ
દરેકની ભિન્ન દ્રષ્ટિ હતી, જ્યારે ભારતની દ્રષ્ટિ તે દરેક કરતાં જુદી ' વચનની વિરુદ્ધ જઈ અણુપ્રયોગો ફરીથી શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી, હતી. આ પરિષદમાં નેહરૂ હાજરી આપશે તે નક્કી ન હતું. પણ તેને બેલગ્રેડ કૅ ન્સે કોઈ રીતે વખોડી નથી એ વાતનું અમેરિકન , અણુપ્રયોગ ફરીથી શરૂ કરવાની રશિયાએ અચાનક જાહેરાત કરી પ્રજાને ભારે દુ:ખ લાગે છે. બેલગ્રેડ કૅન્ફરન્સના નિવેદનમાં લગ
અને આ પરિષદની જવાબદારી અને મહત્ત્વ વધી ગયાં. રશિયાની ભગ બે જર્મની સ્વીકારી લેવા એવો જે ધ્વનિ છે તે પશ્ચિમનાં - આ જાહેરાતથી આંતરરાષ્ટ્રિય પરિસ્થિતિ ઘણી કથળી અને મોટી રાષ્ટ્રને કોઈ રીતે સ્વીકાર્ય થાય તેમ નથી. એનો અર્થ એમ જ થાય કટોકટી ઊભી થઈ. વિશ્વયુદ્ધ નજીક આવતું દેખાયું; લશ્કરી તૈયા- કે રશિયાએ જે દગો કર્યો તેનું ફળ તેના લાભમાં જાય અને રીઓ એકદમ વધી પડી; બે સત્તાજૂથ વચ્ચેનું અંતર વધી પડયું
જર્મનીના ભાગલા કાયમ માટે રહે એવું સ્વીકારાય. બર્લિન અંગે અને જગતે એક આંચકો અનુભવ્યો.
બેલગ્રેડ કૉન્ફરન્સે કોઈ સ્પષ્ટ અભિપ્રાય ઉચ્ચાર્યો નથી તેમ બર્લિ- બેલગ્રેડ પરિષદમાં સારી પેઠે મતભેદ ઊભું થયું હતું તે મળતા
નના પ્રશ્નના નિરાકરણ માટે કોઈ માર્ગદર્શન આપયું નથી. કયુઅહેવાલોથી દેખાઈ આવે છે. દરેક દેશને પોતાના પ્રશ્ન છે અને
બાના પ્રશ્નને વચ્ચે લાવી, વિનાકારણ અમેરિકાને અપમાનજનક
સંજોગોમાં મૂકયું છે. રશિયા પૂર્વ યુરોપના આટલા રાષ્ટ્રો પચાવી તેને જ તે દેશ વિશેષ મહત્ત્વ આપે એ સ્વાભાવિક છે. જયારે નેહ
પડયું છે તે વિશે બેલગ્રેડ કૅન્ફરન્સ કાંઈ કહ્યું નથી. હંગરી, તીબેટ, રુની સમગ્રદષ્ટિ વિશ્વકટોકટી ઉપર કેન્દ્રિત થઈ અને તેને કારણે
લાઓસ—આ બધા સંબંધે પરિષદે મૌન સેવવું ઉચિત માન્યું છે. બીજા બધા પ્રશ્ન નેહરુને ગૌણ લાગ્યા. બર્લિન અને જર્મની અંગે
જ્યારે ફ્રાન્સ, અમેરિકા, અને બ્રિટન તેમ જ જર્મનીના જેટલા આ તંગદિલી ઊભી થઈ જેને પરિણામે નિ:શસ્ત્રીકરણ અને અણુ
sensitive spots છે તે બધા ઉપર ટીકા કરી છે. આ તટસ્થતા બમ્બના પ્રયોગો ન થાય આ બે મુદ્દા ઉપર જ પરિષદે પૂર્ણ
S' તે નથી જ તેમજ શાન્તિ કરાવવાનો માર્ગ નથી. લક્ષા આપવું એ નેહરુને દ્દઢ અભિપ્રાય રહ્યો. સંસ્થાનવાદ અને સામ્રાજ્યવાદની પકડમાંથી તાજેતરમાં જે
નેહરુની રશિયાની મુલાકાતમાં રશિયા અને હિન્દના મૈત્રીભર્યા રાષ્ટ્રો છૂટા થયા હતા અને જે કેટલાક હજી છૂટા થયા નથી તેમને
સંબંધોને વધારે પડતી જાહેરાત આપીને, અથવા તેના ઉપર ભાર , આગ્રહ સંસ્થાનવાદી અને સામ્રાજ્યવાદી રાષ્ટ્રોનો વિરોધ કરવા
મૂકીને અમેરિકાને વિના કારણે વિરોધ વહેર્યો છે એમ લાગે છે. ઉપર જ મુખ્ય લક્ષ્ય રહ્યું.
કેનેડી અને મુશ્કેવે મળવું એવો આગ્રહ ઠીક છે, પણ તે માટેની
કોઈ પૂર્વભૂમિકા તૈયાર થઈ નથી. કુચ્ચેવ મહાન ખેલાડી છે અને - અજીરીયા અને બીઝાર્ટ અંગે ટ્રાન્સ સામે સારી પેઠે ઉગ્રતા
દરેક પ્રસંગને પોતાની પ્રસિદ્ધિનું સાધન બનાવે છે. અણુપ્રયોગ ' હતી. માર્શલ ટીટે તટસ્થ હોવાનો દાવો કરે તો પણ છેવટ સામ્ય
બંધ રાખવાની કોઈ તત્પરતા તેણે બતાવી નથી. કેનેડી---કુલ્ચવ - વાદી તે છે જ અને પશ્ચિમી રાષ્ટ્રો પ્રત્યેનું તેમનું વળણ મૈત્રી
મિલન થાય ત્યાં સુધી પણ અણુપ્રયોગો ન કરવાની જાહેરાત કરાભર્યું તે નહિ જ, વળી કોન્ફરન્સ બેલગ્રેડમાં મળી તેથી સ્વાભાવિક
વવામાં નેહરુ સફળ થયા હોત તો આવા મિલનની કોઈક ભૂમિકા 'રીતે પિતાની પ્રતિષ્ઠા વધશે એવી એમની ગણતરી પણ હોય.
તૈયાર થાત. અનુકૂળ વાતાવરણ વિના, મળવાથી પરિસ્થિતિ સુધરઆરાબરા માટે ઈઝરાઈલને જ મુખ્ય પ્રશ્ન છે. યુવાને
વાને બદલે કદાચ બગડે. કેનેડી–મેકમિલનની, અણુપ્રયોગ બંધ અમેરિકા સામે ફરિયાદ છે. ઈન્ડોનેશિયા ને વેસ્ટઈંડિઝ હજી ડચને .
રાખવા માટેની જાહેર વિનંતિને કુચ્ચેવે ધુતકારી કાઢી વાતાવરણને જે છે તે મેળવવાની અભિલાષા છે. દરેક રાષ્ટ્ર પિતાના પ્રશ્ન
હળવું બનાવવામાં મદદ કરી નથી. પરત્વે બીજા રાષ્ટ્ર તેને ટેકો આપે અને તેનું સમર્થન કરે એવી
એકંદરે બેલગ્રેડ કૅન્ફરન્સ કોઈ તાત્કાલિક લાભદાયી પરિણામ અપેક્ષા રાખે. પશ્ચિમી રાષ્ટ્રો સામે ખાસ કરી ટ્રાન્સ અને અમેરિકા સામેની
| લાવી શકી હોય તેમ જણાતું નથી. વાતાવરણ સારા પ્રમાણમાં ઉગ્ર હતું. આવા પરસ્પરવિરોધી સંજોગામાં ભારતવર્ષનું વલણ જુદું જ હતું. નેહરુની એવી માન્યતા તેના સંબંધે જે પ્રત્યાઘાતો શરૂ થયા છે, કૅન્ફરન્સ દરમ્યાન હતી કે બધા પ્રશ્ન છેડવા બેસીશું તે જે મુખ્ય પ્રશ્ન ઉપર જે મતભેદે દેખાયા છે, આફ્રિકા અને એશિયા વચ્ચે જે કાંઈક ભાર મૂકવો છે તે બાજુએ રહી જશે અને કોઈ અસર નહિ પડે. હરીફાઈ—આ બધી વસ્તુઓ, કોઈ હાનિકારક પરિણામે ન લાવે દેખીતી રીતે નેહરુનું સ્થાન આ પરિષદમાં અનેપ્યું હતું. છતાં તે સારું.
ચીમનલાલ ચકુભાઈ શાહ
મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ માટે મુદ્રક પ્રકાશક: શ્રી પરમાનદ કુંવરજી કાપડિયા, ૪૫-૭, ધનજી સ્ટ્રીટ, મુંબઈ ૩.
મુદ્રણસ્થાનઃ ધી સ્ટેટસ પીપલ પ્રેસ, ટ, મુંબઈ.
| SR No. | 525946 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1961 Year 22 Ank 17 to 24 and Year 23 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Parmanand Kunvarji Kapadia |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1961 |
| Total Pages | 250 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 20 MB |