Page Text
________________
તા. ૧-૯-૬૧
પ્રબુદ્ધ જીવન
:
પણ છેઆંબાન છે એ આપણે
ઉપદેશ આપ્યો હતો. માત્ર પ્રશ્ન એ જ રહે છે કે તેમણે પોતે
- કર્મબંધ અને પુરુષાર્થ તે ઉપદેશને અમલ કર્યો છે કે નહિ. જો તેઓએ જ તેને અમલ ન કર્યો હોય તે તે પારકા છોકરાને જતી કરવા જેવી
(ગતાંકથી ચાલુ) વાત ગણાય. પ્રશ્ન એ જ છે કે મનુષ્ય જીવવાને માટે નહિ પણ
- કર્મના પાંચ કારણે સારી રીતે જીવવાને માટે કોઈ પણ પ્રાણીને મારવાનું વાજબી
કર્મ એટલે ક્રિયા અથવા કાર્ય. વેદાંતીઓની બધી શાખાઓ, હોય તો તે ક્યાં જઈને અટકશે તેનો વિચાર કરવાનો રહ્યો. બદ્ધ અને જૈન માન્યતાઓ કમને એ જ અર્થ કરે છે. કાર્યની આપણે કાયદાનું રાજ્યતંત્ર ચલાવવાને માણસને ગેળીએ
નિષ્પત્તિ કારણ વિના થતી નથી એ નિયમ મુજબ કેરીના દેતા આવ્યા છીએ, ન્યાયની નેમ સાચવવા માણસને ફાંસીએ
ગેટલા માંથી બે ઊગે છે એ આપણે જાણીએ છીએ, પરંતુ લટકાવીએ છીએ ને દેશનું રક્ષણ કરવા લાખોના લશ્કરને મારીએ
ગેટલે એક આંબાનું કારણ નથી. તેનાં અનુષંગી કારણે છીએ ને હવે તે દુશ્મનને જડમૂળથી નાશ કરવા અનેક
પણ છે. આંબા માટે ગોટલો એટલે બીજ શુદ્ધ હોવું જોઈએ.
મહિનાઓ સુધી પડી રહીને જેનો ગર્ભ સુકાઈ ગયો હોય તે જાતના વિનાશનાં શસ્ત્ર શોધીએ છીએ.
ગોટલો વાળ્યો હોય તે તે ઉપર ગમે તેટલું પાણી રેડ્યા છતાં ઢોરની ઓલાદ સુધારવા આપણે પ્રાણીઓને ખસી કરતાં
તેમાંથી આંબો ઊગવાનો નહિ. બીજું, જો તે અનુકૂળ અને શીખ્યા ને હવે વસ્તીવધારો અટકાવવા માટે સ્ત્રી-પુરૂષોને
કસવાળી જમીનમાં ન વાવતાં પથરાળ કે રેતીવાળી જમીનમાં - પણ નિઃસર્વ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. કોના સુખને માટે આ
વાવ્યા હોય તે પણ તે ઊગે નહિ. શુદ્ધ બીજ અને અનુકૂળ બધું કેણ નકકી કરે છે? અને તે શક્તિશાળી માણસો જેમ
જમીન પછી અનુકૂળ કાળ અથવા તુ અબ ઉગાડવામાં મનુષ્યને ગુલામ બનાવતા તેમજ શકિતશાળી માણસે પિતાના
કારણ રૂપ બને છે. જે ઋતુ અનુકૂળ ન હોય તે ઉગેલો લાભને માટે-મનુષ્યજાતિના લાભને માટે--બીજાને નિઃસવ
આંબે પણ સુકાઈ જાય છે. આંબો ઉગાડવાની આ બધી સત્વહીન-નમાલા નકામા બનાવશે, અને બુદ્ધિગમ્ય દલીલ
ક્રિયાઓમાં ઉદ્યમની-પુરુષાર્થની જરૂર તો હોય છે જ. “આપણે કરનારાં વત્સલાબહેન જેવા તેને ટેકો આપતા રહેશે.
તે આંબો વાળ્યો, હવે આપણું ભાગ્યમાં હશે તો તે ફળશે | દર્દની બાબતમાં દવાને નામે ને બહાને આપણે જે કાંઈ
એમ ઘણું માણસ માની લે છે, અને આંબાના ઉછેરની, તેની કરીએ છીએ તે આપણી નબળાઈ છે. તેનાથી થતા ફાયદાથી
માવજતની કે તેના રક્ષણની પરવા કરતા નથી. એટલે ઉધમને આપણને આનંદ થાય છે તે વાત સાચી છે-છતાં હમણાં જ
અભાવે આંબે ફળ આપતા નથી. કોઈ આંબે ઓછા શ્રમે મારા એક મિત્રે કઈ પણ જાતની પરદેશી દવા ને લેવાની
ઉગે-ફળે, કઈ વધુ શ્રમે ઉગે-ફળે; પણ તે માટે પુરુષાર્થ તે પિતાની પ્રતિજ્ઞાના પાલન માટે-દર્દથી પિતાને પ્રાણ છોડો
જરૂરી જ હોય છે. છતાં માનવશકિત કે માનવીના જ્ઞાનની છે. આવા પણ દાખલા બને છે.
બહારનું કોઈ નૈસર્ગિક કારણ એવું બને કે જેથી આંબો ફળે જન્મથી માંદા માણસો એ માબાપના પાપની નીશાની
નહિ, અથવા કોઈના યત્ન વિના કે વાવ્યા વિના વગડામાં ઊગી છે અને દદીઓથી ઉભરાતી આજની આપણી ઇસ્પીતાલો એ
નીકળેલો કોઈ આંબો મીઠો ફળ આપનાર બને, તે ત્યાં આપણું પાપની નિશાની છે. સાત્વિક વૃત્તિવાળા નિયમિત
પાંચમું “નિયતિ' નામનું અદ્રષ્ટ કારણ જવાબદાર હોવાનું માણસે ભાગ્યે જ માંદા પડે છે. આવી ઇસ્પિતાલો ચલાવવા
જ્ઞાનીઓ માને છે અને તે યથાર્થ છે. આ નિયતિ એટલે માટે તેને વધારે ઉત્તેજન આપવું એ પણ પૂણ્ય નહિ પણ
દૈવનું નિર્માણ, કિંવા ભાગ્યનું ફળવું. એ અણુચિતવ્યું કારણ કદાચ પાપનું કામ છે.
લવણુપ્રસાદ શાહ
ઈતર ચાર કારણોનું અનુષંગી છે, ગૌણ છે, મુખ્ય નથી. ઘણા
લોકો આ નિયતિને જ પ્રધાન કારણ માની બીજા કારણોની પંડિત સુખલાલજીનું બહુમાન ઉપેક્ષા કરી અજ્ઞાન દાખવે છે; પ્રમાદ સેવે છે, પુરૂષાર્થની ૧૫ મી ઑગસ્ટના રોજ રાષ્ટ્રપતિ તરફથી પ્રજ્ઞાચક્ષુ
અવગણના કરે છે. દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર અને કાળની અનુકૂળતાવાળો પંડિતવર્ય શ્રી સુખલાલજીને સંસ્કૃત ભાષાના વિદ્વાન તરીકે
ઉચિત પુરુષાર્થ અથવા સદુધમ જરૂર સફળ થાય છે અને સન્માનનું પ્રમાણપત્ર (સર્ટિફિકેટ એફ નર) અર્પણ કર
જગતના વ્યવહારમાં એના દાખલા ડગલે ને પગલે મળે છે;
તેને બદલે વાત-વાતમાં. ને હાલતાં-ચાલતાં કર્મબંધને વચ્ચે વામાં આવ્યું છે.
લાવ એ એક પ્રકારનું અજ્ઞાન છે. નિયતિ અથવા દૈવેચ્છા પંડિતજીની જેમ સંસ્કૃત ભાષાના બીજા ત્રણ વિધાનને
એ. તત્વ પુરુષાર્થની સફળતા માટે આવશ્યક છે, પરંતુ તે પણ આ પ્રમાણપત્ર અર્પણ કરવામાં આવ્યું છે. ઉપરાંત એક
અમુક અંશે જ ભાગ ભજવતું કારણુ લેખાય છે. તેને વ્યાપક પર્શિયન ભાષાના વિદ્વાનને પણ એ આપવામાં આવ્યું છે.
ભાગ ભજવતું પ્રધાન કારણુ માનવું કે પુરુષાર્થની તેમજ બીજાં સંસ્કૃત, અરેબિક અને પશિયન ભાષાના વિદ્વાનોને દર વર્ષે
કારણેની અવગણના કરવી એ જૈન સંબંધે તે મહાવીરના આવાં પ્રમાણુપ્રત્ર આપવાની પ્રથા સને ૧૯૫૮ ની સાલથી શરે નિંદક મેખલિપુત્ર ગોશાળાના આજીવક મતનું અવલ બને કરવામાં આવી છે અને દર વર્ષે ચાર સંસ્કૃત ભાષાના અને કર્યું લેખાય. એક અરેબિક કે પશિયન ભાષાના વિદ્વાનને અત્યાર અગાઉ
આજીવકનો નિયતિવાદ આવાં પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવ્યાં છે.
ગોશાળા નિયતિવાદી હતા. વેદાંતીઓમાં તેના જેવો જ આ વર્ષની યાદીમાં પંડિતવર્ય શ્રી સુખલાલજીનો સમાવેશ
અક્રિયાવાદી મત એક પૂરણુ કાશ્યપને હતે. એ બેઉ નિયતિનેકરવામાં આવ્યો છે.
દૈવેચ્છાને કાયના પ્રધાન કારણુરૂપ માનતા. શાળાની માન્યતા આ પ્રમાણપત્રની યોજના પ્રમાણે એવું સન્માન મેળવનાર
આવી હતી–તે માનતોઃ વિદ્વાનને સન્માનને ઝઓ આપવામાં આવે છે. અને આજીવન 'પ્રાણીઓની શુદ્ધતાને કોઈ હેતુ કે કારણ હેતું નથી. હેતુ દર વર્ષે રૂપિયા પંદરસેની ભેટ આપવામાં આવે છે.
કે કારણ વિના પ્રાણીઓ શુદ્ધ થાય છે–પિતાના સામર્થ્ય કે રાષ્ટ્રપતિ તરફથી પંડિત સુખલાલજીનું આવું સુંદર સન્માન ઉધમથી નહિ. પુરુષના સામર્થ્યને કારણે કોઈ પણ પદાર્થની કરવામાં આવ્યું તે બદલ આપણે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ. તંત્રી સત્તા, બળ કે વીર્ય હોતાં નથી અને પુરુષની શકિત કે પરાક્રમ
| SR No. | 525946 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1961 Year 22 Ank 17 to 24 and Year 23 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Parmanand Kunvarji Kapadia |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1961 |
| Total Pages | 250 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 20 MB |