________________
તા. ૧-૭-૨૧
)
પ્રબુદ્ધ જીવન
૪૫
નથી. પજબને
છે
તેના ભાઈ દ્વિભાષી રાજના
છે. અને તે ઉપર કેંગ્રેસ હાઈકમાન્ડનું ભારે વર્ચસ્ છે. પણ એનાં અને શિખેનાં મત એક નથી. પંજાબને કંઈ કેંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ નહિ હોય અને નહેર નહિ હોય ત્યારે પણ રીતે દ્વિભાષી રાજ્ય કહેવાય જ નહિ, એમ છતાં પરિસ્થિતિ કેવું રૂપ ધારણ કરશે તે કલ્પવું ભયંકર લાગે છે. તેના ભાગલા પાડવાની માગણી જોર કરી રહી છે અને આમ અંદરથી જજરિત થતા–છિન્ન ભિન્ન થતા–દેશને એકત્ર આવી બાબતમાં આજ સુધી જે બનતું આવ્યું છે તે જોતાં પંજાસુગ્રથિત-રાખવા માટે નેશનલ ઇન્ટીગ્રેશન કમિટીએ જે ભલા બને ભાગલા કદિ નહિ જ થાય એમ જોરથી કહી શકાતું નથી. મણ કરી છે, જે પગલાં ભરવા સૂચવ્યા છે તે પગલાં આખરે દેવામાં આવેગિક પ્રગતિ સારા પ્રમાણમાં સધાઈ રહી બહારનાં પગલાં છે. જ્યાં સુધી દેશજનનાં અન્તર ન પલટે ત્યાં છે. વિદેશી સહાય અઢળક મળે છે અને મળતી રહેશે. આમ સુધી સાચું integration સંગઠન શક્ય નથી. મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત છતાં પ્રગતિના કારણે દેશમાં જે ઉત્સાહ આવો જોઈએ બધા રાજે એક યા બીજી રીતે પિતપતાના રાજ્યના સંગઠ્ઠન તે દેખાતું નથી. કારણ કે આજની આગિક નીતિનું સ્પષ્ટ અને વિકાસને મધ્યમાં રાખીને ચાલી રહ્યા છે. જાણે કે કોઈના પરિણામ ફુગાવો વધવામાં અને ચાલુ જરૂરિયાતની ચીજો દિલની મધ્યમાં ભારત છે જ નહિ–એવી દુઃખદ સ્થિતિ નજરે વધારે ને વધારે મેંધી થવામાં આવે છે, આથી લોકોને પડે છે. ભાષાની બાબતમાં ખરી રીતે સાર્વત્રિક અલગતાવાદ અસંતોષ અને ભીંસ વધતાં ચાલ્યાં છે. સ્વીકારીને ગુજરાતે બીજા રાજ્યોને દોરવણી આપી છે.
જે ચૂંટણી આવી રહી છે તેમાં સામ્યવાદી પક્ષ સિવાય વળી કેમની દષ્ટિએ જોઈએ તે દેશના મુસલમાનોએ બીજો કોઈ પણ પક્ષ કેંગ્રેસને મજબૂતીથી સામનો કરી શકે માથું ઊંચકવું શરૂ કર્યું છે. “૧૮૫૨ તેમ જ ૧૮૫૭ની સાલમાં
તેમ નથી. સામ્યવાદી પક્ષ એક જ અત્યારે શિસ્તબદ્ધ અને સુવ્ય. અમે કેંગ્રેસને ટેકો આપે, હજુ પણ અમારા હક્કોને જો વસ્થિત રાજકીય પક્ષ છે. પણ તેનું હજુ ભારત ઉપર જોઈએ તેવું પૂરું રક્ષણ આપવામાં નહિ આવે તો આગામી ચૂંટણીમાં અમે પ્રભુત્વ જામ્યું નથી. ચીન અંગેના તે પક્ષના વલણે તે પક્ષની જમાસંગ્રેસને ટેકે નહિ આપી શકીએ. આ સુર તેમના સમુદાયમાંથી વટને સારી પેઠે ધક્કો પહોંચાડે છે. પ્રજાસમાજવાદી પક્ષની ઉઠત સંભળાય છે. કેરળમાં મેલેમ લીગ સાથે સંધિ કરી તેનું આ તે કોઈ જમાવટ જ નથી અને સ્વતંત્ર પક્ષ હજુ બાલ્યાવસ્થામાં પરિણામ! હમણાં પણ ત્યાં શું થયું? કોમવાદને કેંગ્રેસ હર- છે. પરિણામે આવતી ચૂંટણીમાં લગભગ બધા રાજમમાં તેમ જ ગીજ ટકે નહિ આપે એવો દેખાવ જળવાઈ રહે તે ખાતર
કેન્દ્રમાં આગામી પાંચ વર્ષ માટે કેંગ્રેસ જ સત્તા ઉપર ત્યાંની એસેંબલીના “સ્પીકર (પ્રમુખ)ના સ્થાન માટેની મેમ
આવશે. આમ છતાં વિગત દશ વર્ષ કરતાં આગામી પાંચ વર્ષ લીગના ઉમેદવાર શ્રી કોયાએ પ્રથમ લીગમાંથી રાજીનામું આપી માટે કેંગ્રેસ માટે વધારે કટોકટી અને કસોટીન હશે. પિતાને ઈન્ડીપેન્ડન્ટ-સ્વતંત્ર સભ્ય તરીકે જાહેર કર્યા પાકિસ્તાન સાથેના આપણુ સંબંધને ઉલ્લેખ કરવો અને તેમને સ્પીકર તરીકે ચૂંટવામાં કેંગ્રેસે ટકે આપે.
રહી જતો હતો. આ સંબંધે છેલ્લા છ મહિના દરમ્યાન બગડયા આ ઘટનામાં રખે જ કોઈ એમ માની શકે કે સ્પીકર છે. અયુબખાનની શરૂઆતની નીતિ ભારત સાથે મહાબત કેળવત' કે નવા નિમાયેલા શ્રી કોયાને હૃદયપલટો થવાના કારણે વાની હતી. હમણાં હમણાં તેનું વલણ બદલાયું લાગે છે. તેણે તેમણે મુસ્લીમ લીગમાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું. કોંગ્રેસ માટે , “ઝાદ કાશ્મીર”ના નામનું તૂત ઊભું કર્યું છે, પણ આનાથી
આ સારું નથી. માત્ર સત્તા ઉપર સ્થિર રહેવા ખાતર અથવા કોઈ છેતરાય તેમ નથી. અમેરિકાનું ભારત તરફનું વલણ પિતાના ઉમેદવારો માટે બહુમતી મેળવવા ખાતર કોમી તો ખૂબ અનુકૂળ બનતું રહ્યું છે. આ તેને ખૂબ ખૂચે છે. આને લીધે સાથે આવી બાંધછોડ જ્યાં સુધી કરવામાં આવશે ત્યાં સુધી પાકિસ્તાનમાં અમેરિકા-વિરોધી વલણ આજકાલ ઠીક ઠીક કેળવાતું કેંગ્રેસ નીચી ઉતરતી જશે. જો તેને પિતાના સિદ્ધા- જાય છે. ભારતની તટસ્થતાની નીતિનું પાકિસ્તાન નકલ કરતું ન્તાની પ્રતિષ્ઠા જાળવવી હશે તે એક વખત તેણે ચોક્કસ જણાય છે અને ચીન તેમ જ રશિયા સાથે દસ્તી વધારવા નિરધાર કરવું પડશે કે સત્તાસ્થાન ઉપર અવાય કે ના ઈચ્છતું હોય એમ લાગે છે, પણ રશિયા પાકિસ્તાન ઈચ્છે છે અવાય-ગ્રેસ કોઈ પણ સંગોમાં સીધી કે આડકતરી રીતે તે રીતે તેને અનુકૂળ થવા માંગતું નથી. અમેરિકાને ભારત કોમી તો સાથે હરગીજ સમજૂતી યા બાંધછોડ નહિ કરે. પ્રત્યે પક્ષપાત હોવા છતાં પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધ ૧૯૪૭માં જ્યારે દેશના ભાગલા પાડવાનું સ્વીકારવામાં
તે બગાડવા ઈચ્છતું નથી. અયુબખાન ઉપર જણાવી તેવી આવ્યું ત્યારે દેશનેતાઓની એક જ દલીલ હતી કે આજના કેટલીક બાબતેની સ્પષ્ટતા કરવા માટે થોડા દિવસમાં સંગમાં દેશના ભાગલા પાડયા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તા અમેરિકા જઈ રહેલ છે. તેનું શું પરિણામ આવે છે તે જોવાનું નથી. નેતાઓ ગાંધીજી પાસે ગયા અને તેમની સમક્ષ ઊભી રહે છે. આમ છતાં કોઈ પણ સગમાં પાકિસ્તાન ઉતાવળું થયેલી પરિસ્થિતિ તેમણે રજૂ કરી. ગાંધીજીએ જવાબ આપેલો પગલું ભરે એમ દેખાતું નથી. પણ પાકિસ્તાન અને ચીન કે “સત્તાને મેહ છોડો. અંગ્રેજ સરકારને કહે કે અમારાથી આપણું સંરક્ષણનું ખર્ચ ખૂબખૂબ વધારે છે એમાં કોઈ શક નથી. ભાગલા કોઈ સગમાં સ્વીકારી નહિ શકાય. જેવું છે તેવું આ રીતે રાષ્ટ્રીય તેમ જ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે છેલ્લા છે ભારત કાં તે અમને સેપે અથવા લીગને સેપે, પણ મહિના દરમિયાન બનેલી મહત્વની ઘટનાઓની કરવા ધારેલી તમે અહીંથી વિદાય થાઓ.” આમ કહેવાની એ વખતે આલોચના અહીં પૂરી થાય છે. આટલા ટૂંકા સમયમાં આ કેંગ્રેસમાં હિંમત નહોતી. આજે પણ કેંગ્રેસ સત્તાનો બધી ઘટનાઓને પૂરે ન્યાય આપવાનું શક્ય નથી. છેલ્લા છ મેહ નહિ છોડે તે દેશને ભાંગી રહેલા કોમવાદને તે સામને મહિનાના બનાવો ઉપર ઉડતી નજર નાખતાં જે સ્મરણ ઉપર નહિ કરી શકે..
આવ્યું અને વિચારે ફુર્યો તે બને તેટલા સંક્ષેપમાં આપની * આ બાબતમાં કે આવી બીજી કોઈ બાબતમાં કેંગ્રેસની સમક્ષ મેં રજૂ કર્યા છે. નીતિ મકમ અને સ્પષ્ટ રહી નથી. પંજાબી સુબાને પ્રશ્ન વિચારો. આ મારું વ્યાખ્યાન દેશ પરદેશમાં બનેલા. બનાવને આ માંગણીને, આશ્ચર્યજનક છે કે, ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા જેવું સમજવામાં આપને કાંઈક મદદરૂપ થયું છે એમ મને માલુમ પત્ર ટેકે આપે છે. નહેરુ અને જરૂર વિરોધ કરે છે, કારણ પડશે તે માટે આ પ્રયત્ન સાર્થક થા લેખીશ. કે આ બાબતમાં શિખમાં જ ઠીક ઠીક મતભેદ છે અને હિન્દુ
ચીમનલાલ ચકુભાઈ શાહ