________________
તા. ૧૬-૬-૧
પ્રબુદ્ધ જીવન
પરિણામે નિમ્ન કક્ષાની નિષ્ઠાઓને નવું જોર મળ્યું છે, કમ- સંધ તરફથી યોજાનારા કામીર પ્રવાસ વાદ માથું ઊંચકી રહ્યા છે, રાજયરાજ્યના ઝઘડાઓનો - ઉકેલ શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ તરફથી સંધના સભ્યો તથા આવતું નથી, કોઈ કોઈ ઠેકાણે ભાષાસંઘર્ષ વિકરાળ રૂપ
તેમના કુટુંબીજને માટે આગામી જુલાઈના ઉત્તરાર્ધમાં અથવા ધારણ કરી રહેલ છે, અને અખિલ ભારતીય દષ્ટિ ઉપેક્ષિત બનતી
ઑગસ્ટ માસની શરૂઆતમાં કાશ્મીરને પ્રવાસ યોજવાની વિચારણા ભુલાતી જતી માલુમ પડે છે. જે આમ ને આમ ચાલે તે દેશની
ચાલે છે અને એ માટે ૩૮ પ્રવાસીઓની સગવડ થઈ શકે તેવી એકતા ખતરામાં પડે, મહામહેનતે ઊભી કરેલી રચના ભાંગી પડે,
ત્રીજા વર્ગની ટુરીંગ કાર મેળવવાનો પ્રયત્ન થઈ રહ્યા છે. પ્રવાસને આખા દેશને ઊંચે લાવવાના ભગીરથ પ્રયત્ન ધૂળમાં મળી
કાર્યક્રમ હજુ નક્કી થયે નથી અને તેથી પ્રવાસીઓએ જાય, એટલું જ નહિ પણ, આન્તરક સંધર્ષો અને બહારનાં
આપવાની રકમ હજુ ચેકસ કરવામાં આવી નથી, પણ આ આકમણે સામે દેશ આખો ભાંગીને ભુકકે થઈ જાય-આ
પ્રવાસમાં જોડાનાર મેટી ઉમ્મરની વ્યકિતએ આશરે રૂા.૪૦૦, આજે આપણે મોટી ચિન્તાનો વિષય બન્યો છે અને આના
૧૧ વર્ષ અને તેથી નીચેની ઉમ્મરનાએ આશરે રૂ. ૩૨૫, ઉપાય તરીકે કંઈ કંઈ પગલાંઓ સુચવાય છે, એમ છતાં,
આપવાના રહેશે. ત્રણ વર્ષ નીચેનાં બાળકો માટે કશું આપઆવતી આંધીને કેમ ખાળી શકાશે તેની હજુ કોઈને સ્પષ્ટ
વાનું નહિ રહે. આ પ્રવાસમાં અમરનાથની યાત્રા પણ જોડસુઝ હોય એમ લાતું નથી.
વામાં આવનાર છે અને તેમાં જોડાવા ઇચ્છનારે બીજા આશરે આવી ભયાનક રિયતિ નજર સામે હોવા છનાં રાષ્ટ્રીય સંગ- . રૂ. ૪૦ આપવાના રહેશે. અતિ મર્યાદિત સંખ્યામાં પ્રવાસી
ના ભાગમાં શ્રી એર હેર એને લેવાના હોઈને જે સભ્યો આ પ્રવાસમાં જોડાવા ઇચ્છતા જણાવે છે કે પ્રાદેશિક અને અન્ય નિમ્ન કોટિની આજે ઉપર હોય તેમને સંઘના કાયોલય સાથે સત્વર સંપર્ક સાધવા વિનંતિ છે. ઉઠી આવતી નિષ્ઠાઓ-વફાદારીઓ અંગે એકાએક ભડકી
મંત્રીઓ, મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ ઉઠવાની-ભયભીત બનવાની-જરૂર નથી.” આ તેમનું વિધાન આઈસ્ક્રીનના મહાવાકયને એક વિશેષ અનુવાદ વસ્તુસ્થિતિનું વિરોધી આધાર વિનાનું, ન સમજાય એવું
તા. ૧૦-૨-૬૧ તથા તા. ૧૬-૩-૬૧ ના પ્રબુદ્ધ અને બેટા માર્ગે દોરે એવું છે. લોકોના મોટા ભાગની
જીવનમાં આઈન્સ્ટીનના મહાવાકયના અનુવાદ પ્રગટ કરવામાં નિઓ ભારતને બદલે અન્ય બાબતો ઉપર આજે કેન્દ્રિત
આવ્યા છે તેમાં મારા મિત્ર શ્રી ગોકુળભાઈ દે. ભટ્ટ પોતે થયેલી માલુમ પડે છે અને તેથી ભાષા, જ્ઞાતિ અને
કરેલ અનુવાદ મેકલીને એકને વધારે કરે છે. તે અનુવાદ પ્રદેશ અંગેના ભેદભાવના કારણે ઉશ્કેરાયેલી લોકલાગણી નીચે મુજબ છે: ભારતીય પ્રદેશ ઉપર ચીનાઓએ કરેલા આક્રમણ કરતાં પણ
નિત્ય કહું મનને કંઈ વાર વધારે ભયજનક-જોખમરૂ૫ દિસે છે. આ દુઃસ્થિતિ નિવારવા માટે
કે જે છું અંદર બહાર સત્વર ઉપાય હાથ ધરવા ઘટે છે.
તેને હયાત ને મરનાર આ સંબંધમાં આ જ લેખની આલોચના કરતા ટાઈમ્સ
અન્યના શ્રમ પર આધાર; ઓફ ઇન્ડિયાના અગ્રલેખમાં જણાવ્યું છે તે મુજબ “કેન્દ્ર
પાપે હું પામું છું જેહ પરાડમુખ વફાદારીઓ જરૂર એક રાતમાં ભૂલી કે ભૂસી શકાય
જેટલું તેટલું ફેવું છે જ; તેમ છે જ નહિ, અને ભારતલક્ષી ભાવનાને લોકો પોતાની સર્વ
રહે કસર એમાં ના લેશ પ્રથમ એવી વફાદારીનું લક્ષ્ય બનાવે એ માટે વીશ ત્રીશ વર્ષના
પ્રયત્ન એવો કરૂં હંમેશા એકામ્ર પ્રયત્નની જરૂર હોય એ પણું સમજી તેમ ક૯પી શકાય
* ગોકુળભાઈ દૌ. ભટ્ટ તેમ છે. આમ છતાં પણ કેટલાક લોકે આ બાબત અંગે કોઈ
ભય પણ પ્રકારના અનુસંધાયક તેમજ અસરકારક પગલાં લેવાની વિરૂદ્ધ હોય એમ લાગે છે અને તે એમ સમજીને કે આથી પરિસ્થિતિ
મને મારી ભૂલને કેવલ ભય! છે તેથી વધારે વણસશે. ધીરજના ગુણને એ જ લો કે વધારે
અવરને ડર લેશ ન, પામું પડતે આગળ ધરે છે કે જેઓ ટૂંકી દૃષ્ટિના લોકોમાં કદાચ
મુજથી પરાજય –મને અપ્રિય થઈ પડે એવું તકેદારીનું કોઈ પણ મજબુત પગલું
લોકમેળામાં ઓળખી લીયે ભરવાથી દૂર રહેવા માંગે છે. એમાં કોઈ શક નથી કે જે
લાખને મારી આંખ, દેશને આગેવાને એ આઝાદી મળ્યા બાદ તરતજ બીજી કેટલીક
નેણ સહુનાં ચરણે કે બાબતો સાથે હિન્દીને રાષ્ટ્રીય ભાષા બનાવા માટે દઢતાભર્યા
એટલી મારી શાખ; અસરકારક પગલાં ભર્યો હોત તે એ પ્રક્રિયા દ્વારા
એકલ ખૂણે તે ય ન મારે રાષીય સંગઠ્ઠનને પણ ઘણે વેગ મળ્યો હોત. હવે
પામતી હું પરિચય –મને દેશના ભાષાકીય રાજ્યોમાં ભાગલા કર્યા બાદ આ કાર્ય અત્યંત મુશ્કેલ બન્યું છે. જે કાર્યની આજ
જાણુથી થાયે ભૂલ, છતાં ના સુધી ઉપેક્ષા કરવામાં આવી છે તે ભગીરથ કાર્યને શ્રી નહેરુએ
સઘળું મારે હાથ, અને અન્ય રાષ્ટ્રીય આગેવાનોએ હજુ પણ હાથ ધરવું
, જગને મને સંગ, ન તો એ ઘટે છે અને કહ૫નાપૂર્વકના શિક્ષણના સાધનને પૂરો ઉપયોગ
હું જ મારી સંગાથ કરીને રાષ્ટ્રની એકતાને બળવત્તર બનાવવાના કામમાં તેમણે
મન-કાયા બેય એકનાં તે યે લાગી જવું જોઈએ. આપણે આશા રાખીએ કે આ કામ તેમની
બેઉને અલગ લય –મને તાકાત બહારનું ન હોય અને આ માટે બહુ મોડું પણ થયું
ગીતા પરીખ
(“કુમાર” માર્ચ, ૧૯૬૧ ન હોય,
- પરમાનંદ માંથી સાભાર ઉધૃત.)
ગાને