Prabuddha Jivan 1958 Year 19 Ank 17 to 24 and Year 20 Ank 01 to 16

SR No.: 525943
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1958
Total Pages: 236
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 22 MB

Page 90

- પ્રબુદ્ધ જીવન
ત, ૧-૫૫૮ જમ્યા પછી બેઠક જામી. કાવ્યગાન ચાલ્યું. વચ્ચે વચ્ચે ચર્ચામાં પગલાં માંડતા હતા–અધિક્ષેપ કરતે હતેા. ભાઈને ઈંડિયન સમર પણ થઈ. સાડા દસ વાગ્યા કે તરત જ, તિ ઊડી અને સેનાપતિના, ફાલવા લાગ્યા હતા ! રૂઆબથી કહ્યું, “બસ, સમય થઈ ગયે. ખેલ, ખલાસ. હવે ઊઠે. ભાઈ પુરબહારમાં ખીલવાં લાગ્યા હતા. ઝપાટાબંધ પગલાં માંડતા હવે વધુ જાગવાનું નથી, સમજ્યા ?”
હતા. ભાઈ નવલિકાઓ લખવા લાગ્યા, વનવેલીમાં નવાં કાવ્યપ્રયાગે * ભાઈ આનાકાની કરતાં બોલ્યા, “અરે પણ, હજી તે મારે કરવા માંડયા, વિનોદભરપૂર શબ્દચિત્ર ચીતરવા લાગ્યા, લધુનિબંધો દાદાની સાથે ઘણી ઘણી વાતો કરવાની છે. તું સૂઈ જા. હું થોડી લખવા લાગ્યા. ભાઈ પ્રવાસ કરવા લાગ્યા. સુરત અને થાણાના દુબળા, વારમાં આવું છું. બહુ નહિ જાણું.”
અને વારલીઓ, ખેડાના ઠાકરડા, પંચમહાલના ભીલ, બનાસકાંઠાના રબારી '' પણ તિ સાંભળવા માટે કયાં તૈયાર હતી ? બહુ અને રેંકડી ખેંચતા મારવાડી યુગલે બધા દલિતેના સુખદુઃખમાં સમરસ - વહાલથી તેણે ભાઈના ગળામાં એક હાથ મૂક અને બીજા હાથે તેમને બન્યા. ભાઈને સાહિત્યમાં આ દુર્ભાગી લેકેની વેદના સભળાવા લાગી, - ઊઠાડયાં. મારા તરફ વળીને તે બેલી, “દાદા, તમે પણ હવે આરામ અને યુવાનોને તાજો અને નિષ્કપટ પ્રેમ પણ ડેકિયાં કરવા લાગ્યા.
કરે. અમારી પડખેના ઓરડામાં જ તમારી પથારી કરી છે. આવતી અને જતિ ? પ્રેમસંશોધનના ચક્રવ્યુહમાં સપડાયેલી જ્યોતિનું , " કાલનો દિવસ તે હજી ગપ્પા મારવા માટે છે જ.”
પિતાનું સંશોધનકાર્ય તે કયારનું ય વિરામ પામ્યું હતું. ભાઇની રમતમાં તલ્લીન થયેલા હઠીલા બાળકની પેઠે ભાઈ પરાણે ગયા. જ્ઞાનસાધનામાં અને ઇડિયન સમરમાં તે સમાઈ ગઈ હતી. ભાઈની ' હું પણ મારા ઓરડામાં જઈ પથારીમાં પડશે. જમણુ સરસ મળ્યું યુવાનીને જાગ્રત કરવામાં એ પતે પિતાની યુવાની ખોઈ બેઠી હતી; ' હતું. પણ તે કરતાં ય વધુ સુંદર તે સવારથી આવ્યા પછીના અને આ સેદે તેણે રાજીખુશીથી, પિતાની પાકી સમજણપૂર્વક કર્યો
અનુભવે મળ્યા હતા. હું આનંદિત થયે. મન ભરાઈ આવ્યું, થોડું હતું. પ્રેમદંશથી જ્યોતિ પ્રૌઢ બની હતી–સ્થિરગંભીર એવી પુરશ્રી મસ્ત બન્યું, થોડું અસ્વસ્થ થયું. તે વિચાર કરવા જ તૈયાર થતું ( Matron ) બની હતી. પાકવા મૂકેલી આફુસ કેરીની માફક તેનું નહોતું. મને આળસુ બન્યું, આખા દિવસમાં મળેલા અનુભવે આંખે વ્યક્તિત્વ પાકી ગયું હતું-નિતાંત મધુર બન્યું હતું. મીંચીને ફરી ફરી યાદ કરવા લાગ્યુંમારો સંજ્ઞાપ્રવાહ સુખાવહ સ્ત્રીઓ ત્રણ પ્રકારની હોય છે-વત્સલા, પ્રેમલા અને બાલા-- ભાવના અને સંવેદનાઓની લપસણી પરથી ઘસડાવા લાગ્યા. કવચિત તિ વત્સલા-mother-wife-હતી. ડેવિડ કૅપરીલ્ડમાં આવતી તેને લેપ થતા, તંદ્રા આવી જતી, અજ્ઞાત મનમાં રહેલી જજૂના કાળની ડેરી જેવી કેટલીક સ્ત્રીએ child wife બાલા હોય છે, બંકિમચંદ્ર - કદાચ મારા જૂના પૂર્વજીવનમાંની-ઊડે ઊડે દબાયેલી ભાવના અને અને શરદચ દ્રની નાયિકાઓની માફક કેટલીક પ્રેમલા-પ્રણયની–હોય વાસનાઓ અવાજ ન કરતાં ચેરપગલે ઉપર આવતી અને મારા સંજ્ઞા
છે. જ્યોતિ ડેવિડäપરફીલ્ડની એંગ્રેસ માફક વત્સલા હતી. જ્યોતિ
જેવી અનેક વત્સલાઓ પોતાના લહેરી અને ધ્યેયનિષ્ઠ પતિની સંભાળ પ્રવાહ પર કાબૂ જમાવતી. મન આ પ્રમાણે ધસડાતું, ફરી જાગ્રત થતું,
લેવાનું કામ કર્યા કરતી હોય છે. જ્યોતિએ ભાઈની આ પ્રમાણે સંભાળ * ફરી પાછી તંદ્રા આવતી–આમ કેટલે વખત ચાલ્યું કોણ જાણે. લીધી. તેમને દસ વરસ સુધી છવાડયા, ઉછેરી મેટા કર્યા. પોતે
ઇચ્છા ન હોવા છતાં, પ્રયત્ન ન કરવા છતાં, પણ નજીકના પાછળ રહી–પાછલા એરડામાં, રસેડામાં અને શવ્યાગ્રહમાં. ઓરડામાંથી લાડમાં બેલાયેલા મીઠા મધુર બેલ કાને પડયા, “સૂઓ, - આખરે તે એ ઈંડિયન સમર હતકેટલો સમય ટકે ! ભાઇ સૂએ, કેમ નથી સૂતા ?”
પિતાની વૃદ્ધાવસ્થા, રગ ભૂલી ગયા. પરંતુ યમરાજા તે ચોપડો લઈ તિએ બેલેલા “સૂઓ” શબ્દને છેવટને ડુત સ્વર અત્યંત બેઠા હતા, હિસાબ ગણતા હતા તે કેમ ભૂલી જાય ? તેમણે બે વાર લવચીક અને મધર હતું. તે ધીરે ધીરે સહજતાથી ઊંચે ચડતા હતા. હુમલા કર્યો. પરંતુ આ આધુનિક સાવિત્રીએ એમને બન્ને વાર પાછા , 3, તે જાણે કે પોતાના નાદસ્પર્શથી તે વૃદ્ધ બાળકને થાબડતા હતા. કુઢિયા, ભાઈના પર હુમલે થયે ત્યારે કલાકૅ સુધી જોતિ તેમને પંપાબતે હતે.
પિતાની છાતી સરસા રાખીને બેઠી હતી. યમરાજા પાછા ગયા. થોડી વારે ફરી પાછા તે જ સ્વર તે જ લયમાં પણ ધીરા
ભાઈ સિનતેર વટાવી ગયા. તેમને મહાગ્રંથ-ગ્રંથરાજ પૂરા અવાજમાં આવ્યા, “એ, સૂઓ; સૂઓને ”
થયે. પાંત્રીસ વર્ષની તેમની તપશ્ચર્યા ફળી. અમે એને સમારંભ
ઊજવ્યું. જોતિએ પણ એમાં ભાગ લીધે. ભાઇના ગ્રંથરાજની હસ્તમારી આંખ સામે કલ્પનાએ એક ચિત્ર ખડું કર્યું, તિ
લિખિત પ્રત પિતાના ખોળામાં મૂકી તે ભાઇની પડખે બેઠી-શાંત, બહુ કોમળતાથી લાડથી ભાઈના કપાળ પર હાથ ફેરવે છે, માથા પર
ગંભીર અને સયત. અગાઉની ર્તિ હવે રહી નહતી. હવે તે નિભેળ હાથ ફેરવે છે, અને વૃદ્ધ ભાઈ આંખે ઉધાડમીંચ કરતા નિદ્રાને
સેવાભાવ, નિર્ભેળ શરણાગતિ જણાતાં હતાં. હવે અનિર્વચનીય, અનાઆધીન થાય છે.
કલનીય કરુણ તેના ચહેરા પરથી નીતરતી હતી ! મને ઊંધું કેમ કરીને આવે ? મને કેણુ થાબડતું હતું ? મને
સિનેર પછી ભાઈ વધુ જીવ્યા નહિ. ફરી ત્રીજી વાર યમદેવ મને કોણ નિદ્રાદેવીના ઓરડામાં લઈ જતું હતું ? ફરી હું તંદ્રામાં
આવ્યા. જોતિએ આ વખતે હાર સ્વીકારી. કૃતાથ ભાઇએ જ્યાતના પ. કરી અભેધ મન જાગ્રત થયું, ઉપર આવ્યું, જૂની વેદના,
બાહુપાશમાં અતિ સંતોષપૂર્વક પ્રાણ છોડયા. હવે જીવવાની શી જરૂર સંવેદના જાગ્રત થઈ. સામે પારથી આ પાર એક પછી એક અવિવા
હતી? હવે મૃત્યુની શી પરવા હતી ? જગતમાં કેઇને ન મળ્યું હોય લાગી, સત્તાપ્રવાહમાં ભળી ગઈ. ફરી પાછા તે ચિરપરિચિત પણ
એટલે પ્રેમ ભાઈને મળ્યા હતા, અને ગુજરાતી ભાષા જ્યાં સુધી ચિરવિદ્યુત હાથ કપાળ પર ફરવા લાગ્યા. ફરી તે જ જૂને સ્પર્શ,
જીવતી રહેશે ત્યાં સુધી તેમને ગ્રંથરાજ પણું જીવંત રહેવાના હતા. તે જ જૂને સ્વર, તે જ જૂનું સાન્નિધ્ય ! મને કયાંરે. ઊંધ આવી
તે તેમનું બાળક હતું-તેમનું અને જ્યોતિનું. ગઈ ખબર નથી, પણ જાગૃત અવસ્થાના તે મીઠા સ્વરેએ સુષમાવસ્થામાં પ્રવેશ કર્યો, બેલવા લાગ્યા;-“સૂઓ, સૂએ, સૂએ! કેમ - મૃત્યુપૂવે ભાઈના ઓશિકા આગળ એક જણ કાવ્યની એક
લીંટી ગણગણ્યઃત્યાર પછી છેલ્લાં દશ વરસમાં હું અનેક વાર ભાઈને મળ્યો, “હું છિન્ન છું; હું ખિન્ન છું.” તિની મહેમાનગીરીને લાભ લીધો. તે દંપતીનું જીવન સુખ અને ભાઈએ માથું ઊંચું કર્યું, જ્યોતિ તરફ નજર કરી, તેના સમાધાનમાં વ્યતીત થતું હતું. ભાઈની તબિયત ખૂબ સુધરી. દરેક વાંસા પર હાથ ફેરવ્યું અને બોલ્યા, “ના, ના ! એમ નહિ. વખતે મને તે વધુને વધુ યુવાન દેખાતા ગયા-તાજા દેખાતા ગયા.
હું પૂર્ણ છું! પરિપૂર્ત છું. ઉલટું જોતિ યુવાવસ્થા વટાવી પ્રૌઢાવસ્થામાં પ્રવેશ કરવા લાગી. જાણે
સંતુષ્ટ છું ! સંતુષ્ટ છું !” કે, એ બન્ને પ્રેમી જી અવસ્થાના બે છેડાએથી નીકળી ઉત્તરોત્તર વધુ ને વધુ નજીક આવતા જતા હતા. ભાઈના જીણું બની ગયેલા વૃક્ષને
મૂળ મરાઠીઃ શ્રી વિઠ્ઠલરાવ ઘાટે 'નવી કંપળે કટવા લાગી હતી. ભાઈના શિશિર કાળમાં ઋતુરાજ વસંત
અનુવાદક: શ્રી ભાસ્કરરાવ વિદ્ધાસ
નથી સૂતા ”
મુંબઈ જૈન યુવક સંધ માટે મુદ્રક પ્રકાશક : શ્રી પરમાનંદ કુંવરજી કાપડિયા, ૫-૪૭ ધનજી સ્ટ્રીટ, મુંબઇ, ૩.
મુદ્રણસ્થાન : કચ્છી વીશા ઓશવાલ પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ, મજીદ બંદર રોડ, મુંબઈ ૯. ટે. નં. ૩૪૬૨૮