Prabuddha Jivan 1958 Year 19 Ank 17 to 24 and Year 20 Ank 01 to 16

SR No.: 525943
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1958
Total Pages: 236
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 22 MB

Page 82

પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૫-૫૮
*
,
|
એના જવાબમાં જણાવવાનું કે એમણે હાનાલાલની કૃતિઓ ઝીણુ
વટથી વાંચી હશે તે એમનાં ધ્યાનમાં આવયું હશે કે કવિની પ્રત્યેક શ્રી બાલચન્દ્ર પરીખ સંપાદિત કવિ ન્હાનાલાલના પ્રતિનિધિ કૃતિના શીર્ષક પર ર વૈ સઃ એ મુદ્રાલેખ અંકિત થયેલ છે અને કાવ્ય સંગ્રહ “રસગન્ધા નું બહેન ગીતા પરીખે કરેલું અવલોકન ગતે વાસ્તવમાં પણ હાનાલાલની સમગ્ર કવિતાને આસામ એક માર્ચ માસની ૧૫ મી ના પ્રબુધ્ધ જીવનમાં પ્રગટ કરવામાં આવ્યું વિશિષ્ટ અર્થમાં “રસ છે. મેં સંપાદિત કરેલે કાવ્યસંચય રસરૂપી હતું. કોઈ પણ પુસ્તકનું અવલોકન એટલે એ પુસ્તકના ગુદાષનું ' એક કેન્દ્રસ્થ આત્માના વિવિધ પાસાઓને મૂર્ત ખંડમાં ગૂથી લેતુ અવલે કનકારની દૃષ્ટિએ વિવેચન. આ રીતે બહેન ગીતા પરીખે કરેલા એક સજન છે. આપણી માનસિક ભૂમિકા–આપણી પ્રજ્ઞા–રસ જેવા અવલેકનમાંથી સંપાદનને પ્રતિકુળ એવી કેટલીક ટીકાઓ તારવીને તેને મારા પર
સૂક્ષમ છતાં પ્રબળ છવનતત્વનો સંપર્ક શું એટલી હદે ગુમાવી બેઠી જવાબ આપવાના પ્રયત્નરૂપ એવું એક લાંબુ વિવેચન શ્રી બાલચક્ર છે કે હાનાલાલની રસાત્મક અનુભૂતિથી નીતરતા “રસગન્ધા” જેવા * પરીખ તરફથી અમને પ્રબુદ્ધ જીવનમાં પ્રકાશનાર્થ મળ્યું છે. આ
કાવ્યસંગ્રહને આન્તરિક અર્થ પણ આપણને સ્ફટ ન થાય? સંબંધમાં દિલગીરી સાથે જણાવવાનું કે એ વિવેચન પ્રબુદ્ધ જીવનમાં
પુષ્પમાંથી પ્રસરતી સૌરભને આપણે માણી શકીએ, તે જેના તે માત્ર અમે પ્રગટ કરી શક્તા નથી, કારણ કે આવાં અવલોકનનાં પ્રતિ
એક બિન્દુરૂપ છે તેવા અમાપ રસસાગરમાંથી વહેતા સૌરભના પૂરને અવલોકનમાં અને ચર્ચા–પ્રતિચર્ચામાં ઉતરવાનું કેઈ.પણું સામયિકનો આનંદ આપણે શું ન માણી શકીએ ? કાવ્યની પરિભાષા પિતાને તંત્રીને પરવડે નહિ. અને વસ્તુતઃ અવલોકનાથે મળેલ પુસ્તકનું અવે- ધ્વનિ રૂપક દ્વારા જેટલો હદયંગમ બનાવી શકે છે તેટલે જડ લકન પ્રગટ કરવા સાથે તંત્રીની જવાબદારી પૂરી થાય છે, સિવાય કે શખાવાહી ભાષાથી યારેય ન અના પ્રગટ થયેલ અવલોકનમાં કોઈ હકીકતદોષ રહી ગયા હોય અને તે મારૂં દૃષ્ટિબિન્દુ સ્પષ્ટ કરૂં. શ્રી ઉમાશંકરના છેલ્લા પ્રસિદ્ધ થયેલા તરક મૂળ લેખકે યા સંપાદકે અથવા તે કેાઈ શુભેચ્છક મિત્ર તત્રીનું . કાવ્યગ્રંથનું શીર્ષક “વસન્ત વર્ષો” છે. વસન્તને પમરાટ હોઇ શકે એ ધ્યાન ખેંચ્યું હોય. શ્રી બાલચન્દ્ર પરીખના વિવેચનમાં અવલોકનકાર દરેક માણસ સ્વીકારશે પરંત ,
વચનમાં અવલોકનકાર * દરેક માણસ સ્વીકારશે, પરંતુ વસન્તની વર્ષો હોઈ શકે ખરી ? જડ વિષે આવી કોઈ ફરિયાદ જોવામાં આવતી નથી.
બુદ્ધિ ને પાડશે, પણ જેણે કાવ્યરસ માણે છે તેને આત્મા તેની તંત્રીની જવાબદારી આ પ્રકારે મર્યાદિત હેવા છતાં પ્રસ્તુત સામે પુકારીને કહેશે-હા, શરપૂર્ણિમાએ વ્યોમમાંથી સ્ના વર્ષે છે, વિવેચનમાં શ્રી બાલચન્દ્ર પરીખે રસગધનાં સંપાદનની ભૂમિકા શું છે એમ વસન્તના આગમને પૃથ્વી પર સમૃદ્ધિની વર્ષા પણ અવશ્ય વરસી . તથા પુસ્તકનું નામ “રસગન્ધાશા માટે તે વિષે જે સ્પષ્ટતા કરી છે શકે. અને એજ રીતે નહાનાલાલની રસસૃષ્ટિનાં પુષ્પોની અદૃષ્ટ છતાં તે રસગન્ધાના સંપાદન અંગે વિશેષ માર્ગદર્શક બનશે એમ લાગવાથી જીવન્ત સૌરભને પિતામાં સમાવતે ગ્રંથ પ્રતીક રૂપે “રસગન્ધા” બની શકે.' તેટલે ભાગ તેમાંથી તારવીને તેમ જ જરૂર પૂરતો ટુંકાવીને નીચે
બાલચન્દ્ર પરીખ આપવામાં આવે છે.
પ્રબુદ્ધ જીવનને વીસમા વર્ષમાં પ્રવેશ આ પુસ્તકનું પ્રાપ્તિસ્થાન છે. મેસર્સ એન. એમ. ત્રિપાઠી પ્રાઇવેટ
'આ અંક સાથે પ્રબુદ્ધ જીવન ૧૮ વર્ષ પુરા કરીને વશમા લીમીટેડ, પ્રીન્સેસ સ્ટ્રીટ, મુંબઈ ૨. તંત્રી)
આ
વર્ષમાં પ્રવેશ કરે છે. કોઈ પણ સામયિક આજના વખતમાં આટલી - સંપાદનની ભૂમિકા
લાંબી મુદત સુધી ટકી રહે એ એક રીતે સંતોષપ્રદ બીના લેખાવી રસદર્શને’ અંગે લખતાં શ્રી ગીતા બહેન સૂચવે છે કે બહાના જોઈએ. આમ છતાં એટલી હકીકતથી મને સંતોષાવાની આજે ના લાલથી અંજાઈ ગયેલી એમની કલમ એક વિવેચકની અદાથી એમના કહે છે. સાધારણ રીતે દર વર્ષના પ્રારંભના અંકમાં પ્રબુદ્ધ જીવનની ગુણ દોષ બતાવવાને બદલે એક ભાવધેલા ભકત જેમ ગુણગાન જ કરે " વિશેષતાએ, તેણે પ્રાપ્ત કરેલી પ્રતિષ્ટા, સાધેલાં નવાં લક્ષ્યાંકે. તેની
છે એ કહ્યું જ કહેવાનું મન થાય છે કે પુસ્તકના પ્રારંભમાં આદર્શ નિષ્ઠા અને સત્યોપાસના–આવી આવી બાબતે રજુ કરીને મેં જે ભૂમિકા લખી છે તે એમણે નજર સમક્ષ રાખી હોત તે પ્રબુદ્ધ જીવન વિષે આત્મલાધાયુક્ત અને પ્રચારલક્ષી લખાણ લખવામાં તેમને આવી ટીકા કરવાનું કારણ ન રહેત. રસગન્ધામાં હું ગુજરાતના આવતું. આજે આવું કશું લખવાથી મન પાછું હઠે છે. ઉલટ કાવ્યરસિક વાચક વર્ગ સમક્ષ હાનાલાલની વિપુલ કવિતાના દેહન
આજે એમ વિચાર આવે છે કે ૧૮ વર્ષ સુધીની પ્રબુદ્ધ જીવન રૂપી એક પ્રતિનિધિ કાવ્યસંચય ધરી રહ્યો છું અને તેની સાથે
પાછળની લાગલગટ ઉપાસના હોવા છતાં આજે પ્રબુદ્ધ જીવન કયાં સંકળાયેલાં મારાં કાવ્યાત્મક રસ-દર્શનેને આશય વાચકને નાના
છે? પ્રબુદ્ધ જીવનના તંત્રી સ્થાને પ્રારંભનાં વર્ષોમાં મારા સહકાર્યકર્તા ' લાલના ગુણ દેશનું વિશ્લેષણ કરતું વિવેચન આપવાને નહિ, પરંતુ
મુરબ્બી સ્વ. મણિલાલ મકમચંદ શાહ હતા. પણ વચ્ચેના દશ કે ગ્રંથમાં ઉપલબ્ધ થતી કાવ્યસામગ્રીના પાયા ઉપર વાચકને, કવિની.
બાર મહીના બાદ કરતાં પ્રારંભથી આજ સુધી વસ્તુતઃ પ્રબુધ્ધ આન્તરે સૃષ્ટિને—અને એ સૃષ્ટિ સાથે ઓતપ્રોત થયેલા એક સવગી જીવનનાં સંપાદનની બધી જવાબદારી મારા માથે જ રહી છે, અને જીવનદર્શનમાં વિવિધ સ્વરૂપને-કલ્પનાસભર રસાસ્વાદ કરાવવાની મારી સમજણ અને શક્તિ મુજબ મેં પ્રબુદ્ધ જીવનનું આજ સુધી આ છે. એ મેં પુસ્તકના આરંભે આલેખેલી મારી ભૂમિકામાં વિશદ કરન ઘડતર કર્યું છે. વર્ષીયા એ આશા હું સેવતો રહ્યો છું કે, જો કે *
તે શક્ય તેટલે સર્વ પ્રયત્ન કર્યો છે. અહિં હં હાનાલાલની કવિતા મારી શક્તિને અનેક મર્યાદાઓ છે એમ છતાં પણ, જે એક નિષ્ઠાથી પર ન્યાય તોળવા બેઠા નથી. એ કાર્ય જ્યારે હુ બુદ્ધિપ્રધાન વિવેચકની આ પ્રવૃત્તિ હું ચલાવી રહ્યો છું, અને મુંબઈ જૈન યુવક સંધે મને ભૂમિકા સ્વીકારીશ ત્યારે મારે શિરે આવશે, પરંતુ ત્યાં સુધી રસગન્ધા પ્રબુદ્ધ જીવનને લગતી બધી છૂટ અને સગવડ આપી છે અને મારી દ્વારા તે નેહાનાલાલની કવિતામાં સર્જનની જે વિપુલ સમૃદ્ધિ છલકાય
ઉપર કશું પણ બંધન મૂકયું નથી તે, પ્રબુદ્ધ જીવનને મારા અનેક છે, તેનું અમૃતપાન રસજ્ઞ વાચકની કલ્પનાની પરમ ભૂમિકાએ કરા
લેખક મિત્રોને પૂરો સહકાર મળશે, પ્રબુદ્ધ જીવનમાં લેખે અને વવાની જ મારી એક માત્ર મહેચ્છા છે. :
લેખકેનું વૈવિધ્ય સતત વધતું જશે અને પરિણામે રાજ્ય તેમ જ
સમાજમાં તેની સચ્ચાઈને કારણે, ભાષાસંયમના કારણે, નિડરતાના રસગન્ધા” નામ શા માટે?
કારણે, અભ્યાસશીલતાના કારણે પ્રબુદ્ધ જીવન એક અનન્ય કોટિના “રસગન્ધા' એ શીર્ષક વિષે ઉલલેખ કરતા શ્રી ગીતાબહેન પૂછે સામયિક તરીકેની પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરશે. બીજી બાજુએ મુંબઈ જૈન છે કે “રસગન્ધા” નામ પાછળ આશય સ્પષ્ટ થયો હોત તે વધુ યુવક સંખને એક ચાલુ અધિકારી હાઇને હું એવી આશા સેવત સમજાત. રસની ગબ્ધ હોય ખરી ? આ નામ શાથી પસંદ થયું ?” રહ્યો હતો કે પ્રબુદ્ધ જીવનના ગ્રાહકોની સંખ્યા પણ ઉત્તરોત્તર વધતી