________________
રજીસ્ટર્ડ નં. B ૪ર૬૬ વાર્ષિક લવાજમ રૂા. ૪
છે
TT
‘પ્રબુદ્ધ જૈન'નું નવસંસ્કરણ
વર્ષ ૧૯: અંક ૨૪
જ બહુ જીવન
(
?
(
'
મુંબઈ એપ્રીલ ૧૫, ૧૯૫૮, મંગળવાર
શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘનું પાક્ષિક મુખપત્ર આદિકા માટે શલિંગ ૮.
છુટક નકલ: નયા પૈસા ૧૯ રાજકast Jes at asseઝા નારાજ તંત્રી: પરમાનંદ કુંવરજી કાપડિયા કઝાક્ષ શાલ ઝાકમઝાઝા જ્ઞાશા સારા - વૃધ્ધાવસ્થાને આવકારતી અને વૃધ્ધને આદર કરતી ,
ચીની પ્રજા (પ્રબુદ્ધ જીવનના વાંચકોને યાદ હશે કે પ્રબુદ્ધ જીવનના તા. ૧-૨-૫૮ ના અંકમાં મારી જીંદગીને આજે છેલ્લે દિવસ છે” એ મથાળા નીચે “કાલે ગ્લીક” નામના એક અમેરિકન લેખકના “Secret , of Serenity' નામના પુસ્તકના પહેલા પ્રકરણને શ્રી મેનાબહેન નરોત્તમદાસે કરેલ અનુવાદ પ્રગટ કરવામાં આવ્યું હતું. એ પુસ્તકના બીજા એક પ્રકરણને શ્રી મેનાબહેનને કરેલ અને વિકાસના તા. ૫-૨-૧૮ ના અંકમાં પ્રગટ થયેલા અનુવાદ નીચે સાભાર ઉધૃત કરવામાં આવે છે. આ લેખમાં વૃદ્ધાવસ્થા વિષે ચીની પ્રજાનું માનસિક વલણ કેવું છે અને પિતાના વૃદ્ધજને પ્રત્યે ચીની પ્રજા કેવી રીતે વર્તે છે તેનું બહુ સુન્દર નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે. તંત્રી)
જીદગીના ત્રણ દાયકા પૂરા થયા અને કંઈક પ્રૌઢાવસ્થાના ઉંબરે પાસે માત્ર તેમનું યૌવને જ છે, પણ તમારી પાસે તે કેટલાયે વર્ષના પગ મૂકે ત્યારે વૃદ્ધાવસ્થા તરફ હું અણગમાથી જેતે. ઓછામાં અનુભવને ખજાને છે. તમને સેંકડો આશીર્વાદ મળશે. ખરેખર ઓછું યુવાનીને છેલ્લી સલામ ભરવી અને કંઈક ચંચળ તથા ગભ- તમે નશીબદાર છે.” રાવનારી એવી વૃદ્ધાવસ્થાની કલ્પના કરવી એ ગમે એવું તે નથી જ આપણી પાશ્ચાત્ય માન્યતા કરતાં આ જુદી જાતની કલ્પના છે. ચીની પ્રજાના સહવાસમાં આવ્યો ત્યાર પહેલાં મારી એવી માન્યતા હતી. આપણે યુવાનીને વધારે પડતું મહત્વ આપીએ છીએ. ચીનાઓ ના થોડા વખત પહેલાં અમેરીકાની યુનીવર્સીટીમાં અભ્યાસ કરતે પાશ્ચાત્ય યુવાનની મશ્કરી કરતાં કહે છે. “આવા યુવાન મૂર્ખના જેવું એક ચીની વિદ્યાર્થી મને મળ્યો. તેણે મને પૂછ્યું, “તમને કેટલાં બીજું કઈ મૂર્ખ નથી.” વર્ષ થયાં હશે?” “લગભગ સાઠ” મેં જવાબ આપ્યો. તેણે
આપણામાંના ઘણાને જ્યારે પિતાને એમ લાગે છે કે હવે ' આશ્ચર્યથી મારી સામે જોયું અને પછી હસતાં હસતાં બોલ્યા જરાવસ્થા આવી રહી છે ત્યારે એક પ્રકારને આઘાત લાગે છે, અને “વાહ ! સરસ! તમે યુદ્ધ, દુષ્કાળ, માંદગી, વગેરે કંઈક આપત્તિ- કંઈક ભયભીત થઈએ છીએ, છેલ્લા અમેરીકન છાપામાં વાંચવામાં એમાંથી પસાર થયા હશે, પણ તમારા ચહેરા ઉપર ખાસ અસર આવ્યું હતું કે એક ડોકટરોની મીટીંગમાં ડોકટર માટન ગુપાર્ટી જણાતી નથી. જીવન જીવવાની કઈ ખાસ કળા તમે જાણતા હોવા કહ્યું કે “વૃદ્ધાવસ્થાના ભયથી આઘાત પામતા લેકોની કેમ સારવાર : જોઈએ. સાઠ વર્ષ ! વાહ, મારાં તમને અભિનંદન !”
કરવી તે માટે ડોકટરોએ તૈયાર રહેવું જોઈશે.” તેણે વધારામાં કહ્યું વળી તેણે પૂછયું “આપનાં પત્નીની ઉંમર શું હશે ?” મેં કે “આ આઘાત જ પ્રજામાં હાર્ટ ડીસીઝ, માનસિક અસ્વસ્થતા, જ થોડાંક વર્ષ એાછાં કરી નાંખ્યાં અને કહ્યું” “આસરે ચાળીશ”. ત્યારે જરામાં ઉશ્કેરાટ, કામ કરવાની અસમર્થતા, સમાજ પ્રત્યે ધૃણ વગેરે તે તેઓએ પણ વૃદ્ધત્વમાં પ્રવેશ કર્યો કહેવાય. “હું તેમને ય અનેક રોગો ખેંચી લાવે છે.” આ બધા દરને ફેલાવો ચાઇનીઝ અભિનંદુ છું.” *
પ્રજામાં ઓછો છે. તેઓ કહેશે કે “ધીમે ચાલે. જે આજે કરવાનું છે આ રીતે ઉંમર વિષે પૂછવામાં તે જરાયે અવિનયી નહે. તે કાલે પણ થઈ શકશે, અને કાલે કરવામાં કદાચ તમને વધારે, ચાઇનીઝ રીવાજ પ્રમાણે તે સંપૂર્ણ વિકશીલ હતો. આ વિવેક અને મજા આવશે.” મારા ચીની મિત્રોનો વૃદ્ધો પ્રત્યે આદર જ મારા દિલમાં વૃદ્ધાવસ્થાની
આપણે પાશ્ચાત્ય જ્યારે પોતે હવે ઘરડા થયા છે એમ માને નિરાશાને બદલે ઉત્સાહને પ્રેરે છે.
છે ત્યારે પિતાને સૌથી વધારે ડહાપણવાળા માનવા લાગી જાય છે , ખરૂં જતાં ચાઇનીઝ લેકે ઉમરના વધવા તરફ આનંદથી અને તે સાબીત કરવાના પ્રયતને પણ કરે છે. તેઓ એમ નથી : જુએ છે. અને શા માટે નહિં? વૃદ્ધાવસ્થા–જે યોગ્ય રીતે તેના તરફ
સમજતા કે કદાચ મન અને જુસ્સે મંદ નહિં પડ્યાં હોય, પણ શરીર જોવામાં આવે તેમનુષ્યના જીવનને સૌથી વધારે સુખમય સમય તે તેને વૃદ્ધત્વને ધર્મ ચૂકવાનું નથી. પિતાની ગતિ ધીમી પાડવાને ગણાય. વિને, હાડમારી અને માનસિક દબાણના દિવસે પસાર થઈ બદલે, દરેક વસ્તુ તરફ શાંતિથી, સ્વસ્થતાથી જોવાને બદલે, “કદમ ગયા છે. જો તમે થોડા ઘણુ ૫ણુ તત્વચિંતક હે તે એક બાજુ મિલાકે ચલે” ની જેમ પરાણે ધકકો મારીને ૫ણુ યુવાનની સાથે સાથ બેસો, નિરાંતે આરામ કરે, અને યુવાવસ્થામાં જીવનમાં આગળ ચાલવાની શરીરને જાણે ફરજ પાડે છે. હવે જીંદગીને અંત નજીક વધવા માટે બેલેલાં યુહોનાં મીઠાં સ્મરણોને યાદ કરી માનસિક છે. માટે જેટલું ભગવાય તેટલું ભગવી લેવું-એમ માનતા હોઈએ આનંદ અનુભવે.
તેવી રીતે આપણી ઇચ્છાઓને–પછી તે ભલી. હોય કે બૂરી પણું , કોઈ બાળ ચીને હજી તેની પહેલી વીશીમાં હોય ત્યારે એમ તેને–પૂર્ણપણે તૃપ્ત કરવા પાછળ આપણે મંડયા રહીએ છીએ, અને કહીને તેને ઉત્સાહિત કરવામાં આવે છે કે હજી આગળ. તારે ધણું પછી. જ્યારે ઘસાયેલું શરીર એ શ્રમને સહન કરી શકતું નથી ત્યારે લાંબુ આયુષ્ય છે. પ્રભુકૃપા હશે તે તું વૃદ્ધત્વ શાંતિથી ગાળીશ.” એક દિવસ ઓચિંતું તે સાવ અટકી જાય છે. આ પરિસ્થિતિ નિશ્ચિત સાથે તેને એમ પણ શીખવવામાં આવે છે કે “કઈ દિવસ વૃદ્ધોની છે એમ સમજી લેવાને આપણે–પછી ભલે તે જ્ઞાનથી સમજીએ કે યા ન ખાઓ, કારણ કે તમે પણ એક દહાડે વૃદ્ધ થવાના છે. ભ અને ઉગથી સમજીએ-તૈયાર નથી. મશીન-શરીર-જીનું થયું - જ્યારે એક વ્યક્તિ પચાસ વર્ષ પૂરાં કરે છે ત્યારે ચીનાઓ છે, ઘસાવા લાગ્યું છે, જેવું પહેલાં હતું તેવું આજે નથી રહ્યું એ તેને આદરથી નમે છે, આનંદ વ્યક્ત કરે છે અને કહે છે, “યુવાને નજરે દેખાય છે, છતાં એ શરીરને એવું ને એવું રાખવાના–એવું ને
તા ચલા
કર
માગવી લેવું
ખરી .