Prabuddha Jivan 1958 Year 19 Ank 17 to 24 and Year 20 Ank 01 to 16

SR No.: 525943
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1958
Total Pages: 236
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 22 MB

Page 45

. : : ' :
---
તા. ૧-૩-૫૮
પ્રબુદ્ધ જીવન નવું પરિવર્તન નિર્માણ કરવાની જરૂર છે. આ જ બાબત મારા મનમાં સંઘની પ્રવૃત્તિઓને શકય તેટલું વિશાળ રૂપ આપવા છતાં આપણે " સળવળી રહી છે અને તેથી આ અંગે મારા મનમાં જે વિચાર રમી ગણ્યા ગાંઠયા જૈનેતરોને આપણા સંધ તરફ આકર્ષ. શક્યા છીએ. રહ્યા છે તે વિચાર આપ સભ્ય સમક્ષ વિચારણા માટે કરવાની આ આનું કારણ શું છે ? આપણે કોઈ વિશિષ્ટ વ્યકિતને આપણું સંઘમાં : : તક હાથ ધરૂં છું.
દાખલ થવાનું કહીએ છીએ તે તે શું જવાબ આપે છે ? તે કહે છે સંઘની ભાવિ વિકાસમાં હવે પછીનું પગલું શું હોઈ શકે કે તમારી સંસ્થા જૈન સંસ્થા છે તેમાં અમે કેમ દાખલ થઈએ ? જે - “આપણે સંધના વાર્ષિક વૃતાન્તમાં, સાંભળ્યું તેમ આપણે ૨૮ અર્થમાં તે આપણા સંધને જૈન સંસ્થા તરીકે ઓળખે છે તે અર્થમાં વર્ષ પૂરાં કર્યા છે. અને વિ. સં. ૨૦૧૪ ની સાલના પ્રારંભ સાથે આપણે સંધ નામ માત્રને જૈન હોવા છતાં તેનું મન સંધમાં જોડાઆપણે ૩૦ માં વર્ષમાં પ્રવેશ કર્યો છે. મુંબઈ શહેરમાં આજે આપણી વાને ઉત્સુક બનતું નથી. આમ સંધનું આજનું નામ મુંબઈ જૈન આસપાસ અનેક કેમી તથા સામાજિક સંસ્થાઓ વિદ્યમાન છે. તેમાં યુવક સંઘ-એમાં રહેલ જૈન યુવક શબ્દ-સંઘમાં જોડાવામાં તેની , કેટલીક આપણું સંધ કરતાં પણ જુની પુરાણી છે. કેટલીક પાછળથી આડે આવે છે. તે ઉભી થયેલી છે. આમાંની ઘણી ખરી સંસ્થાઓને ઇતિહાસ જોશ “સંધના ઉત્તરોત્તર વિકસતા જતા રૂપને જે કોઈ કુદરતની ઘટના ' તે આપને માલુમ પડશે કે એ બધી સંસ્થાઓનાં બંધારણ અને સાથે સરખાવવું હોય તે તેને રેશમના કીડામાં થતા પરિવર્તન સાથેઆજ સુધીની કાર્યવાહી પ્રારંભમાં જેવાં હતાં તેવાં જ લગભગ આજે સરખાવી શકાય. એ કડે પ્રારંભમાં નાની જીવાતમાંથી એળનું રૂપ ચાલી રહેલ છે. ફેરફાર થયે હોય તે એટલે જ કે તે તે સંસ્થાનાં
ધારણ કરે છે અને તે એળ પછી પિતાની આસપાસ રેશમને કોશેટે - મંડળ વધ્યાં હશે અને તે તે સંસ્થાના ઉદ્દેશ અને બંધારણ નીચે બાંધવા માંડે છે. સાથે સાથે એ કોશેટામાં પુરાયેલી એળમાં ફેરફાર - સમાવિષ્ટ થાય તેવી પ્રવૃત્તિઓ અને તે ચલાવવા માટે સંસ્થાની થવા માંડે છે અને એળના શરીરમાં પાંખો ફુટે છે અને પતંગીયાનું માલકીનાં મકાને ઉભાં થયાં હશે. આપણું સંધની બાબતમાં તેથી રૂપ તે ધારણ કરે છે. જેવી રીતે આ પતંગીયું કોશેટાને ભેદીને હું કાંઈક ઉલટું જ બન્યું છે. સંધનું ભંડોળ આજે છે તેથી અમુક બહાર આવવા ઇચ્છે છે, મથે છે, તેવી જ સ્થિતિ આજે આપણા વર્ષો દરમિયાન ઉલટું વધારે હતું. સંધને પિતાની માલિકીનું કોઇ મુંબઈ જૈન યુવક સંઘની છે. અંદરથી પરિવર્તન પામી રહેલે આપણે મકાન તો છે જ નહિ. પણ સંધના બંધારણમાં, તેના રૂપ અને સંધ “જૈન યુવક” એવા નામના કોશેટામાં પુરાયેલો છે, અને આમ છે ? આકારમાં, ગાળે ગાળે મહત્ત્વના ફેરફારો થતા જ આવ્યા છે. એક વખત
ત્યાં સુધી સંધને બહારના લે છે એક સાર્વજનિક સંસ્થા તરીકે સ્વીકા- . . માત્ર છે. મ. જૈન સમાજના એ સમયમાં ઉદ્દામવાદી લેખાતા યુવકનું રવાતે ઓળખવાને તૈયાર નથી. આ મંડળ હતું અને અયોગ્ય દીક્ષા અને સાધુસંસ્થાની ત્રુટિઓ અને
સંધને ઉદ્ભવ થયે ત્યારે યુવક’ શબ્દમાં એક રણકો હતા વિકૃતિઓ સામે જેહાદ ચલાવવી એ તેની પ્રવૃત્તિઓનું મુખ્ય ધ્યેય હતું.
છે અને એ વખતના વાતાવરણમાં “ક્રાન્તિ’ શબ્દ પણ ખૂબ ગાજતે હતે. દશેક વર્ષના ગાળા બાદ સંધના બંધારણમાં પાયાના ફેરફાર થયા. જૈન
પણુ એ વખતની આપણી ક્રાન્તિની કલ્પના વામણી હતી. આજે સમાજને કેન્દ્રમાં રાખીને એ સમયમાં ક્રાન્તિકારી લેખાતી ચેકસ પ્રકારની
જેને સાધારણ સુધારણા કહેવામાં આવે છે અથવા તે જે બાબતે વિચારસરણી નક્કી કરવામાં આવી અને તે જેને સ્વીકાર્યું હોય તે જ
હવે આપણુ ચાલુ જીવનમાં લગભગ સ્વીકારી લીધા જેવી છે તે બાબતે સંધને સભ્ય થઈ શકે એવી મર્યાદા બાંધવામાં આવી, જેના પરિણામે
તે વખતે ક્રાન્તિના નામથી ઓળખાતી હતી અને યુવકને એ દિવસોમાં, શક એવા કેટલાક સભ્યા ગુમાવવા પડયા. બાજી આ ક્રાન્તિના સૂત્રધાર અથવા તે ઈજારદાર તરીકે વર્ણવવામાં આવતો હતો. તે બાજુએ બધા ફિરકાના જૈન યુવકો માટે સંધનાં દ્વાર ખુલ્લા કરવામાં
દા. ત. વિધવા વિવાહ, લાજ ન કાઢવી, કન્યા શિક્ષણ, અસ્પૃશ્યતાનિવારણ, આવ્યાં અને તેના પરિણામે બીજા ફિરકાઓના સભ્યોની સંઘમાં
પરદેશગમન, આન્તરજાતીય લગ્ન, લગ્નવિચ્છેદ. જૈન શ્વે. મૂ. સમાજને ” સારી ભરતી થઈ. સંધના મુખપત્ર તરીકે પ્રારંભથી પાક્ષિક પત્રિકા
વિચાર કરીએ તે બાલદીક્ષાની બંધી, દેવદ્રવ્યને સામાજિક કાર્યોમાં ચલાવવામાં આવતી હતી અને સમયાન્તરે બંધ કરવામાં આવી હતી.
ઉપયોગ, સાધુઓ ઉપર સંઘને અંકુશ, મુહપતીને ત્યાગ–આ બધી તેને પાછી ‘પ્રબુદ્ધ જૈન’ના નામ નીચે સજીવન કરવામાં આવી. આ
બાબતે એ દિવસમાં ક્રાન્તિના મથાળા નીચે મૂકવામાં આવતી હતી.' '' : રીતે નવું પરિવર્તન પામેલા સંઘની પ્રવૃત્તિઓ કેટલાંક વર્ષો સુધી
આજે તે આપણે કેટલાંયે કદમ આગળ વધી ચુક્યા છીએ. એટલે એકસરખી ચાલતી રહી. સમયાન્તરે આજથી લગભગ પાંચ વર્ષ
ક્રાન્તિ અને યુવક એ બે શબ્દો સાથે જોડાયેલા એ વખતના ખ્યાલને - પહેલાં સંધના મુખપત્ર પ્રબુદ્ધ જૈનના નામનું રૂપાન્તર કરવામાં આવ્યું - અને 'પ્રબુદ્ધ જીવન’ નામ ધારણ કરવામાં આવ્યું. ત્યાર બાંદ છેડા
- આજે હવે સ્થાન રહ્યું નથી. ‘, વખત ૫છી જૈન ધર્મ પ્રત્યે આદર ધરાવતી હોય એવી જૈનેતર વ્યક્તિ “આ દૃષ્ટિએ સંઘના આજ સુધીના માનસિક વિકાસને લક્ષ્યમાં , પણું સંધમાં દાખલ થઈ શકે એ રીતે સંધનું કાર જૈનેતર ભાઇ- લેતાં “જન’ અને ‘યુવકે એ બે શબ્દોનું આપણું સંધના નામમાં, '' બહેને માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું અને પરિણામે આજે સંધમાં કોઈ વિશિષ્ટ મહત્ત્વ રહ્યું નથી એમ મને લાગે છે. બીજી બાજુએ જૈનેતર - - જૈનેતર ભાઇઓ-જો કે બહુ થોડી સંખ્યામાં–દાખલ થયા પણ છે. સમાજમાં રહેલી અનેક વ્યકિતઓ અને શકિતઓને સંધમાં સામેલ આમ આપણા સંધ કેવળ કેમી અને સાંપ્રદાયિક. પેટાવર્તુળમાંથી થવામાં આ બે શબ્દ અન્તરાયરૂપ બને છે એ વિષે બે મત હોવા “ વિશાળતર વર્તુળ તરફ ઉત્તરોત્તર ગતિ કરી રહ્યો છે. અલબત્ત એ સંભવ નથી. આ પરિસ્થિતિમાં આપણે સંધનું એવું નામપરિવર્તન . તે કબુલ કરવું રહ્યું કે હજુ આપણું સંધના સભ્યો ઘણા મોટા કરીએ કે જેમાં સંધના આન્તરિક પરિવર્તનનું પ્રતિબિંબ પડે અને . ભાગે જૈન છે. અને આપણો સંઘ હજુ જૈન સમાજ સાથે સારી
વિશાળ સમાજ તરફ સંધ સ્વાભાવિક રીતે આકર્ષાય–આ. મારે રીતેં સંકળાયેલું છે. આમ છતાં આપણી એક પણ પ્રવૃત્તિનું રૂપ વિચાર અથવા તે મારા મનનું વલણ–આપની સમક્ષ હું નમ્રભાવે
શુધ્ધ સાર્વજનિક કટિતું નહિપણ સાંપ્રદાયિક લેખાય તેવી જૈન રજુ કરું છું. - કોટિનું-હવે રહ્યું નથી. પછી ભલે તે પ્રબુદ્ધ જીવન હોય કે પર્યુષણ
' “આમ જ્યારે સંધમાં થઈ રહેલાં આજ સુધીનાં પરિવર્તનની વ્યાખ્યાનમાળા હોય. આ પરિસ્થિતિમાં જે વિકાસક્રમની સીડી ઉપર સ્વાભાવિક પુરવણી તરીકે તેનું નામ બદલવાની હું સૂચના કરું છું કે આપણે સંધ ઉન્નત આરહણ કરી રહ્યો છે તેને અનુરૂપ એવું
ત્યારે તે પરિવર્તને દરમિયાન સંઘની જે ત્રણ વિશેષતાઓ પ્રારંભથી નવું કદમ આપણા માટે શું હોઈ શકે એ પ્રશ્ન મારે અને તમારે
આજ સુધી કાયમ રહી છે તે તરફ આપનું લક્ષ્ય ખેંચવું મને આવવિચારવાનું રહે છે.
શ્યક લાગે છે. છેલ્લાં ચાર પાંચ વર્ષના અનુભવ ઉપરથી આપણે એ જોઈ (૧) શરૂઆતનાં વર્ષો દરમિયાન સંધનું કાર્યક્ષેત્ર અતિ સંકુચિત શક્યા છીએ કે જૈનેતર માટે સંધનું દ્વાર ખુલ્લું મૂકવા છતાં અને હતું. એમ છતાં પણ રાષ્ટ્રવાદને–રાષ્ટ્રના સંપૂર્ણ સ્વાતંત્ર્યની ભાવનાને
5s