________________
તા. ૧૫-૨-૧૮
. પ્રબુદ્ધ જીવન
* ૧૩. ખૂબ પ્રેમાળ અને નિખાલસ છે. યુરોપના યુવાનોમાં ભારત માટે કરી હતી. એ પ્રમાણે આસામના ધરતીકંપ વખતે પણ એમણે કરેલું દિવસે દિવસે આદર વધતા જાય છે. અને હું પણ ભારતનાં અનેક સેવાકાર્ય ઘણું મોટું છે. છેલ્લે છેલ્લે વિશ્વ-વનસ્પતિ–આહાર પરિષદ સુખદ સંસ્મરણો લઈને પાછા ફરીશ.”
એજીને એમણે ભારતનું ગૌરવ દુનિયાના બધા દેશમાં વધારી દીધું છે. ત્યાર પછી કુ. જેનેટ ઈરવીન જે પણ વિશ્વવનસ્પત્યાહાર એમણે જુદા જુદા દેશોના પ્રતિનિધિઓને ભારત ખાતેની મુસાફરીને કોંગ્રેસના એક પ્રતિનિધિ હતા તેમણે જણાવ્યું કે, “ભારત એક ખર્ચ તથા ભારતમાં રહેવા કરવાને ખર્ચ આપવાનો પ્રબંધ કરી આધ્યાત્મિક દેશ છે. અને એની પાસેથી અમારે ઘણી પ્રેરણા મેળવે- આમંત્રણ આપ્યું હતું. એ માટે પૈસા એકઠા કરવામાં અને એ, પરિવાની છે. ઘણા ભારતીય માણસે એમ માને છે કે યુરોપના તમામ કદનું કામ ઉપાડી લેવામાં એમણે ધણે શ્રમ લીધે હેતે. . . લેકે માંસાહારી છે. પણ મારે કહેવું જોઈએ કે યુરોપમાં આજકાલથી ત્યાર પછી પ્રમુખસ્થાનેથી બેલતાં આપણા વીજળી અને સીંચાઈ નહિ, પણ છેલ્લાં ૧૫૦ વર્ષથી શાકાહારી પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે અને ખાતાના પ્રધાન શ્રી એસ. કે. પાટીલે કહ્યું હતું કે “આજે આપણે ઉત્તરોત્તર એને પ્રચાર વધતો ગયે છે અને શાકાહારીઓની સંખ્યા શ્રી માનકરજીને સત્કાર કરવા એકત્ર થયા છીએ. શ્રી માનકરજીને તે વધતી ગઇ છે. મને દુઃખની વાત તો એ લાગે છે કે ભારતના ઘણુ હું ઘણાં વર્ષોથી ઓળખું છું. એમણે જીવદયા મંડળીમાં ઘણુ , યુવાન વિદ્યાર્થીઓ યુરોપ અમેરિકા જાય છે. અને તેઓ શાકાહારી વર્ષોથી પિતાની સેવા આપી છે. તાજેતરમાં એમણે મુંબઈમાં હોવા છતાં માત્ર શોખથી કે પછી દેખાદેખીથી ધીમે ધીમે માંસાહારી વિશ્વશાકાહાર પરિષદ યોજીને લગાતાર કામ કર્યું છે. એ આપણે ' થતા જાય છે અને જ્યારે તેઓ ભારત પાછા ફરે છે ત્યારે પૂરા જાણીએ છીએ. આ પરિષદના પ્રમુખસ્થાને એમણે આપણું રાષ્ટ્રપતિ માંસાહારી થઈ ગયા હોય છે.”
શ્રી રાજેન્દ્રબાબુને બોલાવ્યા. એમણે જ્યારે મને આ વાત કરી ત્યારે - ત્યાર પછી કુ. જેનેટ ઇરવીને આ વિશ્વવનસ્પતિ–આહાર પરિષદ હું માનતો જ નહોતો. પરિષદના પ્રમુખસ્થાને રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્રબાબુને પ્રસંગે પ્રગટ થયેલ વિશેષ અંકના ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને મુંબઈમાં મેળવવા એ જેવી તેવી વાત નથી. શા માનકરજીએ એમને પરિષદ માટે , શાકાહારીઓ માટેની યુથ કાઉન્સીલ” ની પ્રવૃત્તિઓમાં રસ લેવા સૌને મેળવ્યા એટલું જ નહિ, એ પછીના ભેજનસમારંભમાં પણ એમને અનુરોધ કર્યો હતો.
મેળવ્યા એ જ એમની શકિતને પરિચય આપવા માટે બસ છે. . ત્યાર પછી જીવદયા મંડળીના એક કાર્યકર્તા શ્રી મગનલાલ શ્રી માનકરજીએ વિશ્વ-શાકાહારી પરિષદ અને એ રીતે એમનામાં પી. દેશીએ શ્રી માનકરજીના કાર્યની પ્રશંસા કરતાં કહ્યું હતુ કે રહેલી વ્યવસ્થાશકિતને આપણને પરિચય થયો. પરંતુ આ ઉપરાંત હું શ્રી માનકરને શિષ્ય છું. મને એમની પાસેથી આ કાર્યને તેમનામાં બીજી પણ એક વસ્તુ રહેલી છે જે બીજા ઓછામાં જોવા * માટે ઘણી સારી તાલીમ મળી છે. તેઓ વર્ષોથી જીવદયાના ક્ષેત્રમાં મળે છે. તેઓ મેટા સમાજસેવક પણ છે. વર્ષોથી તેઓ જીવદયાના કામ કરે છે. પ્રાણીહિંસા થતી અટકાવવા એમણે વખતોવખત આગળ ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહ્યા છે. એમણે માત્ર જીવદયા જ નહિ, બીજા કોઈ પડતો ભાગ લીધો છે અને જ્યાં જ્યાં પોતાની જરૂર જણાઈ ત્યાં ત્યાં પણ ક્ષેત્રમાં કામ કર્યું હતું તે પણ તેઓ આટલા જ સન્માનના તેઓ દેડી ગયા છે. દેવાસમાં એક વખત ૫૦૦ ગાયને જીવ જોખ- અધિકારી બનત. એમને સાકાર કરવામાં ન આવે તે તેથી એમની મમાં હતો. અશકત અને ગાંડા જનાવમાં ગણાતી ગાયે ખેતરના અવજ્ઞા થતી નથી, પરંતુ તે આખા સમાજની અવજ્ઞા છે. પાકને નુકશાન પહોંચાડતી હતી. એને ત્રાસ વધી ગયે એટલે કલેકટરે “સેવાને પરમ ધર્મ તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે. સેવાધર્મ એ ગાયને ગળાથી વધી નાખવાનો હુકમ કર્યો. એ વાત સાંભળતાં જ યેગીઓથી પણ અગમ્ય છે એમ આપણા પૌરાણિક ગ્રંથમાં કહેવામાં શ્રી માનકર પિતાના સાથીદારો સાથે ત્યાં પહોંચી ગયા અને કલેકટરને આવ્યું છે. થેડી સેવા કરવાથી પણ મને સમજાયું છે કે સેવાનું સમજાવી એ ગાયને જીવતેમણે વેળાસર બચાવી લીધા હતા. એવી જ રીતે એક પ્રકારનું વિજ્ઞાન છે, એની એક પ્રકારની ટેકનિક છે. એ કામ એક વખત એમણે વડોદરામાં ૬૦ ગાયને બચાવી લીધી હતી. પહેલા આપણે ધારીએ છીએ એટલું સહેલું નથી. ગૌવધને સામને કરો વિશ્વયુદ્ધ પછી મુંબઈમાં જ્યારે ઈન્ફલુએન્ઝાને રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો એ જેવી તેવી વાત નથી. શ્રી માનકરજીએ કર્મવેગીની જેમ સેવા હતા ત્યારે તેમણે પોતાની જાત જોખમમાં મૂકીને ઘરે ઘરે ફરી લોકોને દ્વારા લેકસંગ્રહની પ્રવૃત્તિને પિતાની જીવનભરની પ્રવૃત્તિ બનાવી દીધી તબીબી રાહત પહોંચાડવામાં અને અન્ય સેવા કરવામાં ઘણી મદદ છે. ભૂતકાળમાં આપણે જનકરાજાનું નામ સાંભળીએ છીએ. તેમને
આપણે યાદ કરીએ છીએ, નહિ કે તેઓ રામચંદ્રજીના સસરા હતા માટે, અને નહિ કે તેઓ રાજા હતા માટે પરંતુ તેઓ મહાન સેવક હતા. તેઓ વિદેહી તરીકે ઓળખાતા હતા. તેઓ હંમેશ લોકસંગ્રહ કરતા હતાં. એ કાર્ય એમણે ચગીની જેમ કર્યું હતું. તેઓ એમાં
એવી ઉચ્ચ સ્થિતિએ પહોંચ્યા હતા કે - પિતાના એક પગે માખણથી માલિસ થતું હોય અને પિતાને બીજો પગ અગ્નિમાં બળતો હોય છતાં એ બંને વચ્ચે એમને કંઈ જ તફાવત લાગે નહિ. આવી ઉચ્ચ સ્થિતિએ જે સાચા ગીઓ હોય તે જ પહોંચી શકે. યોગી સાચે એ કહેવાય . . કે જે કુશળતાપૂર્વક કર્મ કરતે હોય. જઃ જર્મસુ જૌશદજૂ એમ
ગીતામાં કહેવામાં આવ્યું છે. સેવાના : શ્રી પાટીલ શ્રી માનકરનું પુષ્પહાર વડે સન્માન કરે છે,
ક્ષેત્રમાં હજારો માણસે કામ કરે