________________
તા. ૧૫-૧૧-૫૮
બહુના તે હેવા જ જોઇએ, કારણ કે તેથી ઓછી સંખ્યાને વ્યાજબી ભાડે લઇ જતી સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટની ખસે। હાતી જ નથી. (૩૦ પેસેન્જરને લઇ જતી બસનુ ભાંડું દર માછલે રૂ. ૧ા પડે છે.) ૧૯ મી તારીખે ઉપડવાનું હતું. અઠવાડીઆ પહેલાં ૨૫ની સંખ્યાએ આવીને અટકયું હતું અને પરિણામે પર્યટન રદ કરવાની પરિસ્થિતિ ઉભી થઈ હતી. પણ આગળના રવિ–સેામવારના દિવસે નવા દશ ભાઇ બહુનાની ભરતી થઈ એટલે ૩૫ જણની નક્કી કરેલી બસમાં નીકળવાનુ' સરળ બન્યું.
પ્રબુદ્ધ જીવન
૧૩૫
સાદના કારણે લીલીહરિયાળી અને લીલા ઝાડ પાનથી ઢંકાયેલા સમવિષમ પ્રદેશ ચમક ચમક થઈ રહ્યા હતાં. અને બસ ચાલુ ગતિથી માઈલ ઉપર માઈલ વટાવી રહી હતી. કેટલીક વારે ખપેાલી આવ્યું. અહિં ચા પાણી અને અહિંના ખાસ વખણાતા તાજા, તીખાં, તમતમતાં બટાટાવડાં ખાધાં વિના આગળ કેમ જવાય? એટલે અહિં અડધાએક કલાક રોકાયા. અને છઠ્ઠામૌલ્યને બધાંએ તૃપ્ત કર્યું. થોડી વારમાં ઘાટના ડુ ંગરા શરૂ થયા અને હાથીની માર્કે અમારી વિશાળકાય બસે હાંફતાં હતાં પર્વતારોહણ પુરૂ કર્યું. પછી તે સપાટ પ્રદેશ શરૂ થયા અને એ વાગ્યા લગભગ પૂના–રીટઝ હાટેલ ઉપર અમે પહેચી ગયા. અહિં બધાં જમ્યા અને એક કલાકમાં આગળ જવાને માટે સૌ તૈયાર થઈ ગયા.
એકટોબર માસની ૧૯ મી તારીખ અને રવિવારની સવારે ૭ વાગ્યે અમારી મડળી પાયનીથી ઉપડી. પણ આમ ઉપડવા પહેલાં એક તકલીફ ઉભી થયેલી તે જણાવવી જરૂરી છે. પાયની ઉપર અમારા માટે જે બસ આવી હતી તે ૩૫ જણની નહિ પણ ૩૧ જણની હતી. આ માટે અમે સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટની એરીસમાં ટેલીફાન કર્યો કારણ કે આ બસમાં અમારો સમાસ થવાનું શકય જ નહતુ. એપીસરે જવાબ આપ્યો કે “તમારા માટે નક્કી કરેલી ખસ ખેટકાઈ જવાથી જરા નાની બસ મેકલવી પડી છે. પણ સેન્ટ્રલ સ્ટેશન આગળ અમારી ઓફીસ ઉપર તમે બધાં આવા અને પછી શું થઇ શકે તેમ છે. તેના વિચાર કરીએ.” અમે ત્યાં પહોંચ્યા. અને તે ઓફીસરે પોતાના ઉપરીને પૂછીને આગળથી નક્કી કરેલા દરમાં જ ૪૦-૪૨ માણસા એસી શકે એવી મોટી અને વધારે સગવડવાળી અને તદ્દન નવી બસ અમને કાઢી આપી. પરિણામે બસ પૂરતા અમારા આખા પ્રવાસ ખાદશાહી રૂપતા બની ગયા.
પાયધુતી, રેયલ એસ્પેરા હાઉસ તથા માટુંગાથી જે ભાઇ બહેનેા તથા બાળકાને લેવાનાં હતાં તેમને લઇને અમે આગળથી નકકી કર્યા મુજબ થાણા રવિ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના કારખાનાના દરવાજા પાસે કાયા અને રવિ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના માલીક અને સંધની કાર્યવાહક સમિતિના સભ્ય શ્રી રતિલાલ ઉજમશી શાહે અમારૂં જલેખી ગાંઠીયા અને ચા પાણી વડે ભાવભર્યું સ્વાગત કર્યું. તે ત્યાંથી અમારી સાથે જોડાવાના હતા. પણ ચાર દિવસ બાદ જૈન કાન્ફરન્સ ઉદ્યોગગૃહને લગતી એક સન્માન સભામાં તેમની હાજરી અનિવાર્યું હોવાના કારણે તે અટકી પડયા.
સંધના પયૅટનમાં ધીમે ધીમે અમુક વ્યક્તિનું હોવુ અનિવાર્યું જેવુ લાગે છે અને તેમાંથી એક પણ ન હેાય તેા તેની ખેાટ આખા પર્યટન દ્વારા મનમાં સૌને ખટકયા કરે છે. દા. ત. સ્વ. ટી. જી. શાહ સધના પર્યટનમાં હોય જ હાય અને તેમના લીધે પર્યટનમાં આનંદ અને મસ્તીનું વાતાવરણુ અમુક પ્રકારે હંમેશાં જામેલું રહેતું. ઘેાડા મહીના પહેલાં વિધિએ તેમને એકાએક ઝડપી લીધા અને તેથી તેમની " પડેલી ખેાટ આ વખતે અમને બધાંને ખૂબ સાલતી જ રહી. આવી રીતે અમારા એક અચરલાલ ભાઇ છે. તેમને ગમે તે કહા, કર્દિ તેમને ખાટું લાગે જ નહિ. પ્રવાસનું વાતાવરણ હળવું આનદભવુ રાખવા માટે તેમનુ સાથે હવું અમે અતિ આવશ્યક માનીએ છીએ પણ તે આ વખતે જોડાઇ શકયા નહિ. આવી રીતે રતિભાઇ પણ આ વખતે સાથે નહિ હોય એ ખ્યાલથી અમે બધાં જરાક ખિન્ન થયા. સંધના પ્રમુખ ખીમજીભાઈ પણ સાથે જોડાવાના જ હતા, પણ તે જ દિવસે ખપેારતી એક જાહેર સભાના અનિવાર્ય રાકાણને અંગે તે એકાએક અટકી ગયા હતા. તેમની ખોટ પણ આવી જ ગણાય, પણ સદ્ભાગ્યે તે બીજે દિવસે અમારી સાથે જોડવાના હતા એટલું એ બાબતનુ અમને આશ્વાસન હતું. અને એ મુજબ તેઓ જોડાયા પણ હતા.
અમારો સધ થાણામાં ચા પાણી નાસ્તો પતાવીને આગળ ચાયૅ, થાણાથી રતિભાઇનાં કુટુબીજને અમારી સાથે જોડાયાં હતાં. ખુશનુમા ઠંડી હતી અને સવારના સૂર્યપ્રકાશ ચાતરક્ અન્ય વાળુ અને ઉષ્મા પાથરી રહ્યો હતેા અને તાજેતરમાં પડેલાવર
અમારી મડળીમાં ૧૧ પુરૂષા, ૯ બહેન અને ૯ ખાળકો હતાં. બધાં ખાઈ પીને તાજગી અનુભવતાં ખસ ઉપર આરૂઢ થયાં, અને મહાબળેશ્વર તરકનું પ્રયાણ શરૂ થયું. સાંજના વખતે વાઈ આવ્યું. રાખેતા મુજબ બધાંએ અહિં પણ ચા પાણી પીધાં; કોઈ કાઇએ જમરૂખ સીતાફળ ખાધાં. અહિંથી આગળ વધીએ તે પહેલાં સૂર્યાસ્ત થઇ ચૂકયા હતા. સધ્યાના ઝગઝગાટમાં અમે એટલે કે અમારી બસે પચગીની પહોંચાડતા પર્વતનું આરે હણ્ શરૂ કર્યું પંચગીની પહેાંચ્યા ત્યારે રાત્રીના અંધકાર ચેતરફ ફેલાઈ ચુકયા હતા. પંચગીનીમાં સચેત બન્નેથી મ્યુનીસીપાલીટીની બત્તીઓ આસપાસના અધકારને પડકારી રહી હતી. ત્યાંથી ઉપડયા અને એકાદ કલાકની દર મહાબળેશ્વર પહેાંચી ગયા અને અમારી બસે પેરેડાઇઝ હોટેલના કાંપાઉન્ડમાં પ્રવેશ કર્યો. જુદાં જુદાં કુટુએ પેાતાને અનુકુળ પડે તે મુજબ જુદા જુદા ઓરડામાં વહેંચાઇ ગયાં. ભાજન અમારા માટે તૈયાર જ હતુ. તે વધુ ક્ષુધાને શમાવીને થાકયાપાક્યા રાત્રીના સૌ કાઇ નિદ્રાને વશ થયાં.
ખીજે દિવસે સવારે ઉઠતાં માલુમ પડયુ. કે અમારામાંના ખે ભાઇએ તેમાં એક તા અમારા મત્રી ચીમનભાઇની તબિયત થેાડી અગડી હતી. તેમના માટે જરૂરી વૈધકીય ઉપચાર કરવામાં આવ્યા, પણ સવારના ફરવામાં તેઓ જોડાઈ શકે તેમ હતુ જ નહિ અને તેથી તેમને મૂકીને દૂર તો કેમ જવાય ? એટલે નજીકમાં આવેલ ધખી વેંટર ફોલ્સ કરીને એક રમણીય એકાન્ત સ્થળ છે ત્યાં જવા અમે વિચાર કર્યાં.
આ પટેનમાં મારૂં સ્થાન આગેવાનનુ હતુ અને એ ત્રણ વખત હું મહાબળેશ્વર આવી ગયેલે હાઇને ત્યાંના વિવિધ જોવાલાયક સ્થળેની મને ઠીક ઠીક માહીતી હતી. આ ધેખી વાટર ફોલ્સ ઉપર જે રસ્તે હું પહેલાં અનેકવાર ગયેલે તે જ રસ્તે અમારી મ`ડળીને હું દોરી ગયે. એ રસ્તા હતા ખૂબ ઝાડીવાળા અને સાંકડી પથ્થરના નાનાં મેટાં પગથિયાંવાળી અનિયમિત ક્રેડીને. આ કેંડી ઉપર આવતાં મને એ ખ્યાલ ન રહ્યો કે અહિં તેા હજુ ગઈ કાલ સુધી વરસાદ પડી ગયા હતા અને માટીને લીધે બધું ચીકણું લપસણુ બની ગયું હતું. પિરણામ એ આવ્યું કે જે સાદે સીધા અને ટુંકા રસ્તા મેં માનેલે તે વજ્ર, લપસણા અને વિકટ રસ્તો હોવાનું માલુમ પડ્યું. મંડળીમાં ભાઇઓ તેમજ બહેના હતી અને બાળકો પણ હતાં. જરા આગળ ચાલીએ અને કાઇ ને કોઇ લપસે; એક વાર એક ભાઈ બાળકને ઉપાડીને ઉતરતા હતા તે પણ લપસ્યા અને બાળક સાથે પડયા પણુ સદ્ભાગ્યે એમાંથી કોઇને ખાસ કાઇ ઇજા ન થઈ. અડધે આવ્યા પછી ભારે ભૂલ કરી એમ મનમાં થયુ' પણ હવે પાછા ફરવાને કાઇ અર્થ નહોતો. જેમ તેમ કરીને બધાં હેમખેમ નીચે ઉતર્યાં અને ખુલ્લી જગ્યામાં આવ્યાં. અહિં પતમાંથી આવતાં ઝરણાંના પ્રવાહ મંદ મંદ હળવા અવાજે વહી રહ્યો હતો અને નીચે ખીણમાં વેધના આકારે પડી રહ્યો હતા. નજીકમાં ઉંડી ખીણુ હતી અને આગળ મેટુ મેદાન અને ચારે બાજુએ પર્વતા હાઇને દૃષ્ય અતિ રમણીય લાગતું હતું. ખીજી બાજુએ ઉંચાણુના ભાગ ઉપરથી