________________
તા. ૧-૧૧-૧૮
પ્રબુદ્ધ જીવન
કુર્માચળની પરિકમ્મા
(ગતાંકથી ચાલુ) - પર્વત માર્ગો ઉપરની વાહનવ્યવસ્થા *
રાણીખેત તરફ આ બાજુએ ચોતરફ એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે પહોંચાડતી , ઉપર જણાવ્યું તે મુજબ અમે ૨૨ મીની સવારે નૈનીતાલ સડકેમાં કેટલીક પાકી હોય છે, જેને મેટલ્ડ રેડ કહેવામાં આવે છોડ્યું. નૈનીતાલથી રાણીખેત ૩૪ માઈલ દૂર છે. શરૂઆતમાં અમારે છે અને કેટલીક કાંચી હોય છે. એ સડક ઉપર નકકી કરેલા માર્ગ ચાલુ ઉતરાણ જ હતા. સાત માઈલ વટાવ્યા અને દેવાલી . ટાઈમ ટેબલ મુજબ બસે દોડે છે. આમાંથી કેટલીક બસે ગવન આવ્યું. અહિંથી આશરે દેઢેક કલાક અમારી બસ ચાલતી રહી અને . મેંન્ટ રેડવેઝની છે. જેને આપણી બાજુએ સ્ટેટ ટ્રાન્સપર્ટ કહેવામાં “ગરમપાણી’ નામનું ગામ આવ્યું. નૈનીતાલની ઉંચાઈ ૬૩૦૦ ફીટ આવે છે તેને ઉત્તર પ્રદેશની સરકારે ગવર્મેન્ટ રોડવેઝનું નામ હતી; ગરમ પાણી એટલે આશરે ૨૨ ૦૦-૩૩ ૦૦ ની ઉંચાઈ. જેમ આપ્યું છે. બીજી બસે કમાઉ મેટર ઓનર્સ યુનીયન લીમીટેડ નીચે સપાટી ઉપર આવીએ એમ હવામાનમાં ઠંડક ઘટે અને ગરમી (ટુંકું નામ K. M. O. U. Ltd. કે. એમ. એ. યુ. લીમીટેડ) વધે. ભેવાલીથી ગરમપાણી સુધીને રસ્તે ભારે રમણીય હતે. નામની ખાનગી કંપની તરફથી ચલાવવામાં આવે છે. કાથરોદામથી આંખમાં કૌતુક સમાતું નહોતું અને સતત બદલાતું જતું દુખ્ય નિનીતાલ અને રાણીખેત જતા પ્રવાસીઓને લઇ જવાને ઈજા ચિત્તમાં આનંદ-અતિરેકની ઊર્મિઓ પેદા કર્યા કરતું હતું. નૈનીતાલમાં ગવર્મેન્ટ રોડવેઝને આપવામાં આવ્યું છે. કાથરોદામથી આમેરા, શહેરી સભ્યતાના લગભગ સર્વ અંશે વિદ્યમાન હતા. બહાર જતા પ્રવાસીઓને લઈ જવાને ઈજારો કે. એમ. એ. યુ. લીમી- નીકળીએ તે સરખાં થઈને નીકળવું જોઈએ એ બાબતને મન ઉપર ટેડને આપવામાં આવ્યું છે. ગવર્મેન્ટ રોડવેઝની બસે વધારે મોટી મુંબઈ જેટલે જ ભાર રહેતો હતો. કઈ પણ શહેરના ભોગવિલાસને હોય છે અને તેની બેઠકે વધારે સગવડવાળી હોય છે. તેની ધટાટોપ અહિં પણ લગભગ એટલા જ પ્રમાણમાં જોવામાં આવતા ' ‘ડી લસ” ના નામથી ઓળખાતી બસો બહુ દેખાવડી હોય છે હતે. સીનેમાં, ખાણીપીણી, રમતગમત, ગાનતાન–અને રાજકારણ અને તેની બેઠકે બેઠા પછી થડા નીચે ઢળવું હોય તે ઢળી શકાય પણ આ બધું નૈનીતાલમાં ભરચક ભર્યું હતું. પરિણામે હિમાલયમાં એવી સગવડવાળી અને મુલાયમ ગાદીવાળી હોય છે. સાધારણ રીતે આવતાં જે મનનું મોકળાપણું, સભ્યતાની ચાલુ ઉપચારવિધિથી આ ‘ડી લફસ’ સિવાયની બીજી બન્ને સંસ્થાની બસમાં અપર મુકિત, કલ્પનાનું ઉડ્ડયન આપણને સહજપણે પ્રાપ્ત થવું જોઈએ કલાસ અને લોઅર કલાસ એમ બે વર્ગો હોય છે. બસ હાંકનારની તેવા મુકતા આનંદને નૈનીતાલમાં અનુભવ થતું નહોતું. પણ હવે બાજુની બેઠક અને પાછળ આખા બાંકડે જેમાં ચાર પેસેન્જર તે પ્રદેશ બદલાવા લાગે, વાતાવરણ પણ બદલાતું લાગ્યું. હિમાલયના સગવડપૂર્વક બેસી શકે છે તેને અપર કલાસ કહેવામાં આવે છે. મુકત, હવામાન વચ્ચે અમે હવે વિચરી રહ્યા છીએ, હિમાલયના અપર કલાસને દર સાધારણ રીતે માછલે દેઢ આને હોય છે. હાર્દમાં હવે પ્રવેશ કરી રહ્યા છીએ એ અનુભવ હું કરવા લાગે, અને લેઅર કલાસને દર માઈલે એક આને હોય છે. અપર કલા- અને કલ્પનાશકિતને પણ પાંખો ફુટી રહી હોય એમ લાગવા માંડ્યું. સમાં બેઠા હેઇએ તે આસપાસનું દૃષ્ય જોવામાં વધારે અનુકૂળતા ગરમ પાણી ઉપર જતી આવતી બસે આશરે અડધી કલાક રહે છે. આસપાસનું સૃષ્ટિસૌન્દર્ય વધારે મોકળાશથી માણી શકાય ખેતી થાય છે. અહિં દુધ, ચા, દહીં, ગરમ પુરી, શાક વગેરે મળે
એ હેતુથી સાધારણુતઃ અમે અપર કલાસમાં મુસાફરી કરતાં હતાં. છે અને જતા આવતા પ્રવાસીઓ અહિં નાસ્ત કરીને તાજા થાય | આ બસના ડ્રાઈવર ધણાં કુશળ હોય છે. સપાટ પ્રદેશ ઉપર છે. અમે પણ અહિં નાસ્ત કર્યો. વખત થતાં અમારી બસ પણ
બસ કે મેટર હાંકવી એ એક વાત છે; ચાલુ ચઢાણ ઉતરાણ અને ઉપડી. થોડી વારમાં કાસી નદી આવી. જમણી બાજુએ મેરા ' ઘડિએ ઘડિએ આવતા વળાંક, ઉપર બસ કે મોટર હાંકવી એ જવાના રસ્તા અમારા રસ્તાથી છૂટા પડતા હતા. અમે ડાબી બીજી જ વાત છે. આ માટે મેટર હીલ ઉપર પૂર કાબુ, સમય- બાજુએ કેસી નદીને પુલ એળગીને આગળ વધ્યા અને સૂચકતા અને પૂરતા પ્રમાણમાં શારીરિક તાકાત હોવી જરૂરી છે. કેસીના કિનારે કિનારે અમારી બસ કેટલાક માઈલ સુધી ? દોડતી મેટર કરતાં બસ ચલાવવી તે વધારે અઘરું અને શિયારીનું રહી. અત્યાર સુધી અમે જે પ્રદેશમાંથી પસાર થયા હતા તે કામ છે. નાની સરખી પણ ભૂલ થાય તે બસ, ઉંડી ખીણમાં આખે રસ્તા દેવદાર અને ચીડ તેમજ બીજા વૃક્ષોની ઘન ઘટાથી જઈને પડે અને ૪૦-૫૦ પેસેન્જરમાંથી ભાગ્યે જ કોઈ બચે.
અછાદિત હતું. હવે એ લીલવણી આછી થવા લાગી; સુકા કેરા આ બાજુ બસને ભાગ્યેજ અકસ્માત થતા સાંભળવામાં આવે છે.
પર્વત પ્રદેશ ઉપર અમારી બસ હવે ઉંચે ને ઉચે ચઢવા લાગી. કારણ કે બસના ડ્રાઈવરે ખૂબ હોંશિયાર અને પૂરી તાલીમ પામેલા
સૂર્ય મધ્યાકાશ સમીપ જઈ રહ્યો હતો. તેના પ્રખર તાપથી આખા હોય છે અને તેમને સૂચવાયેલી ગંતિની મર્યાદામાં રહીને જ તે પ્રદેશ તપતા હતા. ગરમી પણું હવે અકવાળતી હતી. સવારે આઠ * બસ ચલાવે છે અને અન્ય બસ કે મેટરને વટાવીને આગળ દેડી
વાગ્યાના બસમાં બેઠેલા એટલે થાક પણ કાંઈક જણાતો હતે.
બધું સુકું અને વેરાન જોઈને રાણીખેત પણ શું આવું સુકુ અને જવાની કદી પણ અધીરાઈ દાખવતા નથી. બસમાં નિયત સંખ્યાથી
વેરાન હશે એ તક મનને સ્પર્શી જતા હતા. અમે નીતાલથી વધારે પેસેન્જરને સાધારણ રીતે લેવામાં આવતા નથી અને ટાઈમ
૩૦૦૦ ફીટ જેટલું ઉતર્યા હતા, એટલું જ પાછું અમારે ચઢવાનું ટેબલને બનતા સુધી વળગી રહેવામાં આવે છે. એવા કેટલાક સાંકડા
હતું. કાસી નદીને કિનારે છોડીને બસ ઉંચે ને ઉંચે આગળ વધી માર્ગો છે કે જ્યાં “વન-વે-ટ્રાફિક ની ગોઠવણ નકકી કરેલી હોય છે.
રહી હતી. આખા પ્રદેશ ઉપર મધ્યાન્હ કાળની સ્તબ્ધતા પથરાઈ આને અર્થ એ છે કે અમુક સમયથી અમુક સમય સુધી માત્ર રહી હતી. સકા વિશાળકાય. પર્વતે પ્રકૃતિના રૂદ્ર સ્વરૂપની ઝાંખી એક દિશાએ જતી જ બસે ચાલે; તે સમયને ગાળે પૂરો થાય
કરાવતા હતા. આખા દળમાં ભવ્યતા અને ભીષણતાને કઈ એટલે પ્રતિકુળ દિશાએ જનારી બસને ચાલવાની રજા મળે. નકકી વિચિત્ર સહગ અનુભવાતો હતે. કેઈ ઊંડી ગંભીરતા મનને કરેલા ટાઈમ ટેબલ મુજબ બસ ચલાવવાને આગ્રહ ન હોય તે આરપાર ઘેરી રહી હતી. આમ થોડા સમય ચાલ્યું એમાં પાછાં આ ગોઠવણ જાળવવાનું અને પ્રવાસીઓને એક સ્થળેથી બીજે ઝાડપાન શરૂ થયાં. ચીડ અને દેવદારની હારમાળા અમારું સ્વાગત સ્થળે વખતસર પહોંચાડવાનું કામ મુશ્કેલ બની જાય. આ બાજુના કરવા લાગી. કેઈ મહત્ત્વનું સ્થળ સમીપ આવી રહ્યું હોય એવા વાહન વ્યવહાર સંબંધે આટલી સમજુતી વાચકો માટે જરૂરી છે, ચિતે દેખાવા લાગ્યાં. રસ્તા ઉપર માણસની અવર જવર વધતી
જ જતા આ દ્ર
રહી હતી. જે