________________
: પ્રબુદ્ધ જીવન
*
તા. ૧-૯-૫૮
હોત અને આપણા સંભવ છે કે
' કહ્યું, “ત્યારે રાત્રે આ ચિંતાઓ હેરાન કરે તેનું શું કરવું ?” સુકલકડી શરીર અને પ્રસિદ્ધિવિમુખ વૃત્તિ ધરાવતી આ વ્યક્તિ-વિશેષ
હું તે જ સમજાવું છું ને ભાઈ” મોટાકાકાએ કહ્યું “ખરું ' ગાંધીજીની અનુયાયી છે. તેઓ બીનરાજકારણી ક્ષેત્રમાં કાર્ય કરી રહેલા જોતાં તે મન જ સુખદુઃખનું નિમિત્ત છે. તમે જે કહો છો તે છે, અને જેમની પાસે જમીન છે તેમને જમીનવિહોણા લોકોને નિષેધાત્મક વિચારે કહેવાય. તેને બદલે આપણે વિધેયાત્મક વિચારોમાં પોતાની જમીનમાંથી ભાગ આપવાની યાચના કરતા ભારતભરમાં સાત મન પરોવવું જોઈએ. એટલે કે “મારી પાસે આ નથી, તે નથી, કે વર્ષથી તેઓ પગપાળા પરિભ્રમણ કરતા રહ્યા છે. તેમણે પિતા માટે મિત્રોએ મારે માટે આ ન કર્યું, પેલું જ કર્યું એમ વિચારવાને બદલે કશા પણ લાભની અપેક્ષા કરી નથી, પિતાની સિદ્ધિઓની-સફળતાનીજેઓએ તમારા માટે કર્યું હોય, ભૂતકાળમાં જેના સહવાસથી તમને કદર કરાવવાનું તેમણે કદિ મહ સે નથી, અને પિતાના દેશબંધુઆનંદ મળે હોય, અથવા તે પ્રવાસ, રમત, કે રજાઓ ગાળવી : ' એના દિલમાં તેમણે ઊંડે આદર સંપાદન કર્યો છે.” વગેરેમાંથી તમે પોતે જે આનંદ ભગવ્યા હોય તે પ્રસંગે યાદ કરે. આ રીતે વિનોબાજીની અને તેમનાં આજ સુધીના કાર્યની જે સુખી પળો વીતી હોય તેને યાદ કરી તેમાં રાચે. દુઃખમય લાગણીની આન્તરરાષ્ટ્રીય કદર થતી જેને ભારતવાસી તરીકે આપણુ, સર્વનું પળે, શેક, સંશય, વગેરેને મનમાં ફરકવા પણ ન ઘો. જે નિશ્ચય- દિલ એક પ્રકારનું ગૌરવ અનુભવે તે સ્વાભાવિક છે. ૧૦૦૦૦ ડોલરનું પૂર્વક આ પ્રમાણે વિચારોનું વહેણ બદલશે તે જરૂર તમારી ચિંતાઓ * પારિતોષિક અર્પણ કરવાનો નિર્ણય જાહેર કરતાં વિનોબાજીને શા વિસરાઇ જશે, અને એ સુખી ભૂતકાળનું સ્મરણ કરતાં તમે એકલા એકલા માટે આ પારિતોષિક આપવામાં આવે છે તે સંબંધમાં મેગસેસે પણ કદાચ હસશે.
ફાઉન્ડેશનના ટ્રસ્ટી બે વિનેબાજી વિષે જે ઉદાત્ત ઉલ્લેખ કર્યો છે - “અથવા તે આવતા દિવસે માટેની સુખી' કલ્પનાઓ કરે. તે ભારે ભવ્ય અને સમુચિત છે. આ પારિતોષિક-પ્રદાનથી યુરેપ| વિચારે કે બધા દિવસે સરખા જતા નથી. હાલ મારે માટે કપરે અમેરિકાની પ્રજાના દિલમાં વિનોબાજીને જાણવા સમજવાની વધારે સમય છે, પણ આ દિવસે યે વીતી જશે. આવતી કાલ ઉજળી છે. પ્રબળ ઇચ્છા પેદા થશે અને તેમના જીવનસ દેશને ઝીલવા તરફ ત્યારે મારું મન અને આત્મા કેવા પ્રસન્ન હશે? વગેરે વગેરે. તેઓ વધારે ઉત્કટપણે આકર્ષાશે એવી આશા ઉભી થાય છે.
“આ હું જે કહું છું તેનું ઓછામાં ઓછું એટલું પરિણામ પશ્ચિમ એશિયાની તંગદિલી હેળવી બની. તે આવશે જ કે તમે મનને ચિંતાઓથી મુકત કરી આરામ આપી પશ્ચિમ એશિયામાં આવેલા લેબેનેનમાં બળવો અને ઇરાકમાં રાજાશકશે, શાંતિ અનુભવી શકશે, અને એ કંઇ ઓછું રાહતદાયક નથી. શાહીની એકાએક નાબુદીના કારણે અને તેના અનુસંધાનમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ તેથી જ હું કહું છું “ઘડીઆળ ઊંધું ચલાવો.”
લેબેનેનમાં અને બ્રીટને જોડનમાં લશ્કર ઉતાર્યું તે કારણે દુનિયામાં એક આ અનુવાદક : મેનાબહેન અસાધારણ સ્ફોટક પરિસ્થિતિ ઉભી થઈ હતી. આ વખતે સોવિયેટ રશીઆએ - પ્રકીર્ણ નોંધ :
ઉપરની બે મહાસત્તાઓના આક્રમક પગલાંને, સીરીઆમાં પિતાનું લશ્કર
મેકલીને, જવાબ વાળે હોત તે સંભવ છે કે, ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ ફાટી ': વિનોબાજીને મળેલું ૧૦૦૦૦ ડોલરનું પારિતોષિક
નીકળ્યું હોત અને આપણે બધાં સંહારના આરે ઉભાં હોત. પણ - ' ફીલીપાઇનના માજી પ્રમુખ–પ્રેસીડેન્ટ સ્વ. રેમન મેગસેસે એક ' રશીઆના સરમુખત્યાર કુવે એવું પગલું ન ભરતાં ઉપર જણાવેલ 'ભારે'પરગજુ અને ભાવનાશાળી પુરૂષ હતા, જેણે જીંદગીના જોખમે આન્તરરાષ્ટ્રીય કટોકટીને વાટાઘાટ દ્વારા ઉકેલ લાવવા માટે યુનાઇટેડ પ્રજાઉદ્ધારનાં અનેક કામો કર્યા હતાં. અબ્રાહામ લીકન અને મહામાં સ્ટેટ્સ, રશીઆ, ઈંગ્લાંડ, ફ્રાન્સ અને હિંદ-એમ પાંચ રાષ્ટ્રના મુખ્ય ગાંધીજી માકક તેનું પણ મગજ ગુમાવી બેઠેલા કઈ પ્રજાજનના હાથે સત્તાધીશાની તત્કાળ શિખર પરિષદ બોલાવવાની માગણી કરી. અમેખુન થયું હતું. આવા મહાપુરૂષના આદર્શો અને જીવનકાર્યની કદર, રકાએ કોવે સૂચવેલી શિખર પરિષદને બદલે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંસ્થાની તરીકે ન્યુ યોર્કના રોકફેલર ફંડ રિફથી પાયાની રકમ તરીકે પાંચ રોજબરોજની કાર્યવાહી કરતી ૧૧ રાષ્ટ્રની બનેલી સીકયુરીટી કાઉલાખ ડોલરની સખાવત કરવામાં આવી હતી. તેના પરિણામે ઉપરની ન્સીલ–સલામતી સમિતિની શિખર પરિષદ બોલાવવાની દરખાસ્ત કરી. સખાવતમાં બીજાં દાને ઉમેરાતાં, ગયા વર્ષે એક પબ્લીક ટ્રસ્ટ અથવા આમ બે પ્રકારમાંથી ક્યા પ્રકારની શિખર–પરિષદ બેલાવવી તેની તે અમેરિકન પરિભાષા મુજબ એક “ફાઉન્ડેશન’ ઉભું કરવામાં આવ્યું ચર્ચા ચાલતી હતી અને આખરે અમેરિકાએ સૂચવેલ સીકોરીટી હતું. અને તેનો વહીવટ કરવા માટે ફીલીપાઈનના સાત આગેવાનું કાઉન્સીલની શિખર પરિષદ બોલાવવાની દરખાસ્તને સ્વીકારવાની કુવ એક બે એક ટ્રસ્ટીઝ નીમવામાં આવ્યું હતું. આ બડે ઓફ તૈયારીમાં હતા અને કદાચ તેને સ્વીકાર પણ તેણે જાહેર કર્યો હતે ટ્રસ્ટીઝને (૧) કોમ્યુનીટી સર્વીસ (૨), ગવર્મેન્ટ સર્વીસ (૩) પબ્લીક એવામાં, ચીનના પ્રમુખના ખાસ બેલાવવાથી કુવ ચીન જઈ સર્વીસ (૪) આંતરરાષ્ટ્રીય સમજુતી અને (૫) જનલીઝમ આવ્યું, પૈકીનમાં માએસે તુંગને મળે અને તેની સાથેની વાટા(સામયિક પ્રવૃત્તિ) તેમ જ સાહિત્ય–આવા પાંચ ક્ષેત્રમાંથી કોઈ પણ ઘાટના પરિણામે સીકયોરીટી કાઉન્સીલની શિખર પરિષદને બદલે ૮૧ એક ક્ષેત્રમાં અસાધારણ સેવાધારા નામના મેળવી હોય એવી પાંચ સભ્યોની બનેલી સંયુકત રાષ્ટ્રસંસ્થા-યુને–પાસે આ પ્રશ્ન લઈ વ્યક્તિઓને પસંદ કરવાની અને તેમને સેક્સ રેકમેનાં પરિષિક જવાની દરખાસ્ત અમેરિકાના પ્રમુખ આઇઝનહાવર સમક્ષ રજુ કરી. આપવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. આ બેડે ચાલુ વર્ષે આ દરખાસ્ત તેમણે તરત જ વધાવી લીધી. કુચે આ પલટ માટે વિનોબાજીને પ્રસ્તુત ફાઉન્ડેશન તરફથી ૧૦૦૦૦ ડોલર (આજના કેમ લીધે તે સમજી શકાય તેમ છે. સીકયુરીટી કાઉન્સીલની શિખર હુંડિયામણ મુજબ આશરે ૫૦૦૦૦ રૂપિયા થાય) નું પારિતોષિક પરિષદ મળે તો તેમાં સોના ખૂણે બેઠેલે ચાંગ કાઈ શેક માત્ર ચીનના આપવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. આ પારિતોષિક માટે વિનોબાજીની પ્રતિનિધિ તરીકે નહિ પણ ચીનના મુખ્ય સત્તાધીશ તરીકે આવીને પાત્રતાને ઉલ્લેખ કરતાં બે જણાવે છે કે “વિનોબાજી આજે એક બેસે એ માસે તુંગને, કોઈ પણ રીતે પરવડી ન જ શકે અને એવા ધ્યેયને આગળ કરી રહેલ છે કે જેના લીધે સામાજિક અન્યાય એને માન્ય ન હોય તે સામ્યવાદી બીરાદરીની' ફઈએ ફુગ્ગવે પણ અને આર્થિક અસમતાની સમસ્યાઓને શાન્તિમય ઉકેલ શોધવા માટે ઇનકારવું જ રહ્યું. અમેરિકાના પ્રમુખ આઈઝનહોવરને બેમાંથી એકે ભારતની જનતામાં નવી જાગૃતિ અને તેમના પિદા થઈ છે.” વિને- શિખર પરિષદ ખપતી જ નહતી; કારણ કે તેમાં લેબેનેનમાંથી બાળ વિષેની આ પારિતોષિક માટે ભલામણ કરતાં બેડ" વિશેષમાં. અમેરિકન લશ્કર પાછું ખેંચવાના પ્રશ્ન તેની સામે બહુ કઢંગી રીતે જણાવે છે કે “સ્વ. મેગસેસે માફક વિનેબાજી પણ માનવીના દિલમાં. આવીને ઉભા રહે તેમ હતું, અને તેથી તે બન્નેમાંથી છૂટવા માગતા રહેલી પાયાની ભલાઈ વિષે અને માનવીના અન્તઃકરણની સમાજલક્ષી : હતા. આ રીતે બન્ને મુખીઓની ઇચ્છાથી આ પ્રશ્ન યુને ક્રિયાશીલતા વિષે ઊંડી શ્રદ્ધા ધરાવતી એક નમ્રતાપૂર્ણ વ્યક્તિ છે. પાસે આવ્યા,
ઉદ્ધારનાં અનેક કામનાથી પુરુષ હતા, અમેગસેસે એક જ