________________
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૮-૫૮ સ્વ. ટી. જી. શાહને અપાયેલી ભાવભરી અંજલિઓ મુંબઈની જાહેર શેકસભા '
સ્વામી આનંદ શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંધ અને સંયુક્ત જૈન વિદ્યાર્થીગૃહના એમણે મુંબઈ જૈન યુવક સંધ તેમજ બીજી અનેક જૈન સંયુક્ત આશ્રય નીચે મુંબઈ ખાતે સી. પી. ટેક પાસે આવેલા સંસ્થાઓની લાંબી અને ઘણી કીંમતી સેવાઓ બજાવી છે અને હીરાબાગની વ્યાખ્યાનશાળામાં મુંબઈ પ્રદેશના માનનીય પ્રધાન શ્રી. અસંખ્ય મિત્રો અને સ્નેહીજને મારી જેમ જ એમની બેટ અંગતશાન્તિલાલ હ. શાહના પ્રમુખપણ નીચે જાણીતા સામાજિક કાર્યકર પણ અનુભવશે એમાં શંકા નથી. : " સ્વ. ટી. જી. શાહના તાજેતરમાં નીપજેલા અવસાન અંગે શક પંડિત બેચઢાસ જીવરાજ દોશી પ્રદર્શિત કરવાના હેતુથી તા. ૧૮-૭-૫૮ ના રોજ જાહેર સભા મળી તેમને સમાગમ જે રૂપે આપણે તેમને જોયા છે તે રૂપે હતી. આ સભામાં સ્વ. ટી. જી. શાહના અનેક મિત્રો, સ્વજને અને હવે થ શક્ય નથી, તેથી જ એ. રૂપે જોવાને ટેવાયેલી આંખ તૃપ્તિ પ્રશંસકેએ ભાગ લીધો હતો. સ્વ. ટી. જી. શાહનાં પત્ની શ્રી. ચંચળ- ન જ અનુભવે અને ખેદ પામે એ સ્વાભાવિક છે. તેઓ પિતાને બહેન, ચાલુ વ્યવહાર મર્યાદાના ખ્યાલને બાજુએ રાખીને, પિતાનાં પ્રવાસ સફળ કરી ગયા છે. આપણે પ્રવાસ હજુ ચાલુ છે તે તેમના કુટુંબીજને સાથે આ સભામાં ઉપસ્થિત થયાં હતાં. શરૂઆતમાં બહેન પગલે ચાલીને આપણા પ્રવાસને સફળ કરવાની કોઈ પણ તક આપણે કિશોરીએ પ્રાર્થનાગીત સંભળાવ્યું. ત્યાર બાદ શ્રી. ખીમજી માડણ જતી ન કરવી જોઈએ. આમ થાય તે જ તેમને સહવાસ અને ભુજપુરીઆએ શ્રી. શાન્તિલાલ શાહને સભાનું કામકાજ શરૂ કરવાની અપાર પ્રેમ આપણા માટે સફળ લેખાશે. તમારે તેમની સાથે 'વિનંતિ કરતાં ટી. જી. શાહને યાદ કરીને ભાવભરી અંજલિ આપી લાંબો સહવાસ છે એ જોતાં તેમાં ખંડ પડવાથી સહજે આંચકે યા હતી. ત્યાર બાદ શ્રી. પરમાનંદ કુંવરજી કાપડિયાએ નીચે મુજબ શેક આઘાત લાગે તે સ્વાભાવિક છે. પણ જગતનું સ્વરૂપ આ રીતે જ પ્રસ્તાવ રજુ કર્યો હતઃ
ચાલતું આવેલ છે. મુસાફ જાય છે અને આવે છે. જેમની સાથે શેકપ્રસ્તાવ
આપણી બેઠક વધારે તેમના જવાથી આપણને વધારે દુઃખ થાય. શ્રી, મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ તથા સંયુકત જૈન વિદ્યાર્થીગૃહના બાકી બધા જ મુસાફરો છીએ. આશ્રય નીચે મળેલી શ્રી. ટી. જી. શાહના સ્વજને, મિત્ર અને મને લાગે છે કે આવા માનવો મરતા નથી, પણ જુદે રૂપે પ્રશંસકોની આ સભા શ્રી. ટી. જી. શાહના તાજેતરમાં નીપજેલા ને જીવતા જ હોય છે, અને તે દ્વારા વાતાવરણને સરજે છે. આપણી એકાએક અવસાન બદલ ઊંડા ખેદની લાગણી પ્રગટ કરે છે અને સ્થળ નજર તેમનું સ્થૂળ રૂપ જોવાને ટેવાઈ છે અને જ્યારે તેવું રૂપ તેમનાં પત્ની શ્રી. ચંચળબહેન તથા તેમનાં પુત્રી બહેન કંચન પ્રત્યે સ્થૂળ રીતે ન દેખાય ત્યારે ખેદ–અતૃપ્તિ-અનુભવે છે. ઊંડી સહાનુભૂતિની લાગણી વ્યકત કરે છે. શ્રી. ટી. જી. શાહ જાણીતા મુનિ સન્તબાલજી ' સમાજસેવક હતા, મુંબઇ ન યુવક સંધ, સંયુક્ત જૈન વિદ્યાર્થીગૃહ આજે આભ તૂટી પડે તેવા આઘાતજનક સમાચાર સાંભળ્યા, તથા જૈન શ્વેતાંબર સ્થાનકવાસી કોન્ફરન્સની તેમણે વર્ષોથી એક યા તમે જે સાક્ષી હશે, તેમને શું થયું હશે તે શી રીતે વર્ણવી શકાય ? બીજા અધિકાર ઉપર રહીને અમૂલ્ય સેવાઓ બજાવી હતી, માનવી- પણ તમે બહાદૂર છે. “જન્મેલાનું ખરે મૃત્યુ’ ત્યાં કેઇને ઉપાય જીવનને અનેક રીતે હૃાસ કરી રહેલા વ્યસને સામે તેમણે અખંડ નથી. જિંદગી કેટલી ક્ષણજીવી છે? તા. ૨૫-૫-૫૮ ના રોજ જેહાદ ચલાવી હતી. તેઓ સરળ દિલના, પ્રેમાળ, ખેલદિલ અને શીલ- તેમને જોયા, તેમના હાથેથી વહાર્યું. આજે તે હવે જાણે તેઓ સંપન્ન સજજન હતા. ૭૩ વર્ષની ઉમ્મરે પણ તેમનામાં એક યુવાનને કાયમને માટે ગયા ! કેવા ભડવીર અને ભક્ત ! સદ્દગતની મારા મને જીવન ઉત્સાહ અને ક્રિયાશીલતા હતી. આવા વિશિષ્ટ ગુણોને લીધે તેઓ ઉપર ઊંડી છાપ હતી.' વિશાળ સમાજમાં ચિરકાળ માટે સુવાસ મૂકતા ગયા છે. તેમના અવ- શ્રી ચુનીલાલ વર્ધમાન શાહ સાનથી આપણે એક સાથી, મિત્ર અને સ્વજન ગુમાવેલ છે. તેમના આજે જૈન પ્રકાશ” માં મારા પરમ મિત્ર અને આત્મબંધુ આત્માને શાશ્વત શાન્તિ પ્રાપ્ત થાઓ એવી આ સભા પ્રાર્થના કરે છે.” ટી. જી. શાહના અવસાનના સમાચાર વાંચી ખૂબ ખેદ થયો. અમારી
આ પ્રસ્તાવ ઉપર બેલતાં શ્રી. પરમાનંદ કુંવરજી કાપડિયાએ મિત્રતાના તમે પરિચયી છે. એવા તન્દુરસ્ત, નિયમિત, નિર્વ્યસની તેમ જ ત્યાર બાદ ટી. જી. શાહના પિત્રાઈ ભાઈ શ્રી. કાનજી જેઠાલાલ' અને આચાર-વિચારના નિર્મળ માણસ આમ એકાએક બે દિવસની શાહ, ટી. જી. શાહના પુરાણા મિત્ર શ્રી જગનમેહન શાહ, અધ્યાપિકા
માંદગીમાં ચાલી નીકળે એ કલ્પી શકાય તેમ નહોતું. છતાં તે બન્યું સા. તારાબહેન રમણલાલ શાહે, જન્મભૂમિના તંત્રી શ્રી મેહનલાલ સંપાને, જૈન મહિલા સમાજના મંત્રી સૌ. જસુમતીબહેન મનુભાઈ તેમ છા. તેમને
સભા તમે સુજ્ઞ છે. તેમના સાથીપણાને તમે દીપાવ્યું છે. શાન્તિ ધારણ કરશે. કાપડિયાએ, તથા શ્રી ચીમનલાલ ચકુભાઇ શાહે અને આખરે પ્રમુખ– ' શ્રી, કદનમલજી ફિદિયા શ્રીએ સદ્દગતના જીવનની વિવિધ બાજુઓનું, તેમના વ્યકિતત્વની.
ભાઈ ટી, જી. શાહ કી અવસ્થા તે કરીબ ૭૩ વર્ષની હુઈ થી લાક્ષણિક વિશેષતાઓનું, તેમની નીડરતાં, સેવાપરાયણતા, બાલાચિત તો ભી ઉનક શરીર ઢ થા, ખીર ઈતને જલદી ઉનકા દેહાવસાન પ્રકૃતિ, વ્યસને સામેની તેમણે ચલાવેલી અખંડ જેહાદ, ખેલદીલી અને
હોગા ઐસી કલ્પના ભી નહિ થી. પરંતુ લિખિત કે આગે કિસીકા ઉદાર સ્વભાવ–આમ તેમના અનેક ગુરુવિશેષનું નિરૂપણ કર્યું હતું, ઈલાજ નહી. ભાઈ ટી. જી. શાહ બડે સેવાભાવી છે. ઉને જૈન 'અને દરેકે સદગત પ્રત્યે ઊંડા દિલને ભાવ અને અંદર વ્યકત કર્યો સમાજ કી-ઔર વિશેષતઃ સ્થાનકવાસી જૈન સમાજ કી-બડી સેવા હતા અને શ્રી. ચંચળબહેન પ્રત્યે ઊંડી હમદર્દી પ્રગટ કરી હતી. કિયી હૈ. જબ કઈ કાકા મામા અતા તેબ વહ આગે બઢતે, છેવટે સર્વે સભાજનેએ બે મીનીટ મનપૂવૅક ઉભા રહીને શાકપ્રસ્તાવને શ્રાવિમશ્રમ કે બનાતેમે ઉનકા હિસ્સા માટી થી. અનુમતિ આપી હતી અને ત્યાર બાદ સભા વિસર્જિત થઈ હતી.
આ બહેન ગીતા પરીખ
( શિખરિણી ) : (સ્વ. ટી. જી. શાહના અણધાર્યા અવસાન અંગે તેમનાં પત્ની શ્રી. ચંચળબહેન ઉપર આવેલા સંખ્યાબંધ પત્રોમાંથી થોડાક ઉતારા
સદા સ્કૂર્તિલા ને નિતનવીન ઉલ્લાસભર શા, નીચે આપવામાં આવે છે. તંત્રી)
શિશુ જેવા હૈયે જીવનપથપે રમ્ય સરતા, પંડિત સુખલાલજી
અને ચાલ્યા જાણે રમત મહિં કે દાવ ભરતા, એમની તન્દુરસ્તી મનને ઉલ્લાસ વગેરે જોતાં એ જુવાન જેવા
ન ધારેલું ત્યાં તો, સ્વજનગણને રાખી મૂરતા, ' લાગતા હતા. એમના મૃત્યુનું નિમિત્ત જાણીને ઉલટે વધારે આંચકો
ભર્યો સ્નેહે કાયા પણ સુદઢ કેવી ઘડપણે ! લાગ્યા. સાચે જ જીવન્ત પ્રસન્ન વ્યક્તિ સદાને માટે ગઈ!
ગયા એ માનું શું? સજીવ હજી એવાં જ સ્મરણે !