________________
%
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા
૧-૭-૫૮
- હંગરીમાં વધારે પ્રમાણમાં આવી રહ્યાના સમાચાર આવવા લાગ્યા, એ તે દેખીતું હતું કે આજની પરિસ્થિતિમાં જેલના સળિયા 'પણ બુડાપેસ્ટની સેવિયટ એમ્બસીએ જાહેર કર્યું કે કોઇ નવાં પાછળ પુરાયેલ ઈ નાઝ કે જનલર માટે કશું પણ કરવાની સન્યની ભરતી કરવામાં આવી નથી, પણ હંગરીમાં પડેલાં રશિયન સ્થિતિમાં હતા જ નહિ. રશિયાના દાબ નીચે હગરીમાં સ્થિરતાપૂર્વક સૈનિક દળમાં ફેરબદલી થઈ રહી છે. આ દરમિયાન ઓસ્ટ્રીઆ અને શાસન ચલાવતા જેને કેદારની સત્તાને કોઈ પડકારે એવા કેઈ સંયોગ રશીઓ વચ્ચેની સીમા પટ્ટી લેકની અવરજવર માટે રશીઆ તરફથી પણ હતા જ નહિ. આમ છતાં પણ ઘેટાં જેવી દશાને પ્રાપ્ત થયેલા બંધ કરવામાં આવી અને સોવિયટ સૈન્ય દળ, હવાઈ જહાજો અને ઈ નાઝ અને તેના ત્રણ સાથીઓનાં માથાં ન્યાયનું નાટક કરીને ટકે એ હંગરીના રાષ્ટ્રવાદી થાણાઓ ઉપર ભયંકર હુમલે કર્યો નવેંબરની શા માટે ઉડાવી દેવામાં આવ્યા હશે ? આ પ્રશ્ન કેકને પણ થાય ત્રીજી કે જેથી તારીખની મધરાતે સેવિયેટ લશ્કરને હંગરીમાંથી પાછું એમ છે. કેમ ખસેડવું એ બાબતની વાટાધાટ કરવા માટે જનરલ માઉંટરને આમ હંગરીનું છેલ્લા બે વર્ષનું આખું પ્રકરણ રશીઆના સેવિયટ સત્તાધીશોએ બોલાવ્યો અને એ આવ્યું કે તરત જ તેની રાક્ષસી માનસનું એક અવનવું ચિત્ર રજુ કરે છે. જ્યારે ૧૯૫૬ ના ધરપકડ કરવામાં આવી. આ સંબંધમાં સંયુકત રાષ્ટ્ર સંસ્થાના અહેવાલ નવેંબર માસમાં રશીઆએ હંગરીને દબાવી દેવા માટે પિતાની પ્રચંડ જણાવે છે કે “ જ્યારે એક બાજુએ સોવિયેટ સૈન્ય દળો એકઠાં થઈ સૈન્યશકિત દ્વારા કાળો કહેર વર્તાવ્યું હતું ત્યારે આખી દુનિયામાં રહ્યાના ખબર આવી રહ્યા હતા, ત્યારે બીજી બાજુએ હંગરીમાંથી સણસણુટી પેદા થઈ હતી અને તે સામે અનેક લોકેએ પ્રચંડ પોકાર સેવિયેટ દળને પાર્ગ ખેંચી લેનાની વાટાધાટે ચાલી રહી હતી. ઉઠાવ્યા હતા. આ વખતે ઈમે નાઝ અને તેના ત્રણ સાર્થીઓના નવેંબરની ત્રીજી તારીખની બપોરે સંધિપત્ર લગભગ તૈયાર થવા આવ્યું શિરચ્છેદના સમાચારે પણ આખી દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. અલબત્ત હતું અને કેટલીક ટેકનીકલ વિગતે નક્કી કરવાનું બાકી હતું. જનરલ ચીન જેવા સામ્યવાદી દેશેએ આ કાર્યને આનંદપૂર્વક વધાવી લીધું છે માલેટરની આગેવાની નીચેના પ્રતિનિધિમંડળને બુડાપેસ્ટ નજીક આવેલા પણ બાકીના દેશની નૈતિક લાગણુને આ ઘટનાથી સખ્ત ધકકો
ટોકોલ નામના ગામમાં સોવિયેટ મીલીટરી કમાન્ડ તરફથી આ વિગતે લાગે છે, અને સુલેહ શાન્તિ અને શિખર મીલનની સતત વાતો જ નક્કી કરવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું. રાત્રીના ૧૦ વાગ્યે કરતા રશીઓ વિષે અવિશ્વાસ અને જુગુપ્સાની લાગણી પેદા કરી છે.
સેવિયેટના લશ્કરી પ્રતિનિધિઓ તરફથી ટેકલ ખાતે આપવામાં ટેલીનના અવસાન બાદ રશીઆની આજ સુધીની નીતિ પિતાથી - આવેલ ભોજન સમાર ભમાં હંગરીનું પ્રતિનિધિમંડળ ભાગ લઈ રહ્યું જુદા પડતા સામ્યવાદી તેમ જ અસામ્યવાદી દેશ સાથે મૈત્રી અને હતું. લગભગ એ મધરાતને સમય હતો કે જ્યારે સોવિયેટ પોલીસને ભ્રાતૃભાવ વધારવા તરફ ઢળતી રહી હોય એમ લાગતું હતું. આજે
વડે જનરલ મેરાવ પિલીસટુકડી સાથે ત્યાં આવી પહોંચે છે અને તેમાં કાંઈક પરિવર્તન આવી રહ્યું હોય અને ખાસ કરીને પિતાને - હંગરીના પ્રતિનિધિમંડળના સૌ કેઈની ધરપકડ કરવામાં આવી.” સામ્યવાદી લેખાવતા છતાં સ્વતંત્ર બુદ્ધિએ ચાલવા માગતા યુગલ્લા1 નવેંબરની ચેથી તારીએ બળવાખોરની પીઠ ભાંગી નાંખવામાં વિયા જેવા દેશની સાન ઠેકાણે લાવવા માટે કડક રીતે અને નિષ્ફરઆવી. સોવિયેટ લશ્કર ૪૬૦૦ ટેક અને આર્મર્ડ કારે, હજારો બંદુ, પણે કામ લેવાની નીતિ તરફ તે ઢળી રહ્યું હોય એમ લાગે છે. ઈન્ને
મોટો હવાઈ કાફણો અને ૨,૦૦,૦૦૦ સૈનિકે વડે હંગરી ઉપર તુટી નાઝ અને તેના ત્રણ સાથીઓને નિષ્કારણ શિરચ્છેદ પાછળ રશીઆ. . પડયું અને હજારો માનવીએ મરણને શરણ થયા.
વિરોધી સામ્યવાદી દેશની પ્રજામાં ધાક બેસાડવાની વૃત્તિ કામ કરી • ' પણ આથી પણ વધારે દગાખેરી હવે બનવાની હતી. નવેંબરની રહી હોય એવું અનુમાન થાય છે. આ ઘટના અને તેના અનુસંધાનમાં
૪ થી તારીખે મુખ્ય પ્રધાન ઇ નાગ્રે સ્ત્રી બાળકે સમેત ૪૨ હવે પછી બનનારી ઘટનાઓનું બીજું ગમે તે પરિણામ આવે, પણ સાથીઓ સાથે બુડાપેસ્ટમાં આવેલી યુગોસ્લાવ એમ્બસીને આશ્રય લીધે. જે સુલેહશાન્તિની સ્થાપનાને રશીઆ ચાલુ પિકાર કરી રહેલ છે તે અને ત્યાં ૧૮ દિવસ સુધી તેઓ રહ્યા. આ દરમિયાન યુગોસ્લાવ આવા હીચકારા કૃત્યથી નજીક આવવાને બદલે દૂર અને દૂર જતી સરકાર અને સેવિયેટ સરકારે નિયુકત કરેલ હંગરીન નો મુખ્ય જાય છે અને એ રીતે દુનિયાનું ભાવી વધારે ને વધારે જોખમાતુ પ્રધાન જેને કેદાર કે જે સૌવિયની સૂચના મુજબ વર્તતા હતા તે જાય છે. પિતાની રાક્ષસી વૃત્તિ કાયમ રાખવી છે અને દુનિયામાં દૈવી બન્ને વચ્ચે વાટાધાટે ચાલી અને યુગારલાવ સરકારે કેદારને શાન્તિ જન્માવવી છે–એ બે વિરોધી બાબત શી રીતે બનવાની છે ? એમ જણાવ્યું કે જો હંગરીની સરકારના વડા તરીકે કેદાર લેખિત બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટી અને અધોગતિની પરાકાષ્ટા રીતે એવી ખાત્રી આપે કે ઈઝે નાઝ અને તેની મંડળીને સહીસલા- બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીના વહીવટમાં તપાસ કરવા માટે થોડામત રીતે પોતપોતાને ઘેર જવા દેવામાં આવશે તે નાઝ વગેરેને એક સમય પહેલાં એક વગદાર તપાસ સમિતિ નીમવામાં આવી હતી. પિતાની એમ્બસીમાંથી જવા માટે યુગોસ્લાવની સરકાર અનુમતિ તેના પ્રમુખસ્થાને મદ્રાસ યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચેન્સેલર ડો. એ. એલ. આપશે. આના જવાબમાં કેદારે લેખિત ખાત્રી આપી કે હંગરીની મુદલિયાર હતા અને ભારતના માજી ચીફ જસ્ટીસ શ્રી મહેરચંદ નવી સરકાર ઈ નાઝ અને તેની મંડળીના સભ્ય વિરૂદ્ધ તેમની મહાજન, ડો. પી. સુબ્રાયન, શ્રીમતી સુચેતા કિરપલાણી અને મુંબઈ ભૂતકાળની પ્રવૃત્તિઓ સંબધમાં કશું પણ કામ ચલાવવા ઈચ્છતી યુનિવર્સિટીના માજી વાઈસચેન્સેલર શ્રી નવજી જે. વાડિયા એ નથી. ઉપરની સમજુતી મુજબ હવે જેવા નાઝ અને તેની મડળીના તપાસ સમિનિના સભ્ય હતા. લેકે યુગોસ્લીવ એમ્બસીમાંથી બહાર નીકળ્યા કે તરત જ હું ગરીના આ તપાસ સમિતિને અહેવાલ તાજેતરમાં બહાર પાડવામાં
તથા સોવિયેટના સત્તાધીઓએ તેમની ધરપકડ કરી અને સામ્યવાદી આવ્યું છે અને તેમાં અનેક એકાવનારી બે બાબતે ધ્યાનમાં લઇને [ રોમાનિયામાં તેમને મોકલી આપ્યા. '
.
ભારતના રાષ્ટ્રપતિએ તા. ૧૪-૧-૧૮ ના રોજ યુનિવર્સિટીમાં લાગવગ - ત્યાર બાદ ગયા જુન માસની ૧૬ મી તારીખે તેમને બુડાપેસ્ટ ધરાવતા મંડળની અનિષ્ટ પ્રવૃત્તિઓથી યુનિવર્સિટીને મુકત કરવાના ખાતે ફાંસીએ ચઢાવ્યાના ખબર આવ્યા તે સિવાય આજ સુધી તેમના હેતુથી તેમ જ યુનિવર્સિટીની આજ સુધીની પ્રતિષ્ઠા અને પરંપરા વિષે કશા પણ બીજા સમાચાર સાંભળવામાં આવ્યા નહોતા. તાજેતરમાં મુજબ એક શિક્ષણિક કેન્દ્ર તરીકે તેને વહીવટ સરળપણે ચાલી શકે
એપ્રીલ માસની ૪ થી તારીખે જયારે રશીઆને મુખ્ય પ્રધાન વિ એ હેતુથી એક વટહુકમ બહાર પાડે છે. હિંગેરીમાં પ્રવાસ કરતા હતા ત્યારે બુડાપેસ્ટમાં કેદારે જાહેર કર્યું હતું ઉપર જણાવેલ તપાસસમિતિએ ૪૪ પાનાને જે સર્વાનુમત કે “નાઝ પિતાની પસંદગીના-ઉનાળામાં હવા ખાવાના–કોઈ એક અહેવાલ બહાર પાડે છે, તેમાં અગત્યની બાબતે નીચે મુજબ છે. ઠેકાણે રહે છે અને જનરલ માલેટર (જ્યારે વસ્તુતઃ તે દ્રાયલ માટે તપાસ સમિતિના અભિપ્રાય મુજબ યુનિવર્સિટી આજે ભારે કઢંગી બુડાપેસ્ટમાં હતા ત્યારે ) ની પણ પુરી સંભાળ લેવામાં આવે છે.” પરિસ્થિતિને ભોગ બનેલી છે. તેણે પ્રાપ્ત કરેલું અખિલ ભારતીય