Prabuddha Jivan 1957 Year 18 Ank 17 to 24 and Year 19 Ank 01 to 16

SR No.: 525942
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1957
Total Pages: 250
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 27 MB

Page 233

તા. ૧-૧૨-૧૭
પ્રબુદ્ધ જીવન
- પ્રકીર્ણ નેધ
‘રત
'
આપ્ટેને સંસ્કૃત કેશ:
આલુ = ૧ ઘુવડ, ૨ એક પ્રકારનું મૂળિયું (બટાટા નહિ), ૩ કાળુ સીસમનું લાકડું જે મજબુત હોય, ૪ પાણીને ઘડે, શ્રી દલીચંદ વીરચંદ શ્રેફને ઉદાર સખાવત માટે ધન્યવાદ ૫ તરાપ-તરવાને,
આજથી લગભગ ૪૦ વર્ષ પહોંચ સુરત ખાતે હાઈસ્કૂલમાં મનીયર વિલીયમને સંસ્કૃત કેશ:
(એ વખતે સૂરતમાં કોલેજ હતી જ નહિ) ભણતા જૈન વિદ્યાર્થી આલુક=૧ એક પ્રકારનું સીસમનું લાકડું, ૨ શેષનાગને પયોય, એને રહેવા ખાવા વગેરેની સગવડ આપતા એક જૈન વિદ્યાર્થી આશ્રમની . ૩ એક પ્રકારનું મૂળિયું:
સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તે વખતે તેમાં માત્ર ૩૦ વિદ્યાર્થીઓને નિઘંટુ આદર્શ: શ્રી બાપાલાલભાઈ વૈદ્ય ( પ્રીન્સીપાલ આયુર્વેદિક રાખવાની સગવડ હતી. ત્યાર પછી સુરતમાં નવી નવી શિક્ષણ સંસ્થાઓ કોલેજ, સુરત, તંત્રી ભિષ ભારતી),
ઉભી થતી ગઈ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઉભરાવા લાગી. તેમને ભણવાની આલુક, અરુક, વીરારુક આ ત્રણ પર્યાય શબ્દ છે.
સગવડ વધવા લાગી, પણ રહેવાની અગવડ વધતી ગઈ. જૈન આ અંગે મેં સૂરત શ્રી બાપાલાલભાઇને આલુકના અર્થ વિષે વિધાર્થીઓની આ અગવડ દૂર કરવા માટે સુરતના અગ્રગણ્ય શહેરી ખુલાસે પુછાવ્યો હતો જેને જવાબ નીચે પ્રમાણે છે:
અને જૈન સમાજના આગેવાન ગૃહસ્થ શેઠ દલીચંદ વીરચંદ શ્રોફ ““ગાગ’ શબ્દ ચરક સુકૃતમાં નથી, પણ “માઇ છે અને રૂા. ૩૦૦૦૦ ની કીંમતની ૨૫૭૮ ચોરસ વાર જમીન તથા રૂા. ૫૦૦૦૦ એને અર્થ પણ નિશ્ચિત નથી. બટાટા તે અર્થ નથી જ એ રોકડા એમ કુલ રૂા. ૮૦૦૦૦ ની સખાવત જાહેર કરી છે. આ ચક્કસ છે. આજે જેને અળવી અથવા પત્તરવેલીયાં કહે છે તે કાળામાં સુરતના અન્ય જૈન શ્રીમાને તરફથી રૂા. ૫૦૦૦૦ ની પુરઅર્થમાં એ નહિ હોય? હું હજુ ચોક્કસ નિર્ણય ઉપર આવી શકે
વણી કરવામાં આવી છે. ઉપર જણાવેલ જમીનના ટુકડા ઉપર સવા નથી. એલવાલક દ્રવ્ય એ આલુબુખાર હોય એ સંભવ છે. હું લાખને ખર્ચે ૧૮ ઓરડાવાળું એક નવું છાત્રાલયનું મકાન ઉભું કેઈ નિર્ણય ઉપર આવીશ ત્યારે જણાવીશ.”
કરવામાં આવશે. શેઠ દલીચંદ વીરચંદ સુરતમાં વર્ષોથી એક અશકતા- આ ઉપરાંત એ તે આપણે બધા જાણીએ છીએ કે ગુજરાતી શ્રમ ચલાવી રહ્યા છે. બીજા અનેક ક્ષેત્રે અને સેવા સંસ્થાઓને ભાષામાં મેવાની એક જાત આલુ બદામ નામથી બહુ સુપ્રસિદ્ધ છે. તેમના તરફથી નાની મોટી દાનની રકમ મળતી રહી છે. ઉપર તે માટે મરાઠી શબ્દ છે વીરારુક અને હિંદી શબ્દ છે આલુબુખારા.” જણાવ્યા મુજબ આટલી મોટી સખાવત કરવા માટે શેઠ દલીચંદ
આ સંશોધનાત્મક વિવેચન ઉપરથી પ્રબુદ્ધ જીવનના વાંચકોને વીરચંદ શ્રોફને અનેક ધન્યવાદ ઘટે છે. પ્રતીતિ થશે કે ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રની પ્રસ્તુત ગાવામાં આવતે “આલુ” ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિપદ ઉપર શબ્દ બટાટાવાચક નથી. અને તેથી એ આધાર ઉપર કલ્પાયેલી શ્રી મગનભાઈ દેસાઇની નિમણુક બટાટાની પેદાશની અતિપ્રાચીનતા સ્વીકારવા યોગ્ય નથી. પરમાનંદ ગુજરાત યુનિવર્સિટી તરફથી, શ્રી હરસિધ્ધભાઈ ઉપકુલપતિપદ સ્વ. ડો. વ્રજલાલ ધરમચંદ મેધાણી સ્મારક ઉપરથી નિવૃત્ત થતાં, તે પદ માટે જે ચાર નામની યાદી યુનિવર્સિટીના
અને સસ્તું સાહિત્યવર્ધક મંડળ કુલપતિ સમક્ષ રજુ કરવામાં આવી હતી તેમાંથી યુનિવર્સિટીના કુલ- સ્વ. ઉં. વ્રજલાલ ધરમચંદ મેધાણીના સ્મરણમાં એકત્ર કરવામાં
પતિ એટલે કે મુંબઈ પ્રદેશના રાજ્યપાલ શ્રી પ્રકાશે શ્રી મગનભાઈ , આવેલ રૂ. ૨૫૦૦ ની રકમ શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંધ તરફથી પી. દેસાઈને પસંદ કર્યો છે. આ પસંદગી માટે શ્રી મગનભાઈ દેસાઈને તા. ૨૮-૮-૪૮ ના રોજ સસ્તું સાહિત્યવર્ધક કાર્યાલયના પ્રમુખ ધન્યવાદ ઘટે છે. શ્રી મનુ સુબેદારને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને તે સંબંધમાં એ - શ્રી મગનભાઈ દેસાઈ અમદાવાદના એક સુપ્રતિષ્ઠિત સામાજિક પ્રકારની સમજુતી કરવામાં આવી હતી કે સ્વ. વ્રજલાલ મેધાણી જે કાર્ય કર્તા છે. શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં તેમની અનેકવિધ સેવાઓ છે. કોંગ્રેસ પ્રકારની માનવતાલક્ષી વાર્તાઓ લખતા હતા તે પ્રકારના વાર્તાસંગ્રહ અને આજના કોંગ્રેસી રાજકારણ સાથે તેઓ ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે. સસ્તું સાહિત્ય વર્ધક મંડળ તૈયાર કરાવવા અથવા સંપાદિત કરાવવા મુંબઈની વિધાન પરિષદના તેઓ એક સભ્ય છે, “શિક્ષણ અને સાહિત્ય અને તે માટે લેખકોને પુરસ્કાર આપવા પાછળ આ રકમને ઉપ- જેનું આજે ‘નવજીવન’ માં રૂપાન્તર કરવામાં આવ્યું છે તે માસિકના યોગ કરો. જણાવતાં આનંદ થાય છે કે પ્રસ્તુત સમજુતીને લક્ષમાં પ્રારંભથી એટલે કે લગભગ ૧૭ વર્ષથી તેઓ તંત્રી છે. સ્વ. કિશોરલાલ રાખીને સસ્તું સાહિત્ય વર્ધક મંડળ તરફથી આજસુધીમાં નીચેનાં મશરૂવાલાના અવસાન બાદ, હરિજન પત્ર પહેલાં બંધ કરવામાં : " પુસ્તકો પ્રગટ કરવામાં આવ્યા છે.
આવ્યા ત્યાં સુધી, શ્રી મગનભાઈ તે પત્રના તંત્રી હતા. ગુજરાત વિધા૧ માણસાઇની વાત-સંપાદક: શ્રી પીતાંબર પટેલ (બે આવૃત્તિ) પીઠ તથા નવજીવન કાર્યાલય સાથે તેઓ વર્ષોથી ગાઢપણે સંકળાયેલા - ૧૮૫૨ માં પ્રકાશિત.
છે. ગાંધીજીના તેઓ નિકટ પરિચયમાં હતા. તેમના વિચારો ગાંધીવાદના આળાં હૈયાં-લેખક: સ્વ. વ્રજલાલ ધરમચંદ મેઘાણી (બે રંગે ઘટ્ટપણે રંગાયેલા છે. આવૃત્તિ) ૧૯૫૩ માં પ્રકાશિત.
આવી એક વ્યક્તિની ઉપકુલપતિ તરીકેની પસંદગી કરવામાં ૩ ઉચ્ચ વનની મંગળ વાત-સંપાદક: શ્રી પીતાંબર પટેલ પાળી છે તે સંબંધમાં એક હકીકત આપણું ખાસ ધ્યાન
(બે આવૃત્તિ) ૧૯૫૩ માં પ્રકાશિત. - ૪ લાખેણી વાતો-લેખક: શ્રી જયભિખ્ખું (બે આવૃત્તિ),
તેવી છે. સાધારણ રીતે આવા સ્થાન ઉપર એવી વ્યક્તિની પસંદગી ૧૮૫૪ માં પ્રકાશિત.
કરવામાં આવે છે કે જે સરકારી યુનિવર્સિટીની પદવી ધરાવતી હોય. : ૫ જીવનનાં અમૃત-લેખક: શ્રી ગુલાબદાસ બ્રોકર. ૧૮૫૭ માં
પણ જેવી રીતે પંડિત સુખલાલજી જેવી વ્યક્તિ કે જેણે સરકારી પ્રકાશિત.
કોલેજ કે હાઈસ્કૂલમાં કદિ પગ પણ મૂક્યો નહોતે તેવી વ્યકિતને ' આ પુસ્તકનાં પ્રકાશન અગે જરૂરી પુરસ્કાર આપવા પાછળ ગુજરાત યુનિવર્સિટીએ ડોકટરેટની પદવી આપીને એક નવી પરંપરા, કે સસ્તું સાહિત્ય વર્ધક મંડળ તરફથી રૂ. ૩૨૮૨–૮–૦ ખરચવામાં ઉભી કરી તેવી જ રીતે શ્રી મગનભાઈ જેવી–કોઈ પણ પ્રકારની આવ્યા છે અને આ બધાં પુસ્તકાએ સારી લોકપ્રિયતા પ્રાપ્ત કરી છે એમ સંસ્થાના વ્યવસ્થાપક જણાવે છે અને સંધ તરફથી અપાયેલી
સરકારી યુનિવર્સિટી દ્વારા પ્રાપ્ત થતી પદવી નહિ ધરાવતી–વ્યકિતની રકમને આ રીતે પૂરો ઉપયોગ કરવા બદલ સંધ એ સંસ્થાના પ્રમુખ
ઉપકુલપતિ તરીકે પસંદગી કરવામાં પણ એક નવી જ પરંપરા ઉભી '' તથા અન્ય સંચાલકોને હાર્દિક આભાર માને છે. ',
કરવામાં આવી છે. આ રીતે વિચારતાં પ્રસ્તુત ઘટના આન દદાયક . . મંત્રીઓ, મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ તેમ જ આવકારાગ્ય લાગે છે.