Prabuddha Jivan 1957 Year 18 Ank 17 to 24 and Year 19 Ank 01 to 16

SR No.: 525942
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1957
Total Pages: 250
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 27 MB

Page 183

*
''
તા. ૧૫-૬-૧૭
પ્રબુદ્ધ જીવને
આવેલા એ
ચાર માટે, એમનાં પુત્રવધૂ શ્રીમતી
કે એથી ઉહું કશું ય નહી થાન પછી કર્મ, પછી ભકિત
“વિશ્વાત્મા હું માનવી ! . ટોસ્ટેયનો ગાંધીજી સાથે પત્રવ્યવહાર - “રેવેતિ...રતિ” આ એક જ મંત્ર સાંભળે છે આ માણસે. ને દુખ મ ર ' '
એક મહત્ત્વની પરવણી
વણી ' , વૈકૈં કૌર ઘૂમતે ટુ મી જ જૂનું રહસ્ય-વાક્ય ઉચ્ચાર એ ચાલ્યો પ્રબુદ્ધ જીવનના ગતાંકમાં ‘ટેસ્ટયને ગાંધીજી સાથે પત્રજ જાય છે. આખા દેશની કાયાપલટ થાય નહીં, સર્વોદયનું શમણું વ્યવહાર એ મથાળા નીચે ચાર પત્રે પ્રગટ કરવામાં આવ્યા હતા. મૂર્તિમંત થાય નહીં, હરિનું કાજ સધાય નહીં, ત્યાંસુધી એને ચેન નથી.'
ત્યાર બાદ તા. ૧-૯-૫૭ ના જનસત્તા’ નામના અમદાવાદ ખાતે પ્રગટ ધમ ધખે છે, વર્ષા વરસે છે, ઠંડી થથરાવે છે: એ ભતે નથી. થતા દૈનિક પત્રમાં મેસ્કોના લીએ ટોસ્ટય સંગ્રહસ્થાનના ક્યુરેટર આંધી આવે છે, કછો ઘેરે છે, માંદગી પીડે છેઃ એ અટકતો નથી. (સંશોધક) શ્રી એલેક્ઝાંડર સીફમેનના ગાંધીજીને અજ્ઞાત પત્ર એ
લોકે કયાંક આવકારે છે, કયાંક ઉપેક્ષા કરે છે, કયાંક અપમાને છે. મથાળા નીચે પ્રગટ થયેલા લેખને અનુવાદ મારા વાચવામાં આવ્યું. એ પરવા કરતા નથી.
એ લેખ વાંચતાં ટોલ્સ્ટોય અને ગાંધીજી વચ્ચેના પત્રવ્યવહારની બસ ચાલતા જ રહેવું, ચાલતા જ રહેવું, આગળ ને આગળ,
ખૂટતી કડીઓને મેળ મ અને ગાંધીજીના હજુ સુધી અજ્ઞાત દૂર ને દૂર...! કરુણાપથને આ પરિવ્રાજક સદાય ચાલતું જ રહ્યો
રહેલ તા, ૧૦-૧૧-૧૮૦૮ ના એક પત્રની વિગતે જાણવા મળી. | જન્મ્યા ત્યારથી, પગથી અને વિચારથી ! ક્યાંય એ અટક નહીં,
આ પત્ર કઈ રીતે મળી આવ્યું તે સંબંધે શ્રી. એલેક્ઝાંડર સીફમેન કયાંય લેભાય નહીં, કયાંય બંધાયે નહીં ! '
જણાવે છે કે “...અને હમણાં જ ગાંધીજીને એક મૂળ પત્ર મળી ના બંદી હું, ના અભિમાની, જાતિ-દેશના કાજે,
આવે છે. વાસ્યાના પિલ્લાના જાગીરના સંગ્રહસ્થાનમાં કામ કરતા - ના બધા ધર્મમતિમાં, વિશ્વકુટુંબી આજે.”
નીકેલાઇ પુઝીન અને ચેલેના નાઝલેન્કે દુનિયાના બધા જ ભાગોમાંથી ધમેમતેમાં ય એણે સમન્વય શેથ્ય અને સાર કા –. ટોસ્ટેય ઉપર આવેલાં પાનિયાં ઉથલાવતા હતા. એવામાં અચાનક, 'वेद वेदांत गीतानां विनुना सार उद्धृतः।।
એમને આ પત્ર મળી આવ્યું. એક જૂના અંગ્રેજી માસિકમાં આ 'ब्रह्म सत्यं जगत् स्फूर्ति, जीवनन् सत्यशोधनम् ॥
પત્ર પડયું હતું. આ પત્ર સાથે આ માસિકમાં આવેલા એક લેખનું, જીવનનું એણે કઈ એકાંગી દર્શન સ્વીકાર્યું નહીં. માત્ર જ્ઞાન, ટેક્ષ્યાય માટે, એમનાં પુત્રવધૂ શ્રીમતી એ. કે. ટાસ્ટયાએ કરેલું
રશીયન ભાષાન્તર પણ પડયું હતું. ટોલ્સ્ટોયે દેખીતી રીતે જ, ઉત્તર કે એથી કશું ય નહીં; થોડું જ્ઞાન, થોડું કર્મ, થાડી ભકિત આપવાની ઇચ્છાથી ગાંધીજીને પત્ર ત્યાં મુકી રાખ્યા હશે. પણ એમ પણ નહીં...એણે તે જ્ઞાન-કર્મ-ભકિતના અખંડિત સ્વરૂપને તેઓ માંદા પડયા અને તેથી એ જ દિવસે દરમિયાન સંભવ સ્પષ્ટ કર્યું, આત્મસાત્ કર્યું, પ્રસરાવ્યું. જ્ઞાનપૂર્વકનું, ભકિતભાવે છે કે એમના અભ્યાસ ખંડમાંથી આ માસિક કયાંક બીજે મુકી સાથેનું જીવંત કર્મ... અકર્મણ્યતા વગરની, જ્ઞાનમયી, ભીકત...અને દેવામાં આવ્યું હોવું જોઈએ. એ કારણે આ પત્ર લગભગ પચાસ શુષ્કતાવિહોણું, કર્મ-ભકિતથી સભર એવું જ્ઞાનઃ કેવું સુંદર આ દશન વર્ષ સુધી અજ્ઞાત રહેવા પામ્યું છે. અને નિરુપણુ le૭
' ગાંધીજીને એ અજ્ઞાત પત્ર અહિં રજુ કરવામાં આવે તે પહેલાં બુધ્ધની કરુણ અને શંકરનું અદંત, કબીરની મસ્તી અને
ગાંધીજી અને ૯ૌંયના પત્રોને સાંધતી કડીઓની ક્રમસર રજુઆત તુલસીની ભકિત, રામકૃષ્ણની સાધના અને અરવિંદને યોગ, રમણનું
જરૂરી છે. ૧૮૦૮ ની સાલમાં ટોલ્સ્ટોયે “એક હિંદુને પત્ર’ એ મથાળા નીચે અકર્મ અને ગાંધીની અહિંસાઃ આ બધી વિશેષતાઓ જાણે આ અંગ્રેજી હકમત નીચેના એ વખતના હિંદની પરિસ્થિતિની આચના કરતા વિશ્વાત્માના વ્યકિતત્વમાં આવી મળી છે.
એક મેટો લેખ લખેલે અને તેને અનુવાદ ઈગ્લાંડના અંગ્રેજી અખબારેમાં બાવીસ ભાષાઓ જાણવા છતાં, દુનિયાભરનાં ધશાસ્ત્રોને પ્રગટ થયેલ. આ પત્ર અથવા તે લેખ ગાંધીજીના વાંચવામાં આવ્યા, દર્શનનો તાગ મેળવ્યાં છતાં, સાહિત્ય, સમાજશાસ્ત્ર ને રાજકારણને , તેમને બહુ ગમે અને ૧૮૦૮ ની સાલમાં ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર આસપચાવી જવા છતાં, આત્માની જાણુને સતત જાગૃત રાખી પંડિતાઈનું પાસ દક્ષિણ આફ્રીકામાં વસતા હિંદીઓના પ્રશ્નને અંગે લડત ચલાવવા કિઈ અભિમાન એણે આવવા દીધું નથી. જગતભરમાં ના ઇતિહાસ માટે ગાંધીજી લંડન ગયેલા, તે દરમિયાન ૧૮૦૮ ના ઓકટોબર માસની રચનારૂં એનું સેવાકાર્યો હોવા છતાં એને એને લેપ નથી. “સેવા’
પહેલી તારીખે પિતા હસ્તક ચાલતા “ઇન્ડિયન ઓપીનિયન’માં તેમ જ કરવાની ય વાંસનાં પ્રભુને સપતા નામશેષ બનીને એની ભકિત આંસુ હિંદની ભાષાઓમાં પ્રગટ કરવાની મંજુરી માટે સૌથી પહેલે પત્ર . સારી રહે છે કે
ગાંધીજીએ ટોલ્હાય ઉપર લખ્યું અને તેમાં દક્ષિણ આફ્રિકામાં - 1 - “સ્થાન દિયે છે આમાય તુમિ શબાર નીચે ! '
હિંદીઓને ભેગવવી પડતી હાડમારીઓ વિષે અને ત્યાંની સરકારે , આશન તલેર, માટીર પરે, લુટિયે ર.” ૪૮
હિંદીઓ.ને લગભગ ગુલામીની દશામાં મૂકી દેતા ‘કાળા કાયદા”ના નામે , - શૂન્ય બનીને વ્યાપક બનેલા આવા વિશ્વાત્માની અગાધતાં આવી નાનકડી માપ–પટ્ટી કેમ માપી શકે ? એને મુકત મને સમજવામાં જ
ઓળખાતા ધારા વિષે ટોલ્સ્ટોયને કેટલીક માહીતી આપી. તેને જે એની જયંતીને આર્થસારક, ગણતું ને એનું ચિરાયુ વાંછતું અંતર 'જવાબ ટોસ્ટેાયે ગાંધીજી ઉપર લખે તે તા. ૧-૮-૫૭ ના પ્રબુદ્ધ : આટલું ગાઈ રહે છે: '
જીવનમાં ક્રમમાં સૌથી પહેલે પ્રણટ કરવામાં આવ્યા છે, પણ તે “સંત પરમ હિતકારી, જગતમાંહિ સંત પરમ હિતકારી...' પત્રની તારીખ સંબંધે “૧૮૧૦ ના માર્ચમાં લખાયેલો” એમ જણા
પ્રતાપરાય ટેળિયા વવામાં આવ્યું છે. તેના બદલે તેની ખરી તારીખ ૧૮૦૮ ના ન૧ “મા, ગાંધીજી અને ઈશ્વર–આ ત્રણનું સ્મરણ થાય છે ત્યારે એકટાબરની ૭ માં તારીખ હતી એમ એલેક્ઝાંડર સીમેનના લેખ વિનોબા રડી પડે છે...' શ્રીકૃષ્ણદત્ત ભટ્ટ (“નક્ષત્ર શ્રી છાચા મે'). ઉપરથી માલુમ પડે છે. ૪૨ કુ. નિર્મલા દેશપાંડે લિખિત “વિના છે સાથ માં પુનર્જન્મ
' ' આ પછી લંડનમાં ગાંધીજીની બ્રીટીશ અધિકારીઓ સાથેની અંગેની ચર્ચા. '
વાટાધાટ ભાંગી પડી અને તેઓ દક્ષિણ આફ્રિકા પાછા જવા નીકળ્યા. . ૩ શ્રી. બાબુરાવ જોશી (‘asોધન નોr')
તે પહેલાં ૧૮૦૮ ના ઓકટોબર માસની ૧૧ મી તારીખે લંડનથી ૪૪ ૫ શ્રી. હૅલમ ટેનીસન ('Saint on the March”). ગાંધીજીએ ટોસ્ટેય ઉપર એક પત્ર લખેલે અને તે સાથે દક્ષિણ # આચાર્ય વિનબા: “ગુરુ” ની પ્રસ્તાવના.
આફ્રિકાના સત્યાગ્રહની લડત તે કેવી રીતે ચલાવી રહેલ છે તેને ટોસ્ટ #૭ આચાર્ય વિનોબાઃ “ગીતા-પ્રવચન’.
યને પુરે ખ્યાલ આવે તે હેતુથી ૧૯૦૮ માં લંડન ખાતે પ્રસિદ્ધ થયેલ . #૮ રવીન્દ્રનાથઃ “સ્વરબિતાન,
- જે. ડોકનું ‘એમ. કે. ગાંધી, દક્ષિણ આફ્રિકાને એક ભારતીય દેશભક્ત ગ્રે,