Prabuddha Jivan 1957 Year 18 Ank 17 to 24 and Year 19 Ank 01 to 16

SR No.: 525942
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1957
Total Pages: 250
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 27 MB

Page 163

૭૧
તા. ૧૫-૮-૧૭
પ્રબુદ્ધ જીવન . કેગ્રેસ માટે લોકસેવકસંઘમાં ફેરવાઈ જવું શકય હતું? ઈષ્ટ હતું? ગાંધીજીએ પિતાના જીવનના અન્ત ભાગમાં એવા ભાવને અભિ- વતી રહી હતી અને અનેક આશાએ જ માત્ર નહિ પણ ખાત્રીઓ', પ્રાય પ્રગટ કર્યો હતો કે જે આઝાદીના ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરવા માટે આજ કોંગ્રેસ આગળનાં વર્ષો દરમિયાન અવારનવાર પ્રજાજનોને આપતી રહી સુધી કોંગ્રેસ મથી રહી હતી તે ધ્યેય હવે સિદ્ધ થયું છે, તેથી હવે હતી. તે કેગ્રેસ સ્વરાજ્ય પ્રાપ્તિ બાદ રાજ્યશાસનની ચાલુ જવાબદારીથી કાંગ્રેસે રાજકારણ છોડીને લોક સેવક સંધમાં ફેરવાઈ જવું જોઈએ. અલગ થઈ શકે તેમ હતું જ નહિ અને તેમ કરવું કે ગ્રેસ માટે કે આ અભિપ્રાયને કેવી રીતે મૂર્ત રૂપ આપવું અને તાજેતરમાં પ્રાપ્ત પ્રજા સમુદાય માટે ઈષ્ટ પણ નહોતું. થયેલા સ્વરાજયને વહીવટ કાને સાંપ એ વિષે સવિસ્તર માર્ગદર્શન, ગાંધીજી જીવ્યા હતા અને ઉપર જણાવેલા તેમના અભિપ્રાય તેમના જીવનને એકાએક અન્ત આવવાથી, તેઓ આપણને આપી મુજબ કોંગ્રેસે પોતાનું સેવા સંસ્થામાં રૂપાન્તર કરવાનું વિચાર્યું હોત શકયા નહોતા. આમ છતાં મેંગ્રેસ વિષેનું ઉપરનું સૂચન આજે આપણી તે પણ રાજ્યશાસનની જવાબદારી ઉપાડવા માટે મેંગ્રેસના આગેસામે ગાંધીવાદીઓ તેમજ કોંગ્રેસવિરોધીઓ તરફથી અવારનવાર આગળ વાનને એક સમાન્તર સંસ્થા ઉભી કર્યા સિવાય ચાલુ જ નહિ. કારણ ધરવામાં આવે છે.
કે કેગ્રેસની આગેવાની તો તેમના માટે હતી જ અને એ આગેવાને કાંગ્રેસ–સરકારની નીતિ તેમ જ રાજ્યપધ્ધતિ આજે ગાંધીજીની સમુદાયમાં રાજકારણ પર વૈરાગ્ય ધારણ કરે અને તેથી અલગ થાય વિચારસરણિથી ઘણી બાબતમાં જુદું રૂપ ધારણ કરી રહેલ છે. અને એ શકય જ નહતું. વળી તે વખતની કોંગ્રેસ માટે રાજકારણ એ તેથી જે કાંગ્રેસના માર્ગદષ્ટા ગાંધીજી હતા અને જે કાંગ્રેસના સેવા સ્વધર્મ હતો. રાજકારણથી અગલ એવું શુદ્ધ સેવાકારણ એ પરધર્મ " અને સ્વાર્પણ મુખ્ય અંગે હતા તે કોંગ્રેસ આઝાદી પ્રાપ્ત થયા બાદ હતા. સ્વધર્મ છોડીને પરધર્મ અંગીકાર કરનાર વ્યકિતના જેવી દશા જો તેમની ઈચ્છા મુજબ લેક સેવા સંઘમાં ફેરવાઈ ગઈ હોત તે તે રૂપાન્તર સાધવા ઈચ્છતી કાંગ્રેસની થાત. આ બધુ જોતાં કોંગ્રેસ પોતાના કાંગ્રેસ પોતાનું શુદ્ધ અને પ્રેરક સ્વરૂપ જાળવી શકી હોત અને ચાલું રૂપમાં કાયમ રહી અને લેકશાહી બંધારણું રચીને, દશ વર્ષ આજે તેમાં પડેલી વિકૃતિઓના કારણે જે વિચિત્રતાનું–જે વિકળતાનું- સુધી તેણે રાજ્યવહીવટ સંભાળે એ મેગ્ય જ થયું છે, એમ આજે દર્શન થઈ રહેલ છે તે વિચિત્રતાથી–વિકળતાથી કે ગ્રેસ મુકત રહી શકી દશ વર્ષના ગાળે પણ લાગે છે. હત–આમ ગાંધીવાદીએ કોગ્રેસ વિષે વિચારી રહ્યા છે.
કોંગ્રેસના ભાવી રૂપાન્તર વિષે ગાંધીજીએ દર્શાવેલા અભિપ્રાયબીજી બાજુએ કોંગ્રેસના જે વિરોધીઓ છે અથવા તે કોંગ્રેસ માંથી તત્કાલીન કોંગ્રેસ અંગે એક ભયસ્થાનનું સૂચન આપણે જરૂર : અને તે હસ્તકની અનેક બાબતેથી જે લેકે નારાજ છે તેઓ પણ તારવી શકીએ છીએ અને તે એ કે સત્તાને ચાલુ ભગવટો વ્યક્તિ કે , કાંગ્રેસના માથા ઉપર આ અભિપ્રાય મારી રહ્યા છે અને પોકારી રહ્યા છેસંસ્થા માટે, જો તે પૂરી સજાગ ન હોય અને તેનામાં–આદર્શ કરતા કે કોગ્રેસે ગાંધીચીંધ્યા માર્ગે પિતાનું રૂપાન્તર કર્યું હોત તો કેગ્રેસની ન હોય અને સત્તાનાં પ્રલેભનેને ભેગ નહિ બનવા જેટલું તેનામાં આ દશા ન થાત. આ વિરોધી સમુદાયને કેસ વિષે કોઈ ખાસ નૈતિક સામર્થ્ય ન હોય તે, અધઃપતનનું નિમિત્ત બન્યા વિના રહેશે મમતા છે અથવા તે ગાંધીજીના આ બાબતને લગતા વિચારો વિષે
નહિ. અંગ્રેજીમાં કહેવત છે કે “Power corrupts and absolute
power corrupts absolutely” આ કહેવત વ્યકિતને તેમ જ કોઈ ખાસ આગ્રહ છે એમ માનવાને કઈ ખાસ કારણ નથી. પણ સંસ્થાને લાગુ પડે જ છે. કેગ્રેસની સત્તાપ્રાપ્તિમાં ગાંધીજીને આ
જીએ તે ખરા, બાપ કે હો અને દીકરા કેવા પાક્યા ?” : જોખમ દેખાયું હોય અને ઉપરને અભિપ્રાય રજુ કરીને તેમણે આ ' એ રીતે કોંગ્રેસને ઉતારી પાડવામાં તેઓ કઈ જુદો જ આનંદ અનુભવે છે. ભયસ્થાન તરફ આપણું ધ્યાન ખેંચવા ધાયું હોય એ સંભવિત છે. આપણે આ બન્ને વર્ગને બાજુએ રાખીને ગાંધીજીએ ઉપર
Bગ્રેસ છેલ્લાં દશ વર્ષ દરમિયાન પૂરેપૂરી સજાગ રહી છે કે નહિ, . .
જરૂરી આદર્શ કરતા તેણે દાખવી છે કે નહિ અને સત્તનાં પ્રલોભ- , જણાવેલા અભિપ્રાય મુજબ કોંગ્રેસનું રૂપાન્તર શકય હતું કે નહિ અને
તેની તે ભાગ બની છે કે નહિ એ એક જુદો પ્રશ્ન છે. પણ એ રે ઇષ્ટ હતું કે નહિ તેને સ્વતંત્રપણે વિચાર કરીએ. મારી દૃષ્ટિએ એવું
ભયસ્થાનથી દૂર રહેવા ખાતર કેંગ્રેસ સ્વરાજ્યપ્રાપ્તિ બાદ તરતમાં :
ભયસ્થાનથી દૂર રહેવા ખાતરી રૂપાન્તર શકય પણ નહોતું, ઈષ્ટ પણ નહોતું. જ્યારે અંગ્રેજ સરકારે જ રાજ્યકારણથી અલગ થઈ ગઈ હોત તે તેના સમયપ્રાપ્ત ધમ- ' ભારતને સઘળી રાજ્યસત્તા સુપ્રત કરવાને છેવટને નિર્ણય કર્યો ત્યારે માંથી તે ચૂકી હોત અને તેમ કરીને તેણે કાયરતા દાખવી છે એવા મેગ્નેમ લીગ સિવાય એ અન્ય કોઈ રાજકારણી પક્ષ હયાતીમાં જ
આક્ષેપને પણ કદાચ અવકાશ મળ્યો હોત. કોંગ્રેસના ભાવી સંબંધ
ગાંધીજીના અભિપ્રાયને આગળ ધરનારાઓને તેમજ એ અભિપ્રાયના નહોતે કે જે પક્ષને રાજ્યસત્તા સુપ્રત કરી શકાય. કોંગ્રેસ વીથી આઝા- ધોરણે કાંગ્રેસને વિચાર કરનારાઓને આટલી વાત ધ્યાનમાં લેવા.. દીની લડત લડતી રહી હતી; લગભગ દશ દશ વર્ષના તબકકે સ્વાતંત્ર્ય- વિનંતિ છે. ,
પરમાનંદ પ્રાપ્તિનાં નવાં સીમાચિહને કોંગ્રેસ સર કરતી રહી હતી; ૧૮૩૭ થી ૩૮
લડાઈ કેમ થતી હશે ??? સુધી કોંગ્રેસે મર્યાદિત સત્તાધિકાર સ્વીકારીને જુદા જુદા પ્રાન્તને વહીવટે
(ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડીઆમાં પ્રગટ થયેલા એક રમુજી ટુચકાને અનુવાદ)
. પણ ચલાવ્યું હતું. ૧૯૪૭ માં પણ છેવટની સમજુતી મુખ્યતયા - કેગ્રેસ સાથે જ કરવામાં આવી હતી. અને જ્યારેસ્વરાજ્ય સંપૂર્ણ
બાબાએ પૂછયું કે “બાપાજી, લડાઇઓ કેમ શરૂ થતી હશે ?”
.' બાપે કહ્યુંઃ “જો બેટા, ધાર કે અમેરિકા અને ઈંગ્લાંડ વચ્ચે અર્થમાં સામે આવીને ઉભું રહ્યું ત્યારે વર્ષોથી રાજકારણ સાથે સંક- ઝગડે પેદા થયે અને...” માં વચ્ચે બોલીઃ “પણું અમેરિકાએ ળાયેલી કોંગ્રેસ જેવી રાજકીય સંસ્થાથી એમ કહી શકાય તેમ હતું જ: ઈંગ્લાંડ સાથે ઝગડવું જ ન જોઈએ.” નહિ કે આ રાજસત્તાના વહીવટમાં–ભેગવટામાં પિતાને કઈ રસ નથી. બાપે જવાબ આપેઃ “હું એ કબુલ કરું છું, પણ એ તો સંસ્થા સાથે જોડાયેલી કોઈ એક વ્યકિત “હવે મને આ સત્તાના હું એક કાલ્પનિક દાખલે આપતા હતા.” * * રાજકારણમાં રસ નથી' એમ કહીને રાજકારણથી-રાજ્યસ ચાલનની મા બોલીઃ “પણ આ રીતે તમે છોકરા ઉપર ખેટા સંસ્કાર - જવાબદારીથી-વિમુખ થઇ શકતી હતી, અને આપણે જોયું કે પાડી ગાંધીજીએ એમ કર્યું પણ ખરું, પણ કોંગ્રેસે તે એ કાંટાળે રાજ- '
“ના, હું એમ નથી કરતા.” *
ના, હું એમ ન કર મુગટ ધારણ કર્યે જ છૂટકે હતે. તત્કાળ તેના માટે બીજો કોઈ " , “હું કહું છું કે તમે એમ કરો છો. જ
બાપે તાડુકીને જવાબ આપ્યો “કહું છું કે હું નથી કરતે. છે ત્યારે પછી નવું રાજ્યબંધારણ ઘડવાને અને દિન" પર દિનને તારી આ રીત કેવળ અપમાનજનક છે.
વહીવટ ચલાવવાને પ્રશ્ન આવ્યું. સ્વરાજ્ય મળશે ત્યારે ' આપણું, , , બાબે બોલી ઉઠશેઃ 'બસ, બાપાજી, આમ ઉશ્કેરાએ નહિ. : રાજ્યબંધારણું આ રીતે ઘડીશું અને તેમાં આ બાબતે દાખલ કરીશું, મને લાગે છે કે લડાઈઓ કેમ " શરૂ થાય છે એ મારા બિરાબર ' અને 'આવી. રાજ્યરચના કરીશુ-આવી અનેક બાબતે કોંગ્રેસ જણા..: જાણવામાં આવી ગયું છે. આ
2 . . . .
*--*
'
કોર
'