Prabuddha Jivan 1957 Year 18 Ank 17 to 24 and Year 19 Ank 01 to 16

SR No.: 525942
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1957
Total Pages: 250
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 27 MB

Page 148

કને
2.
:
:: ,
, ,
*
જી .
જો
આ ગઝલોજી
તા. ૧૫-૭ પછી , ( જેન કેન્ફરન્સના પ્રમુખ શ્રી મોહનલાલ લલુભાઈનું સંઘે કરેલું સન્માન
પ્રાસંગિક વિચારણા અને ચર્ચા શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંધ તરફથી મુંબઈ ખાતે તાજેતરમાં તે જ સ્થળમાં ભરાતું હોય ત્યારે તેથી દૂર રહેવાનું શક્ય નથી બનતું. ભરાયલા જૈન . મૂ, કોન્ફરન્સના. વીશમાં અધિવેશનના પ્રમુખ જુનાં સ્મરણો, જુના સંપર્કો આપણને ત્યાં અવશ્યપણે ખેંચી જાય શ્રી મેહનલાલ લલ્લુભાઈ શાહનું તા. પ-૭-૫૭ શુક્લારના રાજ છે અને આત્મીયતાને અનુભવ પણ કરાવે છે. આ રીતે પ્રસ્તુત સાંજના સમયે સંધના કાર્યાલયમાં સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. કેન્ફરન્સના અધિવેશનમાં હું ગયે અને ગમે તે કાંઈક ભાગ પણ સંધના કાર્યાલયમાં સભ્યો અને નિયંત્રિત મિત્રોએ સારા પ્રમાણમાં લીધે. આમ છતાં પણ એ દિવસે દરમિયાન અને પછી પણ એક . એ હાજરી આપી હતી. પ્રારંભમાં સંધના મંત્રી શ્રી પરમાનંદ કંવરજી પ્રશ્ન. મન ઉપર ઘોળાતે જ રહ્યો છે કે આવી વિભાગીય કોન્ફરન્સની કાપડિયાએ સંધને પરિચય આપતાં જણાવ્યું હતું કે “આપને આજ હવે કાંઈ ઉપયોગીતા છે ખરી ? દરેક સમાજોને, તેના વિભાગને અને
સુધીમાં અનેક જૈન સંસ્થાઓએ બહુમાન કર્યું છે. તે સંસ્થાઓ તેના પેટા વિભાગને પણ પિતાના અમુક પ્રશ્નો હોય જ છે અને છે અને આ સંસ્થા વચ્ચે રહેલે મહત્વને ફરક એક દૃષ્ટાન્ત દ્વારા , તેને લગતી સહવિચારણાને આવાં સંમેલનમાં ઠીક ઠીક અવકાશ રહે
આપને સમજાવવા પ્રયત્ન કરીશ. જેમ કોઈ એક કરૂણાશંકર: નામને છે. પણ આથી શું વિભાગીય સાંકડી મનોદશા વધારેને વધારે દષ્ટી બ્રાહ્મણ હોય અને તેના માથે ચોટલી ન હોય તે તેને બ્રાહ્મણ કહે ભૂત નથી થતી? એથી વિચારના ક્ષેત્રમાં આપણે આગળ વધવાને, છે કે નહિ તે એક વિવાદને પ્રશ્ન બની શકે છે, તેમ આ સંધ નામ બદલે શું પીછેહઠ તે નથી કરતા ? . સ્વિરૂપે એક જૈન સંસ્થા હોવા છતાં “જૈન” શબ્દથી સૂચિત કોઈ પણ • “પ્રસ્તુત કોન્ફરન્સને ખાસ કરીને વિશેષતઃ વિચાર કરતાં બીજા 'સાંપ્રદાયિક સંકીર્ણતાથી મુકત છે. અને એ રીતે આ સંસ્થા અન્ય. પણ કેટલાક વિચાર આવે છે. આવી કોન્ફરન્સો ભરવાના સાધારણ સંસ્થાઓથી જુદી પડે છે. આ સંધના લગભગ ૩૭૦ સભ્ય છે. તે રીતે બે ઉદ્દેશ હોય છે. એક તે વિચારના ક્ષેત્રમાં સમાજને ચાર ' કિઈ એક ફિરકાના નથી. એટલું જ નહિ પણ જૈન વિચારસરણિ ડગલાં આગળ લઈ જવો અને બીજું જે વિભાગની કેન્ફરન્સ હોય ! છે. પ્રત્યે આદર ધરાવતા જૈનેતરે પણ આ સંઘમાં દાખલ થઈ શકે છે, તે વિભાગનું આર્થિક તેમ જ સામાજિક શ્રેય સધાય તેવી પ્રવૃત્તિઓ હાથ or અને એ પ્રકારની છેડી વ્યકિતઓ આ સંધનું સભ્યત્વ ધરાવે છે. આ ધરવાનો નિર્ણય કર. એક સુક્ષ્મ વૈચારિક; બીજું સ્થૂળ રચનાત્મક..
સંધને મૂળ ઉદ્દભવ આજથી ૨૮ વર્ષ પહેલાં બાલદીક્ષાની અટકાયત કર- જૈન . મૂ. વિભાગના સ્થિતિચુસ્ત બળેના અસાધારણું પ્રભુત્વના - વાની જૈન શ્વે: મું, સમાજમાં જે ઝુંબેશ ચાલેલી તે ઝુંબેશમાંથી થયે કારણે અને લઘુમતી કેમને સહજ એવી સાંકડી મનોદશાના કારણે હતા અને તેથી બાલદીક્ષાની નાબુદી એ સંધનું આજ સુધી એક વિચારનાં ક્ષેત્રમાં કશી પણું નવી દરવણી આપી ન શકે, જરા પણ મૂળભૂત દયેય રહ્યું છે. આમ છતાં પણ એક નાના સરખે કીડે આગળ વધવા ન દે તેવી પંગુતાએ અથવા તે પક્ષપાત કેન્ફરન્સને જકડી કેશેટામાંથી મુક્ત બનતાં જેમ પાંખેવાળા પતંગીયાનું રૂપ ધારણ લીધી છે. અને તેથી મંદિર સંસ્થા, સાધુ સંસ્થા, દેવદ્રવ્ય, દીક્ષા અને . " કરે છે તેમ આ સંધે સાંપ્રદાયિક કોશેટાને વિદારીને મુક્ત વિહાર એવા જૈન સમાજના અતિ નિકટના અંગે વિષે કેન્ફરન્સમાં સ્વતંત્ર કરવાની તાકાત પ્રાપ્ત કરી છે, અને સંધની ભિન્ન ભિન્ન પ્રવૃત્તિઓમાં વિચારણા, ચર્ચા કે નિર્ણ કરવા માટે કોઈ અવકાશ જ રહ્યો નથી. સંધનો આ મુક્તવિહાર વ્યક્ત થઈ રહ્યો છે. સંધના મુખપત્ર પ્રબુધ્ધ આપણે વિવાદાસ્પદ પ્રશ્નથી દૂર રહીએ અને કાંઇક રચનાત્મક કાર્ય જીવનનું સંપાદન કે સંધ દ્વારા દર વર્ષે જાતી પર્યુષણ વ્યાખ્યાન કરીએ આ સૂત્રે આજની કોન્ફરન્સના કાર્યક્ષેત્રને જકડી લીધું છે. માળાનું આયોજન—આ બન્ને પ્રવૃત્તિઓ-આવી ઉદાત્ત ભાવના અને અબલત્તવિવાદાસ્પદ પ્રશ્નો ચર્ચવા જતાં એકમેકનાં માથાં ફોડીએ " ઉદાર વિચારણાથી હંમેશા પ્રેરિત અને પ્રભાવિત બનતી રહી છે.” '. અને કોન્ફરન્સને ભાંગી નાંખીએ તે કરતાં એવા પ્રશ્નોથી દૂર રહીએ
* ત્યાર બાદ સંધના મહેમાન શ્રી મેહનલાલ લલ્લુભાઈ શાહને તે વધારે ઇચ્છવાયોગ્ય છે. પણ જે સમાજ પિતાના મૂળભૂત પ્રશ્નોની , પરિચય આપતાં શ્રી પરમાનંદભાઈએ જણાવ્યું કે “શ્રી મેહનભાઈ ચર્ચા સંબંધમાં આવી આળી મને દશા ધરાવતા થયા હોય તે સમાજે એક સાંકડી દૃષ્ટિના અને જૈન સમાજના પેટા વિભાગના આગેવાન આરોગ્ય અને વૈચારિક પ્રાણબળ હંમેશને માટે ગુમાવ્યું છે. એમ | માત્ર હોત તો તેમને કદાચ આપણે અહિં લાવ્યા ન હોત. પણ કહેવા વિચારવામાં જરા પણ અતિશયતા નથી. આવી વિચારપંગુ. શ્રી મોહનભાઈ કલકત્તાના એક પ્રમુખ નાગરિક છે; ગુજરાતી સમાજના બનેલી અથવા તે માનસિક પક્ષઘાતથી ગ્રસ્ત બનેલી કેન્ફરન્સમાં, આગેવાન છે; વ્યાપાર અને ઉદ્યોગના બહુમાન્ય અધિપતિ છે; અને યુવકને જ માત્ર નહિ; પણ વિચારપ્રગતિ વાંછતા ભાઈબહેનોને પણ જૈન સમાજના એક આદરપાત્ર ગૃહસ્થ છે. લકત્તાના વિશાળ જૈન રસ હોઈ શકે કે કેમ એ આપે વિચારવાનું છે.” , , , સમાજને તેમના પ્રત્યે કેટલે ઊંડે સભાવ છે તે તે આટલી એક , “આવી કેન્ફરન્સને આપણે બીજી રીતે પણ વિચાર કરી હકીકત ઉપરથી જ માલુમ પડશે કે તેઓ અહિં તાજેતરમાં ભરાયલી શકીએ છીએ. આજે સમાજવાદી ઢબની નવરચનાનું નિર્માણ કરવા જૈન મુ. . કેન્ફરન્સના અધિવેશનનું પ્રમુખસ્થાન શોભાવવા માટે આજની ભારત સરકાર ઝંખી રહી છે અને તે દિશાએ પંચવર્ષીય કલકત્તાથી નીકળવાના હતા તે દરમિયાન કલકત્તાના જૈન સમાજના આયોજન અમલી બનાવી રહી છે. વિનોબાજી ભૂદાન ચળવળકારા દરેક ફિરકાની નાની મોટી સંસ્થાઓએ એકત્ર થઈને તેમને માનપત્ર એક નવી વિચારસરણીને ભારતભરમાં ફેલાવો કરી રહેલ છે. આ અર્પણ કર્યું હતું અને તેમણે સ્વીકારેલી આ નવી જવાબદારીને ઉપરથી મનમાં સહજ રીતે એ પ્રશ્ન ઉઠે છે કે જૈન છે. મૂ. સફળતા ઈચ્છી હતી. કેન્ફરન્સના આગળના કોઈ પણ પ્રમુખનું વિભાગ આખરે ભારતીય પ્રજાનું એક અગત્યનું અંગ છે અને એ આવું બહુમાન થયાનું મારા સ્મરણમાં નથી.
રીતે કોન્ફરન્સની સમગ્ર વિચારણામાં આ સર્વતોમુખી ક્રાન્તિનું કઈ આજે આપણે અહિં એકત્ર થયા છીએ તે કેવળ મીઠી મીઠી પ્રતિબિંબ પડ્યું હતું ખરું કે નહિ? આ અખિલ ભારતીય પ્રશ્નને વાત કરવા અને માત્ર પરસ્પરની પ્રશંસા કરવા એકઠા થયા નથી. આ કોન્ફરન્સ કાંઈ વિચાર કર્યો હતે ખરે અને એ દૃષ્ટિએ પિતાના આ પ્રસંગ એ ધારણાથી જવામાં આવ્યું છે કે આપણે આજના સમાજને માર્ગદર્શક બને એવા કોઈ નિર્ણય કર્યા હતા ખરા ? . કે જૈન સમાજની, આવી કોન્ફરન્સની પરિસ્થિતિ અને રૂપરંગ વિષે ખુલ્લા “કેવળ હું અને મારે છે. મૂ સમાજ એ રીતે જ કૂપમંડૂક માફક દિલથી છેડો વિચારવિનિમય કરીએ અને ઘેટુંક સહચિન્તન કરીએ. બધી ચર્ચા વિચારણા કરવામાં આવી હતી ? જે કેન્ફરન્સનું અધિ
- “આ કોન્ફરન્સમાં આપમાંના કેટલાક ભાગ લીધે તેમ મેં પણ વેશન આપણી આગળથી પસાર થયું તેમાં આવી કૂપમંડૂકતા સિવાય થોડે ભાગ લીધો હતો. જે સંસ્થા અને પ્રવૃત્તિ સાથે વર્ષોનું માન- ભાગ્યે જ વિશેષ કાંઈ જોવામાં આવ્યું હતું એમ કહું તો તેમાં હું સિક અનુસંધાન હોય તેનું અધિવેશન આપણે જ્યાં રહેતા હોઈએ જરા પણ અત્યુક્તિ કરતે હોઉં એમ મને લાગતું નથી.”