Prabuddha Jivan 1957 Year 18 Ank 17 to 24 and Year 19 Ank 01 to 16

SR No.: 525942
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1957
Total Pages: 250
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 27 MB

Page 146

I, ASI
: કોઈ
જ
1 કિમી
14
1
TET-TET
STS
ને સબુક જીવન જીવી શકાય તા w૭ સ્મૃતિપટ રમતા 2 થાય
Books I Remember (ા ( એલિ ઈડીઆ રેડીઓ ઉપરથી કોંગ્રેસ પ્રમુખ શ્રી ઉછરંગરાય ન. ઢેબરે %Books1 Remember એ વ્યાખ્યાનમાળામાં રજુ કરેલ પ્રવેશ: રકન ચિનને અનુવાદ નીચે પ્રગટ કરવામાં આવે છે, અને તે માટે અનુમતિ આધનાર ઓલ ઈન્ડીઆ રેડીએનો આભાર માનવામાં આવે છે. તંત્રી) ,
તે મેં વાંચેલાં પુસ્તકો યાદ કરવા જતાં, મને પ્રથમ વાંચેલા કેટલાંક , મહત્તાનાં બીજ કેટલીકવાર એની માનહાનિ-દુઃખમાં રહેલાં હોય છે.. આ મહત્વનાં પુસ્તકોનું સ્મરણ થાય છે. એ છે ગોલ્ડસ્મિથકૃત “The એની શ્રદ્ધા અને કેટલીકવાર પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં પણ અવળી રીતે Good Natured Man' એ દિવસોમાં આવા અંગ્રેજી લેખકેમાં સાચે ઠરાવે છે.)
- 0 રસ ધરાવવો એ હિંદી વિધાર્થી માટે કંઈક આશાસ્પદ શરૂત ગણાતી. " " મને યાદ છે કે મારા અંગ્રેજી નિબંધલેખનના શિક્ષક શ્રી એસ.
શાળાના એવા જ ભલા સ્વભાવના એક પારસી ગ્રંથપાલે મને એચ. ઝાબવલા, જેઓ મેરઠ કાવતરા કેસમાં સંડોવાયેલા હતા. તેમણે - એ પુસ્તકને પરિચય કરાવેલો. એ માયાળુ માણસ સરળ સ્વભાવના એક દિવસ મને બોલાવી પૂછયું: “કરણઘેલે નામની ઐતિહાસિક યોજના વિદ્યાર્થીઓને ચાહતા હતા, અને હું એમને ચાહતા હતા. અને ત્યારથી નવલકથા તે વાંચી છે? હું શરમિંદો બની ગયું અને જવાબું ન છે. એક ક્ષુધાતુર માણસ જેમ પોતાની પ્રિય વાનગીઓ ખાવા લાગે તેમ આપી શકો. એમણે બીજાં ગુજરાતી પુસ્તક વિશે પૂછયું. મને હું ગોલ્ડસ્મિથની કૃતિઓ વાંચવા લાગ્યું.
' વધારે શરમ આવી. ગુજરાતી પુસ્તક વાંચવાને મને તે વિચાર પણ જે સમયે બ્રિટીશ પ્રજા શાહીવાદના ધોરી માર્ગે પ્રયાણું કરવાની નહેાતે આવ્યા. એમણે મને માતૃભાષાની આવી અવગણના કરવા, આ શરૂઆત કરતી હતી. તે વખતે ગોલ્ડસ્મિથને સાહિત્યજગતમાં ઉદય બદલ હળવે ઠપકો આપ્યો.
, ' ' થઈ રહ્યો હતે. ગામડાંઓની તે સમયે અવગણના થઈ રહી હતી. એ સમયથી ગુજરાતી સાહિત્ય સાથે મારે સંપર્ક શરૂ થયો. શહેરે ઝડપથી આગળ ધપી રહ્યાં હતાં. ગોલ્ડસ્મિથને બ્રિટીશ પ્રજાની ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના ‘સરસ્વતીચન્દ્ર ને ચોથે ભાગ મારે માટે મહત્તાનું જેમ ભાન હતું, તેમ તેની નિર્બળતાઓનું પણ ભાન હતું. સામાજિક અને રાજકીય વિચારણાને સર્વસંગ્રહ બની ગયે. લેખકે માટે જ એ પૂછતો હતોઃ “What is that Freedom that એમાં પરલક્ષી રીતે અગત્યના પ્રશ્નોની ઊંડાણપૂર્વક મીમાંસા કરી છે.' Britons praise so high, that keeps men from men સામાજિક અને રાજદારી સમસ્યાઓના વિચાર માટે આ ગ્રંથે મને and breaks the united tie (અંગ્રેજો જેની અતિશય પ્રશંસા' પૂરત. ખેરાક પૂરી પાડ્યો. કરે છે એ સ્વતંત્રતા જો માનવને માનવથી દર રાખતી હોય અને હિંદુ સંયુક્ત કુટુંબનું વટવૃક્ષ, જેનાં મૂળ ચતુવર્ણ વ્યવસ્થામાં એકતાને જો તેડતી હોય તે પછી એની કિંમત શી?)
રહ્યાં છે અને જેની શાખા પ્રશાખાઓ અને પર્ણો નિબળ તેમજ મને ઘણીવાર લાગ્યું છે કે એ જાણે ભારતમાંના અંગ્રેજ સબળ બંનેને પોષણ તેમજ શ્રય આપે છે અને જે સામાજિક અમલદારોને સંબોધી રહ્યો છે. ખેડૂતે માટે એને પ્રેમ ફક્ત ઊર્મિ- વીમાની ગરજ સારે છે તેને લગતા પ્રશ્નની એ ગ્રંથમાં લેખકે કરેલી શીલ નહિ પણ સાચું અને ઊંડો હતે. ભવિષ્યની આગાહીરૂપ એના છણાવટે મારા મન ઉપર લાંબા વખત સુધી ઘેરી છાયા પાડી હતી શબ્દો છે: “But the bold peasantry country's pride, અને મને એવી પ્રતીતિ કરાવી હતી કે ભારતને એ કૌટુંબિક પ્રથા when once destroyed, can never be supplied.” (જે દીધી પાલવે તેમ નથી, જો કે તેની અંદર વર્તમાન યુગની આવશ્યકતાં . ખેડૂતપ્રજા માટે દેશ આટલું અભિમાન લે છે એ એક વખત નાશ અનુસાર ફેરફાર કરવા જરૂરી છે. ' પામ્યા પછી એની ખોટ પૂરાતી નથી.) ઈંગ્લાંડની ખેડૂતપ્રજા તેમજ પુસ્તકોની બાબતમાં સૌથી વધુ સમૃદ્ધ પરિપાક તે મને વીસથી આખી દુનિયાની ખેતપ્રજા આજે ધીમેધીમે વધુ આરામપ્રિય ત્રીસ વર્ષની ઉંમર દરમ્યાન મળ્યું હતું. વકીલાતના વ્યવસાયમાં પ્રવેશ: બનતી જાય છે. ગેહુસ્મિથ ગરીબને અને ભલા માણસને કવિ છે. કરી કંઈક આરામભર્યા ભવિષ્યના રાહે પ્રયાણ કર્યું” હતું. પણ એ ગરીબને અને ભલાઓને પિતાના સ્વજનની જેમ ચાહતે. એ પિતે મારું મન અશાંત હતું. મેં ઘણાં દુઃખો અને સંકટ નિહાળ્યાં હતાં, પણ ગરીબાઈ અને ભલમનસાઈના સ્વજન જે હતા.
કુટુંબમાંથી એક પછી એક સ્નેહીજનોએ અલ્પ આયુષ્ય ભોગવીને છે બીજું પુસ્તક મારી સ્મૃતિમાં તરવરે છે તે કાઉપરનું “ટાસ્ક. અમારી વિદાય લીધી, અને તે પણ જીવનનાં દુઃખને કારણે. તેથી
મારા મન પર ગોલ્ડસ્મિથે જે અસર કરી એનું જાણે કે એ પૂરક મારી આસપાસ પથરાયેલા દુઃખના સંદર્ભમાં મારું અંગત સુખ ન હોય ! “There is a task that awaits for everybody' મારામાં મૂંઝવણ પેદા કરતું હતું. ભારતીય પરિસ્થિતિની મર્યાદામાં (માનવમાત્રને માટે કઈક ભગીરથ કાર્ય રાહ જોઈ રહ્યું છે.) એવું રહીને અને જીવન પ્રત્યેની મારી દૃષ્ટિને અનુલક્ષીને હું આ પ્રશ્રોને જાણે કે કાઉપર હજુ પણ મને કહી રહ્યો છે. હજુ ફરીથી જાણે જેવાબ શોધી રહ્યો હતો. મારા મનને દમી રહેલી સમસ્યાઓને ઉત્તર એ કહી રહ્યો છે. “Earth rotates. Seas are in constant આપવાને માટે રાજદ્વારી મુક્તિ માટેની લડત અપૂરતી હતી. ferment. The oak swings to and fro. How can a માકર્સવાદી દષ્ટિબિન્દુ રશિયાના પદ્ધતિવાદથી રંગાયેલું હતું. એ human being be exempted from the discharge of અત્યંત ભૌતિકવાદી હતું અને મારી કલ્પનાના સમગ્ર ચિત્રમાં બંધ his duty?” (પૃથ્વી ફરે છે. સાગરે સતત ઘૂઘવે છે. વૃક્ષે આમ બેસતું આવતું નહોતું. એ માટે મેં રસ્કિન પાસેથી અપેક્ષા રાખી. તેમ ડોલી રહ્યાં છે. કુદરતનાં આ ત જે પિતાની ફરજ બજાવી
પણ સાચે જવાબ તે ટોલ્સટોયનાં “What then must we do' રહ્યાં હોય તે પછી માનવ કેવી ' રીતે પિતાની ફરજમાંથી મુક્ત અને Confessions and what I believeનામના બે સ્મરણીય રહી શકે ?).
" " પુસ્તકે પાસેથી મળે. મને સમજાયું કે દરેક માણસ જાણે આ બે ડેનિયલ ડિફેના પુસ્તક “બિન્સન ક્રો” એ મારામાં શાંત સૂત્રોને ખોટા ઠરાવવા જ બહાર પડે છે. (૧) “Thou Shalt not સાહસની ભાવના પ્રગટાવી અને ગમે તેવા સંજોગોમાં સાધને મેળે- steal” (તુ ચેરી કરીશ નહિ) અને (૨) Thou Shalt eat વવાની સૂઝ અને વસ્તુ વગર ચલાવી લેવાની આવડતની અગત્ય સમજાવી. thy bread in the sweat of thy own brow.” (તારા
ટેનિસનના લેન્સેલેટ અને “ઈલિાઈને' મને શીખવ્યું કે આપણા પરસેવાના પરિશ્રમનું જ ધાને તું ખાજે,) માને સૌથી મહાન પુરુષ પણ અત્યન્ત કરૂણાજનક દશાને પ્રાપ્ત કરે સોયે મને ઈશુ ખ્રિસ્તના ઉપદેશનું નવું અર્થગૌરવ આપ્યું, છે. “His honour rooted in Dishonour stood. His હિંસાથી દૂર રહેવાની નિષેધાત્મક વૃત્તિની સાથે, પિતાના જેટલા જ , faith unfaithful kept him falsely True” (માણસની પ્રમાણમાં પોતાના પાડોશીને ચાહવાની વિધેયાત્મક વૃત્તિ નહોત તે