________________
'.
થાય છે અને ત્યાંની પ્રજાએ તે સામે કશ ધાધા કાચ ના ભાયાત ગણયું. આનું કારણ એટલું જ છે ને કે પોલીસ ઉપર
પ્રકોણ નોંધણી બેરીઓનો કાબુ હતો પણ મીલીટરી ઉપર મેલેકેવનાં કાવ્યું હતું. વર્ષાનું મંગળ આગમન
. . . . ત થી વિપરીત પરિસ્થિતિ હોત તે બેરીઆએ મેકવન નિકાલ
અંક પ્રગટ થયું છે ત્યારે મુંબઈ, ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર કરી નાંખ્યો હોત અને બેરીઆ સર્વોપરિસ્થાને હોત અને એ પણ કચ્છ બધેય વર્ષારૂતુનાં મંગળ દર્શન થઈ ચૂક્યાં છે હજી થોડા દિવસો છે. એટલું જ ન્યાયયુક્ત લેખાત. બહુમતીનું રાજ્ય તેને આંખરી પહેલાં ગ્રીષ્મ પિતાના પ્રચંડ સ્વરૂપને અનુભવ કરાવી રહેલા હતી છેઅર્થે પશુબળનું પ્રભુત્વ એટલે જ થાય છે. આપણે આ નથી અને વધતી જતી ગરમી અને. બાફ લેકેને અકળાવી રહ્યો હતો કે ન ઇચછતા પણ એવી સમાજરચના કરવા માંગીએ છીએ કે જેમાં સર્વ કઈ પણ રૂતુ આપણું સ્થાયી પ્રીતિને વિષય બની શકતી નથીઆ પ્રજાજનોને ઉત્કર્ષ વિના અપવાદે સૂચિત હોય.
શિયાળાના પૂર્વરંગ સમી હેમન્ત રૂતુ પ્રારંભમાં સુમધુર લાગે છે, ત્યારે છે . આજે અહિ જે કાંઈ થાય છે અને વિચારાય છે તે મેટા તેના ઉત્તરરંગ સમી શિશિર કડકડતી ઠંડીના કારણે આપણને કદાળા છે.
ભાગે અમેરિકાના ધોરણે નક્કી થાય છે. પણ અમેરિકા કરતાં હિંદની આપે છે. એવી જ રીતે ઉનાળાના પૂર્વ રંગ સમી વસતની આગામી છે વસ્તી ત્રણ ગણી છે. ક્ષેત્રફળ પણ એટલું જ મોટું છે. અને બીજી મન કેટલું આલ્હાદક હોય છે ? તે તેના ઉત્તરરંગ સમી ઝીણી છે : બાજુએ અમેરિકા હિંદ કરતાં ઉદ્યોગના ક્ષેત્રમાં અત્યન્ત આગળ અન્ત ભારે ત્રાસરૂપ બની જાય છે. પણું, એ ત્રાસ કેટલે અધકારી 0 , વેધલું છે. અમેરિકાની અને આપણી પરિસ્થિતિ અને તે કારણે લીન હોય છે ? પાછળ વર્ષ ચાલી જ આવે છે અને ઉનાળાની છે. " પ્રત્યેકના પ્રશ્નો એકદમ જુદા છે. આ તફાવત પ્રત્યે દુર્લક્ષ્ય રાખીને ગરમીથી તપ્ત બનેલી ધરતીને શીતળ જળધારા વડે ઠારે છે અને જો
જે કાંઈ કરવામાં આવશે તે આપણા દેશની આર્થિક તથા સામાજિક દિગન્તને સ્પર્શતી વાયુહરિ વડે મન્દ' બનેલા માનવીમાં નવી વિક પરિસ્થિતિ સાથે કોઈપણ કાળે બંધ બેડું થવાનું નથી.'
ચેતના પ્રગટાવે છે. આ રૂવન્તર કઈ વાર જલ્દીથી થાય છે તે રહી છે. આપણા ધર્મમાં અપરિગ્રહને જે સિદ્ધાન્ત રહે છે તેને કઈવાર ઠીક ઠીક ઢીલ કરે છે અને આપણું ધીરજની ખૂબ હા આપણે આજના સમાજ ઉપર લાગુ પાડીએ તે તેને અર્થ સમાન કસોટી કરે છે. ને વિતરણ થાય અને આજની બધી યોજનાઓ એ દિશા તરફ કેન્દ્રિત મુંબઈમાં આ વખતે ગ્રીષ્મનું વર્ષોમાં રૂપાન્તર ભારે અણધાર્યું છે. થાય તેજ આપણને ઈષ્ટ એ સર્વેય સમયાન્તરે પણ મૂર્તિમન્ત અને ધારણા કરતાં ઠીક ઠીક વહેલું થયું અને તેથી અત્યન્ત આવેની
થયેલો જોવાની આપણે આશા રાખી શકીએ. આ માટે આપણામાં કારદાયક અને પ્રસન્નતાપ્રેરક લાગ્યું. મે માસના છેલ્લા અઠવાડીઆ, ન કરી રહેલી શ્રમવિના જીવવાની વૃત્તિને નાબુદ કર્યો જ છૂટકે છે કારણ કે દરમિયાન મુંબઈને ઉનાળા દુસહ્ય બની રહ્યો હતે. દિવસ કરતા Eી તે વિના સમાનેવિતરણ શકય નથી.
રાત ખુબ વધારે અકળાવનારી લાગતી હતી. બીછાનામાં પડ્યો પડયો એ આમ આપણે સમયસર જાગૃત નહિ થઈએ, અને જીવન- પરસેવાથી રેબઝેબ થયા કરી અને પારવિનાની બેચેની અનભવીએ,
દૃષ્ટિમાં આપણે પલટે નહિ લાવીએ અને ગામડાના લોકોને કેન્દ્રમાં . ઈલેકટ્રીક પખે હોય ત્યાં આખી રાત ચાલ્યા કરે અને તે પણ એ રાખીને આપણે રાષ્ટ્રીય નિયંજન નહિ વિચારીએ તે એ સૂતેલી પ્રા પુરી ઠંડક અનુભવવા ન મળે. ન હોય ત્યાં હાથનો પંખા હલાવી આ દશ વર્ષે વીશ વર્ષે પણ ઉઠવાની જ છે અને પિતાને ઈષ્ટ એવી હલાવીને હાથ દુખવા આવે અને રાત કેમ પસાર કરવી તે એકલા આ ક્રાંતિ લાવવાની જ છે. આપણે તેમને નહિ સંભાળીએ તો તેમને પ્રશ્ન થઈ પડે. આવી તે હજુ કેટલીયે રાતે પસાર કરવાની આપી છે
જ ઉડાડનારા અને ક્રાન્તિના માર્ગે ગતિમાન કરનારા બીજાં તત્ત્વ દેશમાં છે એ વિચાર કંટાળામાં વધારે કરતે હતે.. કારણ કે મુંબઈમાં જુના [ જુદા છે અને તે પિતાનું કામ કરવાનાં જ છે. પણ એ રીતે આખર પહેલાં વરસાદ આવતું નથી એ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોને દ. - જે કાંઇ થશે તે અહિંસક નહિ હોય, પરસ્પરના સમયની વૃત્તિથી અનુભવ હતું. '
પ્રેરાયેલું નહિ હોય. તેમાં સંઘર્ષ હશે, વૈમનસ્ય હશે, વર્ગવિગ્રહના પણ એવામાં જુન માસના પ્રારંભમાં વાયુશાસ્ત્રીને એકાએક તો તે જોરથી તે અત્યન્ત કલુષિત હશે.
છાપામાં રીપેર્ટ આવ્યો કે મૈત્ય દિશામાંથી વર્ષાપ્રવાહ સભર જ ' આજે આપણે ત્યાં અને દુનિયામાં અન્યત્ર જે કાંઈ ચાલી આવી રહ્યો છે. સમુદ્રમાં શાન્ત ગંભીરતાના સ્થાને એકદમ અસ્વસ્થ ન રહ્યું છે તે સર્વનાશ તરફ આપણુ સર્વને ઘસડી રહ્યું હોય એમ તાનાં ચિહને દેખાવા લાગ્યાં; નિર્મળ પાણી ડોળાં બનવા લાગ્યો
લાગે છે. આજના સંગમાં આપણે ત્યાં ઉપરનું કેટલુંક એવું છે કે મેટાં મોટાં મેજાએ ઉછળવા લાગ્યાં અને કિનારાની મા વટાવીને કરી દોજેમાં આપણે તુરતાતુરત ફેરફાર કદાચ કરી ન શકીએ. એમ છતાં દૂર દૂર સુધી દેડવા લાગ્યાં. ગઈકાલ હજુ ખુમ અકળામણમાં પસાર . પણ અન્તિમ વિકેન્દ્રીકરણના ધ્યેયને લક્ષમાં રાખીને શક્ય તેટલું કરેલી અને આજે તે મેઘરાજાની મુંબઈમાં પધરામણી થઈ ચુકી
નીચેથી નાના યુનીટમ-એકમેથી આપણું કાર્ય શરૂ કરવું ઘટે છે. આકાશમાં વાદળાંઓ ચઢી આવ્યાં અને મુંબઈની વ્યાકુળ જનતાને .. કાંઈ નહિ ગામડાના લોકોને આપણે જાગૃત કરીએ અને અન્ન- શીતળ જળધારા વડે મીઠી ઠંડક આપવા લાગ્યાં. પવન પણ જાણે
વસ્ત્ર અને રહેઠાણ પૂરતા તેમને સ્વાવલંબી બનાવીએ. કેટલાક મારા એકાએક બંધનમુક્ત થયું હોય એમ ચોતરફ અને ચારે દિશાએ જી 3 જેવા વિચાર ધરાવનારાઓ ઉપર કેટલાક લોકો એવો આક્ષેપ કરે છે ' ખૂબ જોરથી કુંકાવા લાગે અને આગલી રાત્રે જ્યાં ગરમી, ઉકળાટ કી :
કે અમે પાંચસો વર્ષ પહેલાંની વાત કરી રહ્યા છીએ, અમે લોકોને અને અકળામણ હતાં ત્યાં એકાએક પછીની રાતે વાયુ અને ધક્કો :
આગળ લઈ જવાને બદલે પાછા લઈ જઈ રહ્યા છીએ. કોને આગળ વડે સર્વત્ર શીતળતા પસરી ગઈ. આવો એકાએક રૂપલટે ભારે એ કહેવું અને કોને પાછળ કહેવું એ ચર્ચામાં આપણે ઉતરીએ પણ
મધુર અને આલ્હાદક લાગે. .
. આ ખરેખરે અમે જે પાછા જઈ રહ્યા હોઇએ તે હું કહું છું કે તો આજે નહિ તે આવતી કાલે સર્વનાશનાં ફળને ચાખીને ૫ણ
આગામી વર્ષને આધાર-સુકાળ કે દુકાળને આધાર-વરસાદ આ ખરે તમારે પણ અમારી પાછળજ આવવું પડવાનું છે કારણ
ઉપર અત્યન્ત નિર્ભર છે. આગલાં વર્ષો દરમિયાન વરસાદની ઉણપતી કે એમાં માર્ગ ગાંધીજીએ ચીંધેલો સર્વોદય માર્ગ છે અને આપણે ત્યાં અનાજ મેળવવાની ખૂબ મુશ્કેલીઓ ઉભી કરી હતી. આ વિકેન્દ્રીકરણું જેના પાયામાં છે. એવા સર્વોદય સિવાય બીજી કઈ રીતે ગયા વર્ષથી આ પરિસ્થિતિમાં પલટો આવ્યો છે અને અનાજની કિ આજની દુનિયાને ઉધ્ધાર શક્ય છે જ નહિ.”
સ્થિતિમાં અનુકુળ ફેરફાર થયું છે. આ વર્ષે ચોમાસાની સરકાર છે છે, ત્યારબાદ કેટલીએક પ્રાસ્તાવિક ચર્ચા થયા બાદ વ્યાખ્યાતાને શરૂઆત થઈ છે. ધાર્યા કરતાં વર્ષોનું આગમન વહેલું થયું છે. આ આભાર માનીને સંભા વિસર્જન કરવામાં આવી હતી. તે વાયુશાસ્ત્રીની ગણતરીઓ અને જોષીઓના વર્તારા સારા વરસાદની આ
દૂર દૂર સુધી પરત મેઘરાજાની
બઈની બાકી