Page Text
________________
તા. ૧--પર
પ્રબુદ્ધ જૈન વૈરાગ્યની છાયા.જ નજરે પડતી નથી. પંદર દિવસ પહેલાં જેને અમને કામ આપો. કામ આપો !' પિતાને જ દીક્ષા લેવાને વિચાર સરખો ઉઠયે નહોતા તે અભણ
પાકીસ્તાની મુસલમાનના અત્યાચારને લીધે સિંધમાં રહેવાનું અણસમજ, ધર્મ અને ધાર્મિકતા શું કહેવાય તેના ભાન વિનાની
અશકય બનવાને લીધે જે સંખ્યાબંધ કુટુંબ મુંબઈમાં આવ્યા કરી દીક્ષા લઈને કેવળ સમાજને ભારરૂપ જીવન ગાળવાની હતી
તેમાં એક દળ એવું હતું કે જેમાં કોઈ પુરૂષ જ નહિ. આ દળમાં એ વિષે શકને કઈ અવકાશ જ નથી.
સ્ત્રીઓ અને બાળકે મળીને કુલ સંખ્યા ૧૫૦૦ થી ૧૭૦૦ ની - ત્રીજું એક સરસ દંપતી યુગલ દીક્ષા લેવા બહાર પડયું છે
હતી. આ લેકેને મુંબઈ પાસે કુરલામાં જ્યાં લડાઈ દરમિયાન એમ ઉપર ઉપરથી ભારે આકર્ષક લાગતી ઘટના પાછળ કેવાં ચક્રપ્રતિચક્ર
એક લશ્કરી છાવણીને પડાવ હતો ત્યાં વસાવવામાં આવ્યા હતા. કામ કરતાં હોય છે તેને પણ આ આખા કીસ્સા ઉપરથી આપણને
આ નિર્વાસિતેની છાવણીને “નારી સેવાસદન’ એ મુજબનું નામ એક ન જ ખ્યાલ આવે છે.
આપવામાં આવ્યું હતું. આ બહેનો અને બાળને જીવનમાં કેમ સ્થિર શું યારીબાઈના પિતા જે વખતસર મુંબઈ આવી
કરવા એ મુંબઈ સરકાર માટે એક ભારે વિકટ પ્રશ્ન હતા. આ પહોંરયા ન હોત અને પિતાના સમાજને આ બાબતમાં સચત પ્રશ્નનો ઉકેલ લાવવા માટે મુંબઈ સરકારે એક કમીટી ની હતી, કરવામાં સફળ નિવડયા ન હોત પ્યારીબાઈને દીક્ષા જરૂર અપાઈ
જેની ભારત આજે પણ આ છાવણીની વ્યવસ્થા સંભાળવામાં આવે ચી. વૈક્ત. આનો અર્થ એ થયો કે દીક્ષા આપવાને લગતી આ છે અને દેખરેખ રાખવામાં આવે છે. આ છાવણીમાં વસતી બહેનોને પીછરું સ્વપક્ષે કોઈ ભૂલના સ્વીકારમાંથી કે પોતે કાંઈક અઘટિત અને બાળકને ઉપર જણાવ્યા મુજબ યુધ્ધકાળમાં ઉભી કરવામાં કરી રહેલ છે એવા મહારાજશ્રી પક્ષે કઈ પશ્ચાત્તાપમાંથી જન્મી નથી. આવેલી નાની મોટી બેરેકમાં રહેઠાણું આપવામાં આવેલ છે. આ
પાંચમું જયારે એક માતા એક વર્ષના ધાવણું બાળકને છાવણીમાં વસતી બહેનોને ઉદ્યોગવ્યવસાય આપવા સંબંધમાં શું મૂકીને દીક્ષા લેવા નીકળી છે ત્યારે આ તે કેવી અમાનુષી માતા કરવું ઘટે છે તેને વિચાર કરવા માટે સરકારી કમીટીએ અમને એવો આપણે સહજ પ્રત્યાઘાત અનુભવીએ છીએ, પણ જ્યારે જે
૩ ૨ નિમંત્રણ આપ્યું અને તે નિમિત્તે મને અને મારા સહકાર્યકર્તાઓને સંગોમાં પ્રારીબાઇ દીક્ષા લેવા બહાર પડે છે તેને આપણને
આ નિર્વાસિત બહેનની આજની પરિસ્થિતિ જાતે નિહાળવાનું બન્યું. કાંઈક ખ્યાલ આવે છે ત્યારે ઉપરના પ્રત્યાધાતની ઉગ્રતા કાંઈક હળવી
ત્યાં અમે જે જોયું તેને જાહેર જનતાને કાંઈક ખ્યાલ આવે એ
હેતુથી આ નોંધ મેં તૈયાર કરી છે. બને છે અને એ જ વિચારણામાંથી બીજો પ્રત્યાઘાત એ ઉભો થાય
ઉપર જણાવેલી બેરેકમાં ફરતાં અમને માલુમ પડયું કે દરેક છે કે આ બેવકક અણસમજ બાઈ સંચાગના દબાણ નીચે દીક્ષા બેરેકમાં (ખંડમાં) ૧૭ ખાટલા ગેડવાયેલા હતા, ૧૭ ખાટલા એટલે લેવા નીકળી એ તે ઠીક, પણ આવી બાઈને દીક્ષા આપવા તત્પર ૧૭ ઘર, ખાટલા ઉપર પથારી, ખાટલા નીચે જીદગી જીવવાને બનેલા આ આચાર્ય મહારાજ કેવા ? પેલા બાળકનું શું થશે એને માટે જરૂરીયાતને સામાન અને રાંધવા માટેને ચૂલે, બેરેકમાં વિચાર કરવાની આ આચાર્ય મહારાજની શું કંઈ ફરજ જ નહતી ? રહેનારી બહેને પૈકી કેટલીકને નાનાં બાળકે પણ છે. આ વસ્તીને
- એ પણ ભારે આશ્ચર્યંજનક છે કે જ્યારે પ્યારીબાઈને બાપ વીજળીની બત્ત, નળનું પાણી અને પાયખાનાં ઈત્યાદીની સગવડ પિકાર કરતે આવે છે અને તેના પક્ષે સમાજમાં ખળભળાટ અને મળે છે. દરેક વ્યકિતને સરકાર તરફથી એમના નિભાવ માટે ડોલ ધમાલ ઉભી થાય છે ત્યારે જ મહારાજશ્રીને ભાન થાય છે કે આ કામ (Dole) રૂપે રૂા. ૩ ની રકમ દર અઠવાડીએ રોકડી આપવામાં શાસનની અવહેલના કરાવે તેવું છે. જે આમ બન્યું ન હોત તો આવે છે. આટલી રકમમાંથી એમણે પિતાને નિવહ કરી લેવાનો આવી દીક્ષા શાસનની અવહેલના કરાવનારી છે એવું ભાન મહારા- છે. આજની મોંધવારીના સમયમાં રોજના આઠ આના લેખે મળતી જશ્રીને થાત જ નહિ. આ ઉપરથી મહારાજશ્રીની સમજણ અને રકમમાંથી ગુજારો ન થઈ શકે, એટલે એ બહેને ઉધોગમાંથી કાંઈક બુદ્ધિનું આપણે શું માપ કાઢવું એ એક પ્રશ્ન ઉભો થાય છે. આવક મેળવે. એ કારણે સરકાર તરફથી એક ઉદ્યોગ શાળા ચલાઆવા આપણાં માર્ગદર્શક અને ધર્મઉધ્ધારક હોય એ આપણી વેવામાં આવે છે. સાથે સાથે બાળકોને શિક્ષણ આપવાની શાળા, કરૂણાજનક કમનસીબી છે.
અને માંદાઓની માવજત માટે દવાખાનું પણ ચાલે છે. ' વસ્તુતઃ જયારે જેઠમલ અને તેની પત્નીએ દીક્ષા લેવાને ઉદ્યોગમાં પુઠામાંથી ડાબડા ઈત્યાદી વસ્તુઓ બનાવવી, કપડાં વિચાર ગુરૂમહારાજ સમક્ષ રજુ કર્યો ત્યારે ગુરૂમહારાજે તેમને રસીવવાં, ભરત ભવું, પાપડ વણવા અને રેટીયે સુતર કાંતવું ઉપદેશ આપ જોતા હતા કે “મહાનુભાવ, સંસારનું સ્વરૂપ
ઇત્યાદી ગોઠવાયેલું છે. દરેક ઉદ્યોગ શીખવનાર શિક્ષકની પણ જાણવા છતાં તમે સ્વેચ્છાએ લગ્નબંધન સ્વીકાર્યું અને બાળક પેદા
ગોઠવણ થયેલ છે. ઉદ્યોગમાં જે બહેને કામ કરે છે એ બહુ છે કર્યું અને એ રીતે સમજણપૂર્વક નવી જવાબદારીઓ માથા ઉપર
કમાઈ લે છે. પરંતુ એ ઉદ્યોગ નથી એટલાં ખીલ્યાં કે ફાલ્યાં. આ ઉભી કરી છે જ્યાં સુધી એ જવાબદારીઓને ઉચિત પ્રબંધ ન
ઉધોગમાં તિયાર થતી વસ્તુઓ માટેના સાચા બજાર એમને મળ્યા ગોઠવાય અને તમારું બાળક મેટી ઉમરનું ન થાય ત્યાં સુધી નથી. એટલે કાંઈક ચાલે છે, કોઈકને જુજ કાંઈક મળી રહે છે. તમારે સંસારમાં રહીને ગૃહસ્થ ધર્મ ઉંચી રીત પાળ ધો છે એ જ બાકીના બેકાર રહે છે. તમારા માટે સાચો માર્ગ છે.”
- આ છાવણીમાં વસતી બહેનોમાં બાળકા ' છે, યુવાન સ્ત્રીઓ આમ છતાં પણ સર્વ સ્વજનેની સંમતિ લઈને આવેલા
છે, કામ કરી શકે તેવી સશકત બહેન છે, અને વૃદ્ધ, માંદી અને જેઠમલને દીક્ષા આપી તે ભલે આપી, પણ પ્યારીબાઈને તે
અશક્ત બહેને પણ છે. આપણા સમાજમાં જેટલી વિવિધતાઓ પ્રારંભથી જ આ રસ્તે જતી તેમણે અટકાવવી જોઈતી હતી. જે
આપણે જોઈએ છીએ તે નાના પ્રમાણમાં અહિં પણ જોવા મળે છે.
ઉધોગ વિભાગમાં બનતા પાપડના નમુના મેં જોયા. પાપડના બાઈ પ્રાપ્ત માતૃધર્મનું પાલન કરવાનો ઇનકાર કરવા તૈયાર થઈ છે તે વિકટ યતિધર્મનું શી રીતે પાલન કરવાની હતી? પણ દુઃખની વત
ઉદ્યોગ મારફતે મેળવતી બહેનોને હું મળ્યો. પૂછપરછ કરતાં
માલુમ પડયું કે એ બહેનને નિયમિત રીતે રોજી મળતી નતી, અને એ છે કે આવા સારાસારવિવેક, આદર્શ અને વ્યવહારને
મળે છે ત્યારે તે દ્વારા બે કે ચાર આનાથી વધારે આવક નથી વિચ્છેદ દીક્ષા આપવામાં જ સર્વસ્વ સમજીને ચાલતા આચાર્યોને
હતી. સિંધના લેકે પાપડના ભારે શોખીન ગણાય છે. એ કારણે કોઈ કાળે સાંપડે નથી, સાંપડવાને નથી.
પાપડ બનાવવાની સિંધી બહેનની હથોટી ભારે કેળવાયેલી હોય સદ્ભાગ્યે આ અઘટિત દીક્ષા એકાએક અટકી ગઈ, પણ
છે. મુંબઈની લાખની વસ્તીમાં પાપડની ચાલુ માંગ હોય જ છે. તેને લેશ માત્ર યશ આચાર્યશ્રીને ભાગે જતું નથી. સમાજના વિરોધી પરંતુ આ સિંધી બહનેની છાવણીના કાર્યકર્તાઓને હજુ અહિં વાતાવરણથી ભયત્રસ્ત થઈને આજે તેઓ ગમ ખાઈ ગયા છે, પણ બનતા પાપડના વેચાણનું સૂઝયું નથી, મળ્યું નથી. મુંબઈની અવસર આવ્યું આથી પણ વધારે કઢંગી, અયોગ્ય અઘટિત દીક્ષા જનતાને પણ આ છાવણીની ખબર નથી, આપવામાં તેઓ પાછી પાની કરવાના નથી. આ બાબત ધ્યાનમાં 3*ી કાંતવાને ખાસ ઉદ્યોગ એક જોડ ધંધે છે. આ ધંધે લઈને જેમના દિલમાં આવી સમાજવિરોધી દીક્ષાનું દર્દ હૈય તેમણે
વૃધ્ધ, બાળક સશકત બધા કરી શકે એમ છે. એ ઉદ્યોગની શરૂઆત સચેત થવું જોઈએ અને આવી કોઈ પણ દીક્ષાની જાણ થતાં તેને નારી સદનની છાવણીમાં એક વખતે થઈ, પરંતુ વ્યવસ્થિત ઢબે વખતસર બને તેટલો સામનો કરવો જોઈએ. પરમાનંદ શરૂઆત નહિ થયેલી હોવાથી, એ કામ ખોરંભાયું. સાધનસામગ્રી
W US
| SR No. | 525937 |
| Book Title | Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1952 Year 13 Ank 17 to 24 and Year 14 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Parmanand Kunvarji Kapadia |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1952 |
| Total Pages | 204 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 19 MB |