________________
માન સરકાર
બદામ
તા. ૧-૨ પર
પ્રબુદ્ધ જૈન બચાવ કરે છે તેથી આપણને જરા પણ સંતોષ થતો નથી..' ' શ્રી કમલાદેવી ચટ્ટોપાધ્યાયની હારમાં આવ્યું એ દુ:ખદ છે. રાષ્ટ્રના
ઉપર આપણે જેની ચર્ચા કરી તે પ્રવચન પુરૂં થયું, અને નારીસમુદાયમાં કમલાદેવી ચટ્ટોપાધ્યાય જેવી શકિતશાલી, વિદ્વાન કૃષ્ણાલાલભાઈએ સોમનાથ તીર્થનો પુનરૂધ્ધાર કરવા બદલ માન્યવર અને અનુભવી તેમ જ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણથી પણું સુપરિચિત ' ' મુનશીને અભિનંદા અને અનેક પ્રશસ્તિઓ વડે નવાજ્યા. પછી બહેની ગણીગાંઠી છે. તેમના જવાથી લોકસભા વધારે શોભત, તેમાં ' પ્રદશન જોયું. ' જે પુરાણા મંદિરને આજે નાશ કરવામાં આવ્યો છે ચાલતી ચર્ચામાં ન રંગ પુરાત. તેના અંગ ઉપાંગોની તેમ જ સમગ્રપણે લેવાયેલી અનેક છબીઓ" આ ઉપરાંત ભિન્ન ભિન્ન પક્ષના મુખ્ય મુખ્ય નેતાઓ દાત. છે જઈ તેનું ભવ્ય શિલ્પવિધાન અને કોતરકામ કરી ફરીને નિહાળ્યું, શ્રી. અશોક મહેતા, ડૅ. આંબેડકર, શ્રી. ડાંગે ઉડી ગયા. આ પણ અને અરબી સમુદ્રના કિનારા ઉપર વર્ષો થયાં ઉભેલું અને સદી- અસાધારણ આશ્ચર્ય પેદા કરે એવી ધટનાઓ છે. જવાબદાર લેકશાહીની એના ઇતિહાસની ગાથાઓ ગાતું, કાળ બળે જર્જરિત થઈ રહેલું દષ્ટિએ એ જ પક્ષના ઉતરતી કેટિના ઉમેદવારે લોકસભામાં બેસે , છતાં જીવન્ત કવિતા સમું, હિંદુ, પ્રજાને પડકારતું અને મુસ્લીમ અને જ્યારે જ્યારે એક યા બીજે રાજકારણી પ્રશ્ન ઉભું થાય ત્યારે સંસ્કૃતિને શરમાવતું, એ પુરાતન મંદિર–એ ઐતિહાસિક અવશેષ
તો પિતાના પક્ષનું દૃષ્ટિબિન્દુ રજુ કરે તેના બદલે તે પક્ષના વડાઓ
લોકસભામાં ચૂંટાયા હોય અને ભાગ લેતા હોય એ ખરેખર વધારે આજે ભૂતળ ઉપરથી ઉખેડી નાંખવામાં અવ્યું છે એ ઘટના મનમાં
ઇચછવા યોગ્ય હતું. આજે બળવાન વિરોધ પક્ષની લોકસભામાં ફરીથી તાજી થતાં ભારે દુઃખ અનુભવ્યું. એમાં પણ આ પ્રદર્શનમાં એક બાજુએ ગોઠવેલી એક છબી જોઈને ભારે આશ્ચર્ય
તેમજ પ્રાદેશિક ધારાસભામાં અત્યન્ત જરૂર છે એ લગભગ સર્વત્ર
સ્વીકારાયું છે. આ દૃષ્ટિએ વિચારતાં મુખ્ય મુખ્ય પક્ષના આગેવાને ન થયું. આ મીમાં અથવા તો ફેટોગ્રાફમાં શ્રી. મુનશી ચાંદીના નાના
- વિનાને વિરોધપક્ષ લોકશાહીને ચરિતાર્થ કરવામાં જોઈએ તેટલો જ સરખા બળદની શીંગડીઓની અણુ વડે જુના મંદિરની ઉન્મેલન વિધિ
કામયાબ નહિ જ નીવડે. ( Demolition Ceremony) કરી રહેલા નજરે પડે છે. એક જુનું
' 'મદ્રાસના મુખ્ય પ્રધાન કુમારરાજા ઉડી ગયા, રાજસ્થાનના મુખ્ય ન મકાન તેડી પાડીને તે જગ્યા ઉપર નવું મકાન ઉભું કરવાનું હોય : મણ
હાલ : મુખ્ય પ્રધાન ઉડી ગયા, ટી. પ્રકાશમ્ ઉડી ગયા. શ્રી. ભાઈલાલ પટેલ તે તે જાનું મકાન તેડી પાડવા માટે કોઈ મુહુત કે વિધિવિધાન પણ ઉડી ગયા. આવી તે કંઈ કંઈ અવનવી ધટનાઓ બની ગઈ છે. કદિ સાંભળ્યા નથી. પણ મનાથના ખંડિયેરની વિશ્વસનું એટલું છે. સૈરાષ્ટ્રમાં શબ્દભીમ સામળદાસ ગાંધીને પરાજય પણું એટલે બધું મહત્વ કે તે માટે ખાસ મુહુત જોવાય, ખાસ ક્રિયાકાંડ યાજાય, જે આશ્ચર્યજનક છે, આવી ચિત્રવિચિત્ર પરાજયઘટનાઓ ઉપરથી.. અને તે માટે ખાસ શ્રી. મુનશી જેવી સંસ્કૃતિરક્ષક મહાન વ્યક્તિને એક મિત્ર એવું એક સર્વસામાન્ય તારણ તારવે છે કે આ ચૂંટણીમાં : : દીલ્હીથી પ્રભાસ પાટણ સુધી આવવું પડે. આ ઘટના સાંભળીને ; જેણે જેણે શેખી કરી, અભિમાન કર્યું, પ્રતિપક્ષી કે પ્રતિપક્ષને : કઈ એમ પણ ટકોર કરી શકે છે કે જે કામ મહમદ ગઝનીએ જડમૂળથી ઉખેડવાની વાત કરી–તે પછી કેસને ઉમેદવાર હૈય' ' અને તેના વારસદાર પ્રતિનિધિઓએ અધુરૂં મૂકયું તે કામ થી, “ કે અન્ય પક્ષને, સુચરિત હોય કે દુશ્ચરિત હૈય–આવા દરેક ઉમેદવારને
મુનશીએ—અલબત જુદા અંગોમાં અને જુદા ખ્યાલપૂર્વક–પૂરું કર્યું. આ ચૂંટણીમાં ભારે શિકસ્ત ' આપી છે-આ તારણે કેટલાક અશે' છે '' આ પણ એક કાળની વિચિત્ર લીલા છે ! ,, --.. ,, , ' સાચું લાગે છે. ', ' ' ,
- : ચૂંટણીએ પેદા કરેલી આશ્ચર્યજનક ઘટનાઓ
શ્રી મોરારજીભાઇનો પરાજય ધારાસભાનું ચૂંટણીકાર્ય લગભગ પૂરું થવા આવ્યું છે. શ્રી. મેરારજીભાઈના પરાંજપે ફેંગ્રેસ વલમાં જ માત્ર નહિ; - આજ સુધીમાં પ્રગટ થયેલાં પરિણામોએ કંઈ કંઈ જાતનાં આશ્ચર્યો. પણ સર્વ સામાન્ય પ્રજાજનોમાં પણ ભારે આશ્ચર્ય અને ક્ષોભ પેદા .. પેદા કર્યા છે. પક્ષની દૃષ્ટિએ મધ્યવર્તી જોકસભામાં તેમજ કેટલી- કર્યો છે. તેમના ચૂંટાવા વિષે તે કોઈને શક હતો જ નહિ, એટલું જ છે
- એક, પ્રાદેશિક ધારાસભામાં કોંગ્રેસને ધાર્યા કરતાં પણ ઘણો મેટે નહિ પણ થડા સમયમાં નિવૃત્ત થતા બાળાસાહેબ ખેરના સ્થાને છે , વિજ્ય મળ્યો છે. મુંબઈ અને સૌરાષ્ટ્રની ધારાસભામાં કોંગ્રેસ તેઓ આવવાના છે તે પણ એટલું જ ચોક્કસ હતું. આને બદલે તેમને ?
મોખરે છે. સમાજવાદી પક્ષનું મુંબઈ મોટામાં મોટું થાણું એમ. નવી ધારાસભામાં સીધી રીતે સ્થાન જ ન મળે--આવી પરિસ્થિતિ ઉભી :
છતાં મુંબઈમાં ' સજજડ હાર મળી છે અને બીજે પણ થઈ છે. શ્રી મોરારજીભાઈની સત્યનિષ્ટા કે વહીવટકર્તા તરીકેની છે. ", સમાજવાદી પક્ષ ટાયેલા સભ્યોની સંખ્યા ધારણાના પ્રમાણમાં કુશળતા વિષે બે મત છે જ નહિ, અને આજે પણ જે રીતે તેમણે ' બહુ ઓછી માલું પડે છે. * બીજી બાજુએ સામ્યવાદી પક્ષે ' ધારાસભામાં આવવું જોઈતું હતું તે રીતે તેઓ આવી શકે એમ છે
ત્રાવણકર-કોચીન, દ્વારા તેમજ હૈદ્રાબાદમાં બહુ સારા પ્રમાણમાં બેઠક નથી તે પણ કોંગ્રેસ પક્ષના બંધારણમાં જરૂરી ફેરફાર : : " * * * * *
* * કરીને પણ તેમને ધારાસભાને સપના આગેવાન તો મેળવી છે. ત્રાવ "ર-કોચીનમાં કોંગ્રેસને બહુમતી છે જ નહિ કરીને પણ તમને ધારાસભાના કોગ્રેસ પક્ષના આગેવાન નેતા : છે અને એવી જ રિ દ્રાસમાં ઉભી થાય એમ લાગે છે. દક્ષિણ : બનાવવાને જે પ્રયત્ન સેવાઈ રહ્યો છે તે આવકારદાયક છે. કારણ
હિંદુસ્તાનમાં સર્વ . પક્ષનું આટલું બધું જોર હશે એવી આજ કે નવા ધારાસભામાંથી રચાનારા નવા પ્રધાન મંડળને સંગતિ અને : સુધી કોઈને જરા પ કલ્પના નહોતી.
" સુજિત રાખે એવી-મેરારજીભાઈની તોલે આવે તેવી–બીજી કઈ છે?
મેં
' વ્યકિત નજરે પડતી નથી. આ રીતે આજના સચિવ શ્રી . .. વ્યક્તિગન , અનેક અણુકલપી ઘટનાઓ બની છે. સૌથી :
લાલ મોરારજીભાઈ આવતી કાલે પંત પ્રધાન થશે એવી આશા રહે છે આશ્ચર્યજનક ઘટના : થઈ પ્રાન્તના ગૃહસચિવ શ્રી. મોરારજી દેસાઈના અને એવી ઇચછા જવ બદાર વલમાં પણ પ્રવર્તતી જોવામાં આવે પરાજયને લગતા છે. જેના હાપાઝીટ જપ્ત કરનારા અને જેના છે. આ રીતે મોરારજીભાઇ મુખ્ય પ્રધાન બને તે તેમને આપણે વિષે શ્રી. મિરારભાઈ 'આગાહી કરેલી તેજ તેમને હરીફ સમાજ-' આવકાર છે. અન્તરનાં અભિનન્દન છે પણ સાથે સાથે પ્રાર્થના વાદી પક્ષને ઉમેદવાર ' . અમુલ દેસાઈ મોરારજીભાઈ કરતાં ભલે' છે કે તેમણે પિતાની કડક અને કદિ કદિ અનમ્ર રીતભાતથી તેમજ " થડ પણ વધારે મત મળતીને જીતી જાય છે. એક સ્વનાતીત અનેક પૂર્વગ્રહોના પરિણામે ઘણી વખન સામે આવતા પ્રશ્નોના હકીકત બની છે. કોગ્રેસ કે શ્રી. મેરારજીભાઇની હારની માફક કે તેમની સમક્ષ રજુ કરવામાં આવતી ફરિયાદોના ઊંડાણમાં ઇન્ડીયન નેશનલ ટ્રેડ યુન ન કાંગ્રેસના પ્રમુખ શ્રી. ખંડુભાઈ દેસાઈ ઉતરવાની અનિચ્છા દાખવીને અનેક લેકિનાં દિલ દુભવ્યાં છે અને
જેવા મજુર વર્ગનાં આજીત કાર્યકર્તા શ્રી. ખંડુભાઈ દેસ ની હાર તેના પરિણામે મેરારજીભાઈને આ થાપડ લાગવી જોઈતી હતી એવા + પણ વિસ્મય. સ થે દુઃખે ઉં વે તેવી છે. આવી જ રીતે શ્રી. ઉણા બીજી રીતે તેમના વિષે આદર ધરાવતી અનેક યુકિતઓના.
યશ્રીબહેન રાયજી જીત્યા એ આનંદદ યક છે, પણ તેનું પરિણામ મેઢામાં નીકળતા સાંભળવામાં આવ્યા છે–આ હકીકત તેઓ ન ભૂલે.