Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1952 Year 13 Ank 17 to 24 and Year 14 Ank 01 to 16

SR No.: 525937
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1952
Total Pages: 204
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 19 MB

Page 107

તા. ૧-૭-પર
પ્રબુદ્ધ જૈન
મેડમ મેન્ટીસરીને અંજલિ (તા. ૨૩-૬-પર ન જ મુંબઈની હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ શ્રી ચાગલાના પ્રમુખપણ નીચે થોડા સમય પહેલાં અવસાન પામેલાં સુપ્રસિધ્ધ કેળવણીકાર અને નેતન બાલશિક્ષણ પધ્ધતિના પ્રણેતા . મેરીઆ મેન્ટીસરીને અંજલિ આપવાના હેતુથી મુંબઇના નગરજનોની એક જાહેર સભા મળી હતી. આ પ્રસંગે નુતન બાલશિક્ષણ સંઘના પ્રમુખ શ્રી સરલાદેવી સારાભાઈએ મેડમ મીસરીને નીચે મુજબ અંજલિ આપી હતી. તંત્રી)
માનનીય ડે. મેરીઆ મોન્ટેસરીને અંજલિ આપવા જા કરી શકે છે, એટલું જ નહિ પણ એક સુગ્રથિત અને પરસ્પરાવલંબી ચેલી આ શોકસભામાં બોલવા ઉભા થતાં જ મારૂ* હૃદય દુઃખથી સમાજમાં ભલા' પાડોશી અને નાગરિક તરીકે સંવર્ધિત થઈ શકે છે. દ્રવી ઉઠે છે. જેમણે બાલયુગ નિર્માણ કર્યું હતું એવી એ માનવ
મારે એમ કહેવું જોઈએ કે દુનિયાની સુલેહશાન્તિ અને સુખમ
થતાની સાધનામાં તેમણે એક ભારે વિધાયક અને વિજ્ઞાનિક ફાળો વિભૂતિના મૃત્યુ સાથે માનવજાતે કેળવણીનો એક મહાન દૃષ્ટા
આપ્યો છે. દુનિયાની સુલેહશાન્તિ અને સભાવના રાજદારી પુરૂની ગુમાવ્યો છે.
પરિષદમાં પ્રાપ્ત નથી થવાની, પણ બાલમંદિરમાં જ આવિર્ભાવ ' લગભગ પાંત્રીશ વર્ષ પહેલા એમનાં પુસ્તકે મારા જોવામાં
પામવાની છે. જો કે મેડમ મીસરીની પધ્ધતિ માનસશાસ્ત્રની આવ્યા હતાં અને એમની પધ્ધતિને મારી રીતે અમલમાં મૂકવાને
દ્રષ્ટિએ તદન સાચી છે, એમ છતાં પણ હું પ્રતીતિપૂર્વક જણાવું મેં પ્રયત્ન કર્યો હતે. અને એમ કરતાં મને તરત ખ્યાલ આવ્યો છું કે તેમણે આપણને જે આપેલ છે તે મારા એક સાચી શિક્ષણ હતું કે એમણે જે વિચારો રજુ કરેલા હતા તે તદન નવીન અને પધ્ધતિ આપી છે એટલું જ નહિ પણ વ્યક્તિગત જીવનને તેમજ ક્રાન્તિકારી હતા, પણ સાથે સાથે તે વિચારે એકદમ સાદા, સીધ્ધા, સામાજિક જીવનને સમગ્રપણે વિચાર–કરતું એવું એક સમન્વિત જીવનનું પધ્ધતિસરના અને અસરકારક પણ જણાયા હતા. થોડા જ વખતમાં આપણને દર્શન કરાવ્યું છે, એક સભર જીવનનો રાજમાર્ગ નિર્માણ એમની શિક્ષણ પધ્ધતિની સફળતા તેમ જ શક્યતાઓમાં મને શ્રધ્ધા કર્યો છે. અને જોકે તેમને આમા કાવ્યથી ભરેલું હતું, છતાં ઉત્પન્ન થવા પામી હતી.
.
તેમણે આ બધું કોઈ ગૂઢ ભાષામાં કે સહેલાઈથી સમજી ન શકાય લગભગ તે જ વખતે મેડમ મેન્ટીસરીને સંદેશ સ્વ. એવી અગમનિગમની વાણીમાં કહ્યું નથી. તેઓ જેટલાં તત્વવેત્તા ગિજુભાઈ બધેકા તથા શ્રીમતી તારાબહેન મેકના સાંભળવામાં હતાં તેટલાં જ વિજ્ઞાનવેત્તા હતાં. તેમનું નિરૂપણ બુદ્ધિને સંપૂર્ણ આવ્યા. તે પકાર એટલે જોરદાર બન્યું કે તે બને તરત જ મેડમ રીતિ ગ્રાહ્ય બને અને પ્રતીતિ ઉપજાવે તેવું હતું અને એમ છતાં મેન્ટીસરીએ દર્શાવેલ માગે બાલશિક્ષણનું કામ શરૂ કરવા પ્રેરાયા. પણું જીવન પ્રત્યેને તેમને અભિગમ મુખ્યત્વે કરીને એક કેળવણીતે બન્નેના તીવ્ર ઉત્સાહ અને વેગવાન પ્રચારના પરિણામે સૌરાષ્ટ્ર
પડશે , કારને, જીવનનું શિક્ષણ આપતા એક આચાર્યને હતા. તેમને અને ગુજરાતમાં નૂતન બાલશિક્ષણનું કોઈ મહાન આદિલ પે સંદેશ કોઈ એક વર્ગો માટે નથી, અથવા તે કોઈ એક રાજકારણ થયું. જે આજે આપણાં બાળ ક્રેને ઘરમાં તેમ જ શાળામાં વધારે તત્વવાદ કે આય ક વિચારસરણીને આગળ ધરવા માટે નથી. વળી સુખી, પ્રસન્ન અને સ્વતંત્ર દેખતા હોઈએ તે તેને સર્વે યશ મેડમ તેમાં કોઈ શૈક્ષણિક વ્યવસાયને અભિનિવેશ નથી. તે કોઈ દ્રવ્યોમેન્ટીસરીની પ્રેરણાથી કામ કરતી આ બે સેવાભાવી વ્યકિતઓને પાજ કે રાહ
- પાજક શિક્ષણ પધ્ધતિને આગળ ધર નથી કે કોઈ એકકસ ફાળે જાય છે. બાલશિક્ષણની આ નવી ચળવળ વધારે વ્યાપક અને સંસ્કૃતિને અનુલક્ષીને નિર્માણ કરવામાં આવેલ નથી. તે જીવનની પરિણામવાહી બને એ હેતુથી ૧૯૩૬ માં તેમણે “નૂતન બાલશિક્ષણ કોઈ એક જ બાજુ ઉપર ભાર મૂકતા નથી. તેને પ્રયત્ન બાળકમાં સ ઘ " ની સ્થાપના કરી. આ એ સંધ છે કે જેના સંયુકત
યોગ્ય ઉમરે હાય અને નાયુઓની ભિન્ન ભિન્ન શકિતઓને આશ્રય નીચે આ સભાની પેજના કરવામાં આવી છે,
પ્રગટ કરવાનો અને શરીર અને મનની પાયાની ટેવને ઘડવાનો યુરોપ અને અમેરિકા તરફથી એમની આ પધ્ધતિ પર
તેમ જ સાચાં વળણોને પેદા કરવાના હતા કે જેના પરિણામે કોઈ
તેમ જ સાચા છે વ્યાખ્યાને દેવા માટે મેડમ મેન્ટીસરીને આમંત્રણ મળ્યાં હતાં.
પણ સંયોગોમાં, કોઈ પણુ કક્ષાએ તે વનને સફળતાપૂર્વક આપણું પણ એ મહાભાગ્ય હતું કે છે. એરંડેલના આમંત્રણને
ને સામને કરી શકે. પાયાની કેળવણીનું આ જ હાર્દ છે.
સા* માન આપીને તેઓ અદિયાર આવ્યાં અને વર્ગો ચલાવ્યા. અને
મેડમ મેન્ટીસરી પોતાના જીવનની છેલ્લી ઘડી સુધી કામ તેઓ હિંદમાં લગભગ એક દાયકે રહ્યાં, તેમ જ કાશ્મીરથી કન્યા-- કરી રહ્યાં હતાં. તેઓ કાર્યરત સ્થિતિમાં અવસાન પામ્યાં હતાં. કુમારી સુધી તથા સીલેન અને કરાંચી સુધીના જુદા જુદા પ્રદેશોમાં તેઓ સાચા કર્મયોગી હતાં. તેમના કાર્યને વિરોષ ઉત્સાહથી એમણે વ્યાખ્યાને દીધાં તેમ જ વર્ગો ચલાવ્યા. અત્યારે દેશભરમાં આગળ ધપાવવું એ આપણુ સવનું કર્તવ્ય છે. આ માટે માબાપને એમની દ્વારા તાલીમ પામેલા સેંકડે વિદ્યાથીએ હસ્તી ધરાવે છે.
અને આખી પ્રજાને સહકાર અને પરિવર્તન માટે ચિત્તની તેઓ આપણા દેશમાં રહ્યાં તે દરમ્યાન એમના જીવંત
અનુકુળતા અપેક્ષિત છે. સમસ્ત માનવસમાજે તેમને શિક્ષણિક વ્યકિતત્વ સાથે ખૂબ ગાઢ પરિચયમાં આવવાની મને અને તમે આદર્શ સમજવા જોઈએ, તેની યોગ્ય કદર કરવી જોઇએ. મળી હતી. જરાવસ્થામાં પણ તેઓ ખૂબ જ જાગૃત, પ્રવૃત્ત અને
મને ખાત્રી છે કે “એસેસીએશન મીસરી ઈન્ટરનેશનલ સ્વસ્થ હતાં અને હમેશાં નવી કલ્પના અને દીતિની શોધમાં અને તેને બાલ શિક્ષણું સંધ’ના સહકાર વડે મેડમ ઍન્ટીસરીની. નિમગ્ન રહેતાં હતાં. તેઓ આનંદી સ્વભાવનો એક ધર્મપરાયણ શૈક્ષણિક ફિલસુણી અને પતિના પ્રચાર માટે વધારે સારૂ વાતાવ્યકિત હતાં. તેઓ વિશ્વવ્યાપી દિવ્ય પરમાત્માનું સર્વત્ર અસ્તિત્વ વરણું પેદા થશે. અને આજે તે મેડમ મેન્ટીસરીએ તૈયાર અનુભવતાં હતાં, અને ઈશ્વરે સજેલે દરેક માનવી માનવતાના શ્રેય કરેલા સેંકડો વિદ્યાથી ઓ દેશભરમાં પડયા છે. હું આશા રાખું માટે જન્મે છે અને જીવે છે એમ તેઓ માનતાં હતાં. એમની છું કે તેઓ ધમપ્રચારની માફક કાર્યો કરશે, અને આજે અહિં સાથેના ચાલું સંપર્ક દ્વારા બાલશિક્ષણ અને બાલજીવન પર એમણે આ બાલપયગંબરને આપણા દિલની અંજલિ આપવા જેએ શોધેલ રહસ્યના ઉંડાણમાં ઉતરવાની મને સારી તક સાંપડી હતી. એકત્ર થયા છે તે આપણે સર્વ બાલશિક્ષણના તેમના સંદેશાને
* બાલપ્રકૃતિને માનસશાસ્ત્રની રીતે સમજવા ઉપર તથા આપણા હૃદયમાં સાચી રીતે અને સુદઢપણે પ્રતિષ્ઠિત કરીશ. એની જરૂરિયાતોને યથાર્થ રીતે પારખવા ઉપર તેઓ ખૂબ ભાર આ મેડમ મેન્ટીસરીનું જીવન બાળકને એવી સમગ્ર રીતે 'મૂકતા. તેઓ આપણા ધ્યાન ઉપર એ હકીક્ત લાવવા માંગતા હતાં સમર્પિત થયું હતું કે જેથી માનવ જાતને સંમ્યમ્ સિદ્ધાન્તના કે બાળક કેાઈ એક રમકડું નથી, પણ માનવસમાજમાં ચોકકસ સ્થાન પાયા ઉપર પુનરૂધ્ધાર થાય. તેમના આત્માને અશ આપણામાં ધરાવતે એ આવતી કાલને માનવી (Humanity to be) અવતરિત થાય એવી અહિં એકત્ર થયેલા આપણું સર્વની ઉડી છે. તેમની પધ્ધતિ વડે બાઈકે સંપૂણ વ્યકિતગત વિકાસને પ્રાપ્ત આશા અને પ્રાર્થના છે.
સરલાદેવી સારાભાઈ
હતાં સમષિ
માનવી (જમાં એક