________________
તા. ૧૫-૧૧-૪૩
પ્રબુદ્ધ જેન
- બહેન નાણમાં એલીસબ કુટુંબનું ભર સારા
- सच्चस्स आणाए उबहिए मेहाबी मार तरति। સોલીસીટર કે ડાકટર હોય છે તો કોઈના સગા પિસ્ટ માસ્તર સત્યની આણમાં રહેનારે બુદ્ધિમાન માનવી મૃત્યુને તરી જાય છે. કે રેલ્વે ઓફીસર હોય છે. નસીંગના કામ તરફ મટે ભાગે
દક્ષિણી બહેને વળે છે. ગુજરાતી બહેને જવલ્લે જ નર્સને ધધ સ્વીકારે છે. આ જોઈને તેમજ જાણીને મને બહુ ખેદ થ. ધણુય ગુજરાતી કુટુંબે આર્થિક દૃષ્ટિએ બહુ કંગાળ
જીવન ગુજારતા હોય છે. કેટલીયે ગુજરાતી બહેને સારા सत्यपूतां बदेवाचम्
અને કમાઉ વ્યવસાયના અભાવે પિતાના કુટુંબનું ભરણપોષણ અકબર ૧૫
૧૯૪૩.
કેમ કરવું તેની મુંઝવણમાં ડુબેલી હોય છે. આવા કુટુંબમાંથી
થોડી બહેને નર્સીગનું કામ શિખવાનું મન ઉપર લે અને નર્સ દયાની દેવી.
તરીકે તૈયાર થાય તે પિતાના કુટુંબને તેઓ કેટલી બધી ટેકારૂપ તા. ૧૨ મી સપ્ટેબર રવિવારના રોજ સાંજના મારા
થઈ પડે અને માનવસેવા સાધીને પિતાના જીવનનું કેટલું બધું એક સ્નેહીને ત્યાં હું મળવા ગયે અને અડધે એક કલાક તેમની
કલ્યાણ કરી શકે? માનવસેવા એ જ પરમ ધર્મ છે. નસીગદ્વારા સાથે મેં વાત કરી એવામાં મને સખત ચકકર આવવા લાગ્યા
માનવસેવા જેટલી શક્ય તેટલી સેવા બીજી બહુ ઓછી અને ઉલટીઓ શરૂ થઈ. એ પ્રમાણે આખી રાત અને સવાર
પ્રવૃત્તિ દ્વારા શક્ય છે. નર્સ થઈને બહેને સ્વાશ્રયી સુધી ચાલુ રહ્યું. સવારના ડાકટરને બેલાવ્યા અને તેમણે મને
બને એ પણ ઓછું આવકારદાયક નથી. નસીંગનું કામ તપાસીને કહ્યું કે આ બધું બ્લડ પ્રેશર એકાએક ખુબ વધી
શિખવામાં શરૂઆતમાં બહુ સંકોચ થાય અને સુગ પણ 'જવાનું પરિણામ છે અને તેથી ઉપચાર તથા , સારવાર
આવે છે, પણ ધીમે ધીમે એ સંકોચ અને સુગ ઓછા થતા માટે મને એકાએક હોસ્પીટલમાં ખસેડવાની જરૂર છે. પરિણામે
થતા જાય છે અને દર્દીના શરીરની સંભાળ અને સારવાર તેના મને તુરત સર હરકીશનદાસ હોસ્પીટલમાં લઈ જવામાં આવ્યો
માટે એક સ્વાભાવિક વ્યવસાય બની જાય છે. ગંભીર માંદગીના અને ત્યાં મને સાડા ત્રણ અઠવાડીયા ઉપર રહેવાનું બન્યું.
બીછાને પડેલ દંર્દી તેની ભાવભરી સારવાર પામતે પામતે હોસ્પીટલના આ અણધાર્યા લાંબા નિવાસ દરમિયાન ત્યાંની
સારા થઈને ઘેર જાય છે ત્યારે નર્સ કોઈ જુદો જ આનંદ તેમજ નર્સોએ મારી જે સારવાર કરી છે તેની મારા મન ઉપર
પિતાના જીવનની સાર્થકતા અનુભવે છે. નર્સના ધંધામાં અમુક ઘણી જ ઉંડી છાપ પડી છે. હોસ્પીટલમાં રહેવાને અને
જોખમો તેમજ પ્રલોભને રહેલાં છે અને તે જે પુરી સાવધ અને નર્સોની આ રીતની સારવારને મારા માટે પહેલો જ અનુ
સંયમી ન હોય તે તેને પડવાનાં અનેક ભયસ્થાન પણ છે. ભવ હતે. શરીરના દરેક અવયવને તેઓ પુરતી રીતે સ્વચ્છ
કારણ કે નર્સોને ડાકટર કે દર્દી–મેટે ભાગે પુરૂષ સાથે જ કામ અને સાફ કરે અને તેમાં કશે પણ સંકોચ ન અનુ
લેવાનું હોય છે. પણ પુરી સંભાળ રાખીને કામ કરનાર નર્સની ભવે, ડાકટરની સુચના મુજબ નિયમિત રીતે અને હસતા મોઢે
પરમેશ્વર સંભાળ રાખે છે. દવા પાઈ જાય, ગળું સાફ કરી જાય, દંપરેચર લઈ જાય, શું
હેપીટલમાં બીજો અનુભવ ત્યાં કામ કરતા હરિજનો ખાધું શું ન ખાધું એની પુછાવટ કરતી રહે, ન કદિ કંટાળો
થ. આ લોકોને મહેતર અથવા ભંગી તરીકે આપણે એળબતાવે કે મેટું બગાડે-આ બધુ અનુભવતાં નર્સે જાણે કે
ખીએ છીએ અને તેમને સામાજિક દરજજો આપણા સમાદયાની જ દેવીઓ હોય એ મને ખ્યાલ આવ્યો અને તેમના જમાં બહુજ નીચે હોય છે. એમ છતાં તેમની સેવા ઘણા આ એકાન્ત સેવાપરાયણ ધંધા માટે મારા દિલમાં ખૂબ માન
ઉચા પ્રકારની હોય છે. તેમના સિવાય હોસ્પીટલનું કામ ઉપર્યું.
એકદમ અટકી પડે એટલું બધું તેમના કામનું મહત્વ છે. સર હરકીશનદાસ હોસ્પીટલમાં લગભગ સાઠેક ન કામ
મહાત્માજીએ તેમને હરિજન તરીકે ઓળખાવ્યા છે તે ખરેખર કરે છે. આમાં કેટલીક નસીંગની તાલીમ લેવા માટે કામ કરતી
યથાર્થ છે. હોય છે, અને કેટલીક નસીંગને ડીપ્લેમાં ધરાવતી હોય
આ તે મેં એક આનુષંગિક બાબત જણાવી, પણ છે. નર્સીગની તાલીમ લેતી બહેનને હોસ્પીટલ તરફથી રૂ. હોસ્પીટલના બીછાને સુતા સુતાં મારા દિલમાં તે એકજ ૪૫)ને માસિક પગાર આપવામાં આવે છે; સાડાત્રણ વર્ષની ભાવના સ્કર્યા કરે છે કે નર્સીગનું કામ ગુજરાતી બહેને નસીંગને કેસ પુરે કરીને ડીપ્લોમા મેળવનાર બહેનને રૂ. સારી સંખ્યામાં શિખતી થાય અને જે બહેને આ કામ શિખવા ૭૫) ના પગારથી હોસ્પીટલમાં જ ચાલુ રાખવામાં આવે છે અને માંગતી હોય તેમને ગુજરાતના શ્રીમાને જોઈતી આર્થિક સહાય ઉતરોત્તર તેમને પગાર અમુક ધરણસર વધારવામાં આવે છે.
આપીને ખુબ ઉતેજન અને ટેકો આપે. એમના કાર્યની ખરી કદર સર હરકીશનદાસ હોસ્પીટલમાં કામ કરતી નર્સોમાં મોટે ભાગે દક્ષિણી અને ક્રીશીયન બહેને છે; માત્ર બેજ ગુજરાતી બહેને
મને આ વખતે જ થઈ છે. એ ખરેખર દયાની દેવીઓ છે અને છે, જે વિશેષમાં જૈન છે. નસીંગનું કામ પુરૂ કર્યા બાદ જેને
સમાજને મેટા આશીર્વાદસમાન છે. અહિંસા ધર્મને દા સુવાવડને લગતું કામ શીખીને મીડવાઈફ થવું હોય તેને માટે કરનાર જૈન સમાજ આ બાબતને મનમાં લે અને પિતાના પણું આજ હોસ્પીટલમાં સગવડ છે.
, દાનને અખંડ પ્રવાહ આ તરફ પણ વહેતો કરે તે આખા .' સાધારણ સ્થિતિની બહેને નર્સનું કામ શિખે અને કમાતી
માનવસમાજના સુખ અને સ્વાથ્યમાં તેઓ કેટલો મોટો ફાળો થાય તે પિતાના કુટુંબને ખુબ ટેકારૂપ બની શકે, કારણ કે
આપી શકે ? માનવસેવાની આવી અનેક પ્રવૃત્તિઓ તરફ પરમાત્મા મુંબઈ જેવા મોટા શહેરોમાં નર્સેની ખુબ માંગ હોય છે અને તેઓ છુટક ધંધો કરે તે પણ બહુ સારું કમાઈ શકે છે. પણ
જૈન સમાજને વાળે એવી મારી અંતરની પ્રાર્થના છે. સાધારણ સ્થિતિની જ બહેને નર્સે થાય છે એમ નથી. કેટલીક - સર હરકીશનદાસ હોસ્પીટલ નર્સો બહુ સારી સ્થિતિના કુટુંબની પણ હોય છે. કોઇના સગા તા. ૬-૧૦-૪૩. મણિલાલ મકમચંદ શાહ