Page Text
________________
ર
BE . જો કોની અસર
' ' શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘનું પાક્ષિક મુખપત્ર
:
Regd. No. B, 4266.
* પ્રબુદ્ધ ન
તંત્રી: મણિલાલ મેકમચંદ શાહ, મુંબઇઃ ૧૫ સપટેમ્બર ૧૯૪૩ બુધવાર.
લવાજમ રૂપિયા ૨.
અંક : ૧૦
રાજકારણી અનશન (કા મહારનાથ જેઓ પહશત વર્ગ માં “નાથ” તરીકે વધારે નીતા છે તેમણે એક મિત્ર ઉપરના પત્રમાં રાજકારણના કોઈ મુદ્દા ઉપર કરવામાં આવતા મુતી કે દેહાન્ત અનશનની મેગ્યાયેગ્યતાને લગતા આજે ચર્ચાઇ રહેલા પ્રશ્ન ઉપર પિતાના વિચારો રજૂ કર્યા છે તે તેમની - અનુમતિથી નીચે પ્રગટ કરવામાં આવે છે. શ્રીનાથજી અનેકના આજે માર્ગદર્શક ગુર જેવા છે. આ મહત્વના પ્રન ઉપર તેમના વિચારે અનેકને ચિન્તનપ્રેરક નિવડશે એવી આશા છે.–તંત્રી)
ઉપવાસ વિષેના મારા વિચારે તમે ડાયે જાણતા હશે ઉપવાસ કર્યાથી આપણુમાં કાંઈ નવીન દૃષ્ટિ-નવીન યોજનાએમ માનું છું. ઉપવાસ પર ભાર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ નથી. શક્તિ-આવવાનો સંભવ છે ખરો ? પોતાના કે સ્વજનેના જે ગુણેના' સમય, પરિસ્થિતિ અને વ્યક્તિના સંબંધનુરૂપ તેને ઉપયોગ અભાવથી સ્વરાજ્ય પ્રાપ્તિ થઈ શકતી નથી તે ગુણો આપણામાં કે પરિણામ થાય છે. તેથી ઈચ્છલ યશ મળવા માટે કાંઈક' કે સ્વજનોમાં-જનતામાં-ઉપવાસથી આવશે ખરા ? . ઉપવાસથી વિવક્ષિત પરિસ્થિતિ હોવી જોઈએ એમ મને લાગે છે.
આપણી વ્યાકુળતા સ્વજનના ધ્યાનમાં આવે અને તેથી તેમનામાં ઉપવાસ જેવું એકાદુ' અસામાન્ય કર્મ જ્યારે આપણે કાંઈ જાગૃતિ આવે એવા હેતુ છે ખરો? તેવો હેતુ હોય તે ન કરવા તૈયાર થઈએ ત્યારે તેમાં તેટલે જ અસામાન્ય હેતુ પણ ' આપણુમાં આવેલી જાગૃતિને આપણે શું ઉપયોગ કરીએ છીએ ?
હું જોઇએ. તે હેતુમાં પણ બે પ્રકાર હોઈ શકે. (૧) તે જાગૃતિ છતાં આપણી પાસે સ્વરાજ પ્રાપ્તિનું સાધન-જના. કાંઈ કર્મથી પિતા પર થનારૂ કોઇ વિવક્ષિત શુભ પરિણામ. દાખલા છે કે જે સાધન અને યેજના આપણે જનતાને આપી તરીકે મને બળ, પાવિત્ર્ય, શ્રધ્ધા, પ્રેમ, ધૈર્ય વગેરે સદ્ગણોની શકીએ ? જે સ્વજન આજ કેવળ સ્વાર્થ સાધવામાં અથવા '' પિતામાં થનારી વૃદ્ધિ અને તેથી પિતાને થનારે અંતઃશુદ્ધિને પિતાનું જીવન ચલાવવામાં આયુષ્ય વીતાવે છે તેમનામાં સ્વરાજ્ય લાભ. પરંતુ આમાં બાહ્ય પરિણામ તરફ વિશેષ લક્ષ્ય ન પ્રાપ્તિના ગુણે આવી શકશે એવું ઉપવાસમાં સામર્થ્ય છે ખરું? હોવાથી એટલે કેવળ પિતાની અંતઃશુદ્ધિ તરફ મુખ્ય લક્ષ્ય તે જ પ્રમાણે પ્રતિપક્ષી કેનાં હૃદય આપણા ઉપવાસથી પલટાશે હોવાથી આ માર્ગ આત્મસંતોષને ઠરે છે. (૨) બાહ્ય જગત ખરાં ? પિતાના સ્વાર્થ અને દુષ્ટતા વિષે પ્રતિપક્ષીને લાજ આવે પર થનારું પરિણામ. તેમાં પણ પાછા બે પ્રકાર છે. એક એવું દિવ્ય સામર્થ્ય ઉપવાસમાં છે ખરૂં? આ રીતે ઉપવાસ સ્વજન પર થનારું પરિણામ અને બીજું પ્રતિપક્ષી પર થનારું કરવાની ઈચ્છા રાખનારે વિચાર કરે અને એ બધાને જવાબ પરિણામ. જ્યારે સ્વરાજ્ય પ્રાપ્તિના માર્ગમાં ઉપવાસને સાધન મનમાં નિશ્ચિતપણે મેળવે એ પ્રથમ આવશ્યક છે એમ 'તરીકે આપણે સમજીએ છીએ ત્યારે તે દૃષ્ટિએ આપણે તેને મને લાગે છે. વિચાર કરવો એ જરૂરનું છે. બાહ્ય જગત પર થનારા પરિણામ ઘણીવાર મનુષ્ય તરફથી ભૂલ થવાનો સંભવ હોય છે. " પરથી જ કર્મની ગ્યાયેગ્યતાની–ઉચિતાનુચિતતાની -પરીક્ષા પિતાના મનમાં જોરથી ઉઠનારી ભાવના પ્રમાણે આચરણ
આપણે ડરાવવી જોઈએ. બાહ્ય પરિસ્થિતિમાં કાંઈક વિલક્ષણ ઇષ્ટ કરવાની તીવ્ર મનોવૃત્તિ કે કોઈ વાર મનુષ્યમાં ઉત્પન્ન થાય પરિણામ લાવવાની શકિત આપણા ઉપવાસમાં છે એવું એકંદર છે. આ વૃત્તિને તે રોકી શક્તા નથી. તે જોરથી ઉડનારી પરિસ્થિતિ જોઈને તેના જ્ઞાનથી કાંઈક નિશ્ચિત અંદાજ હોય વૃત્તિમાં તે ભાવનામાં–સર્વસિદ્ધિનું સામર્થ્ય ભરેલું છે એમ તેને તે ઉપવાસ એ વિચારપૂર્વક અને યોગ્ય કર્મ છે એમ સમજાશે. લાગે છે. આ વખતે ભાવના, અને યોજનામાં કેટલો ફરક છે
આપણા જીવનનું જે પ્રમાણમાં મૂલ્ય હશે તેના પ્રમાણ એ તેના લક્ષ્યમાં આવી શકતું નથી. પોતાની ભાવનાને તે . માં જ આપણું ઉપવાસ અગર મૃત્યુનું મૂલ્ય બાહ્ય જગતમાં
જના સમજે છે એ મનુષ્યની ભૂલ છે. યેજનામાં શિક્ષણ, મનાશે, એ વાત આપણે લક્ષ્યમાં રાખવી જોઈએ. આપણે જે શિસ્ત, વ્યવસ્થિતતા, સંસ્કાર, તાલીમ, સંગઠન વગેરે વસ્તુઓની પ્રમાણમાં ઉપયેગી હોઈશુ-આપણું વૈશિષ્ટય જે પ્રમાણમાં જરૂર છે. તે સિવાય યેજના ક્યારેય સિદ્ધ થતી નથી. આ જગતના અનુભવમાં આવ્યું હશે. તે પ્રમાણમાં જગત (સ્વકીય ' બધી વસ્તુઓ હોય તે જ તેને યેજના કહેવાશે. અગર પ્રતિપક્ષી) આપણા ઉપવાસની કિંમત ગણશે. જીવનના ઉપવાસ એ અહિંસક માર્ગમાં છેક છેવટનું શસ્ત્ર છે. મહત્વ પરથી મૃત્યુની કિંમત અંકાય છે. માટે ઉપવાસ જેવું એવી ઉપવાસ કરનારની શ્રધ્ધા હોય તે તેણે કેવળ રાજકીય કર્મ શરૂ કરતાં આપણા જીવનની કિંમત લક્ષ્યમાં લેવી જોઇએ. ક્ષેત્ર સિવાય જીવનના બીજા ક્ષેત્રમાં જ્યાં જ્યાં વિરોધને પ્રસંગ
ઉપવાસદારા આપણે કઈ વસ્તુ સિદ્ધ કરવા ઇચ્છીએ છીએ કેાઈ સાથે આવેલ હોય તે વખતે આ શઅને પિતે કેટલે તેની સ્પષ્ટતા આપણામાં હોવી જોઈએ. આપણે સ્વરાજની ઉપગ કર્યો છે એ તપાસી લેવું જોઈએ. પિતાના કુટુંબમાં ઈચ્છા કરીએ છીએ-સ્વાતંત્ર્ય આપણને જોઈએ છીએ તે અન્નને પોતાના મિત્રવર્ગ, પડેશી, સંબંધી સ્વકીય કે પરકીય સાથે ત્યાગ કર્યાથી તે માર્ગની આપણી પાત્રતા વધી શકશે ખરી? જ્યારે જ્યારે વિરોધ થયો હોય ત્યારે ત્યારે તેણે અહિંસક
| SR No. | 525928 |
| Book Title | Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1943 Year 05 Ank 01 to 15 - Ank 06 and 08 is not available |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Manilal Mokamchand Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1943 |
| Total Pages | 126 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 15 MB |