Page Text
________________
તા. ૧૫-૮-૪૩
પ્રબુદ્ધ જૈન
કેટલાક સમાચાર અને નોંધ
પણ સર સુલતાન અહમદ તે આથી કોઈ જુદે જ દાવો કરે
છે અને કહે છે કે “અસત્ય પ્રચાર એ ગેબેલ્સને માર્ગ છે; સર સુલતાન અહમદની સોપાસના
- સત્ય પ્રચાર એ અમારે માર્ગ છે.” સત્ય અને અસત્ય વચ્ચે એ તે બહુ જ જાણીતી કહેતી છે કે જ્યારે બે દેશે કદી હરીફાઈ હોઈ શકે જ નહિ. ગોબેલ્સને ટકકર મારવાની વાત વચ્ચે યુદ્ધના મંડાણ મંડાય છે ત્યારે સૌથી પહેલી આહુતિ
કરવી અને સત્યની ઉપાસનાના દાવે કરવેએ પરસ્પરવિરોધી છે. સત્યની અપાય છે, કારણ કે હિંસાત્મક યુદ્ધનું સ્વરૂપ જ એવું
આજના યુધ્ધનું સ્વરૂપ જ બનતી હકીકતનું ચગ્ય રંગછે કે જેને સત્ય સાથે કદિ મેળ બેસે જ નહિ. આજનું યુદ્ધ
રોગાન માંગી લે છે અને સાથે સાથે એ રંગરોગાનને મર્યાદા એટલે ખુલ્લા મેદાનમાં કેવળ બહાદુરીથી સામાસામાં લડી લેવું
તો છે જ; કારણ કે આજે યુદ્ધને લગતી મુખ્ય મુખ્ય ઘટનાઓનું અને બળાબળને નિર્ણય કરે એમ નથી, પણ બળ તેમ જ
પ્રગેપન શકય જ નથી, કારણ કે એક પક્ષ જે કાંઈ છુપાવે કળને ઉપયોગ કરી શત્રુપક્ષને હંફાવે. અને હરાવવા અને આ
તે અન્ય પક્ષ રેડીઓદારા દુનિયાને મેટા અવાજે ઘડિના છઠા
ભાગમાં સંભળાવી જ દે કળ’ની અંદર તે કંઈ કંઈ બાબતને સમાવેશ થાય છે. દુશ્મન
છે. એટલે આ સંબંધમાં નને સાચી ખબર પહોંચવા ન દેવી, બેટી વાતોથી ભરમાવો,
આપણી સરકારને કશે દોષ ચિન્તવવાની જરૂર છે જ નહિ. ધાકધમકીથી તેના પગ ભાંગી નાંખવા અને લડવાનું જોશ તેડી
પણ ગાંધીજી અને કોંગ્રેસ વિષે સરકારી ખબરખાતાએ અહિં
તેમ જ પરદેશમાં કે નાંખવું, પિતાની આમ પ્રજામાં લડવાનું જોશ ટકાવી રાખવું,
પ્રચાર કર્યો છે તે શું સર સુલતાન યુદ્ધને સમર્થક વાતાવરણ જમાવી રાખવું, સાચી પીછેહઠને હળવા
અહમદ નહિ જાણતા હોય? આગળ પાછળની બાબતે બાજુએ આકારમાં રજુ કરવી, સાધારણુ વિજયને મોટું રૂપ આપીને
રાખીએ, પણ ઉપર જણાવેલ ડંફાસ માર્યા બાદ બનેલી એક જ લોકોને ઉત્સાહ વધાર, યુદ્ધનીતિને બાધક, રોધક કે વિદ્ધકારક
ઘટનાને આપણે વિચાર કરીએ. વર્તમાન વિગ્રહના પ્રારંભ સાથે કોઈ પણ વિચારને પ્રગટ થવા ન દેવા, પિતાની હકુમત નીચે
ઈરાન, સીરીઆ, પેલેસ્ટાઈન, મેસોપોટેમીઆ, ટક વગેરે પરદેશ દબાયેલી પ્રજા માથું ન ઉંચકે એવી તરફ સખ્ત ચેકી
સાથેના વ્યાપારભારથી હિંદીઓને મુકત કરવા ખાતર યુનાઇટેડ રાખવી. આ બધું કરવા ખાતર એક બાજુએ યુદ્ધ કરતી સર
કીંગડમ કમર્શીયલ કેરપરેશન (યુ. કે. સી. સી.) નામની કાર તરફથી ખબરો પુરી પાડતું એક મેટું ખાતું ખોલવામાં
એક વગદાર વ્યાપારી સંસ્થા ઈગ્લાંડમાં ઉભી કરવામાં આવી છે આવે છે અને બીજી બાજુએ લોકવિચાર પ્રગટ કરવાનાં સાધન
અને તે સંસ્થા સરકારની પુરી કૃપાનું પાત્ર હોઈને હિંદુસ્થાનઉપર સખ્તમાં સખ્ત અંકુશ મૂકવામાં આવે છે. ફેલાતી ખબર
માંથી કરોડો રૂપીઆને માલ બહાર નિકાસ કરે છે અને એ ખરીયે હોય, બેટી પણ હોય, ઉપગી હોય અને નુકસાનકર્તા પણ
રીતે અનર્ગળ દ્રવ્ય કમાય છે એ વાત બહુ જાણીતી છે. વચહેય. સરકારી ખબર આપનારાં ખાતાઓ સત્યની ઉપાસના
ગાળે “કાપડની નિકાસ બંધ કરો એવી બુમ ઉઠી ત્યારે આવી લઈને બેઠા નથી દેતા. યુદ્ધમાં પિતાના પક્ષને કેમ લાભ થાય
કે મોટા પ્રમાણમાં નિકાસ થતી નથી એ હિંદી પ્રજાને સધિયારે એ હેતુ ધ્યાનમાં રાખીને મળતી ખબરોની છણાવટ કરવી અને
આપવા ખાતર હિંદી સરકારના ખબરખાતાએ જાહેર કર્યું કે એ રીતે જરૂરી ખબર જાહેર જનતાને પુરી પાડવી એ જ
તેમને તપાસ કરતાં જણાયું છે કે “યુ. કે. સી. સી. એ સીધી ખબરખાતાને કાર્યપ્રદેશ છે.
રીતે કે એજન્ટ મારફત નિકાસ કરવા માટે કે બીજા હેતુથી આ બધું સૌ કોઈ જાણે છે અને સમજે છે અને આવી
હિંદુસ્તાનમાંથી કાપડની કશી ખરીદી કરી નથી કે કરતી નથી” પરિસ્થિતિ યુદ્ધમાં એક યા અન્ય પક્ષે સામેલ થયેલા સર્વ
કેટલી સ્પષ્ટ જાહેરાત અને કેવું શુદ્ધ સતીપણું! હવે આ દેશમાં ઓછે વધતે અંશે પ્રવર્તે છે. એમ છતાં પણ મધ્યસ્થ
બાબતમાં “પ્લીઝ' નામના પત્રમાં શ્રી. બી. આર. રાણે જણાવે સરકારના ખબરખાતાનાં મંત્રી સર સુલતાન અહમદે છેડા છે કે ૧ કે, સા, સા. કેરલ અંતર કાપડના નિકાસના કામત
૧૮૪૯-૪૧ માં ૧૬ કરોડ હતી, ૧૮૪૧-૪૨ માં ૩૬ કરોડ વખત પહેલાં જણાવ્યું હતું કે એમનું ખાતું હિંદુસ્થાનના ૩૬
હતી અને ૧૮૪૨-૪૩ માં ૪૬ કરોડ હતી. આમાં સાચું કોણ કરોડ માનવીઓને માત્ર સાચી ખબર પુરી પાડવાનું કામ કરે *
અને ખોટું કોણ? છે. પ્રચારને અર્થ જ એ છે કે સત્ય ધ્યેય મટીને સાધન
સંભવ છે કે સત્ય અસત્યના આપણા ખ્યાલો અને સર બને અને પિતાના વિચારપક્ષનું સમર્થન એ જ માત્ર ધ્યેય રહે.
સુલતાન અહમદના ખ્યાલમાં ફરક હોય. આ પ્રશ્ન ઉપર નીતિઆમ છતાં સર સુલતાન અહમદને એ દાવો છે કે તેમનું
શાસ્ત્રકારોમાં પણ મતભેદ છે. એક પક્ષ નકકર સત્યને જ સત્ય સર્વ પ્રચારકાર્ય કેવળ સત્યને અનુલક્ષીને જ કરવામાં આવે
કહે છે. બીજો પક્ષ કેવળ સત્ય નહિ પણ મિષ્ટ, અનુરંજક, છે. કદાચ સત્યને આગળ ને આગળ ધર્યા કરવું એ પણ એક
" હિતકારી, પથ્ય હોય તે જ સાચું સત્ય છે એમ પ્રરૂપે છે. તેનું પ્રકારની પ્રચારનીતિ હશે.!
અનેક પ્રકારનું હોય છે. સોળવલું સેન, ગીનીગોલ્ડ, વહાઈટતે જ વ્યાખ્યાનમાં શરૂઆતના ભાગમાં તેમણે જર્મન
ગલ્ડ, યલેગોલ્ડ, ઈત્યાદિ. રૂપું પણ ચોખ્ખું રૂપું, ચીનાઈ ચાંદી, પ્રચારમંત્રી ગબેસને ઉલ્લેખ કરીને જણાવ્યું છે કે પ્રચાર
જર્મન સીલ્વર. એવી જ રીતે શુદ્ધ સત્ય, વ્યવહારૂ સત્ય, કરવાને બધે બજારે ગેબેલ્સને જ મળે છે એમ નથી.
મિશ્ર સત્ય એમ સત્યના પણ અનેક પ્રકાર છે. આમાંથી કયા અમારે ત્યાં પણ એને ટકકર મારે તેવા માણસે કામ કરી રહ્યા
સત્યને સર સુલતાન અહમદને મન આગ્રહ છે તે તે તેઓ છે. જર્મનીને ટક્કર મારે એવું બળ દાખવવું એટલે કે હિંસક
વિશેષ ખુલાસો બહાર પાડે ત્યારે જ આપણને ખબર પડે. પણ કળામાં જર્મનીથી જેમ પિતાનું ચડિયાતાપણું પુરવાર કરી
આપણે તે એટલું જ ઈચ્છીએ કે પિતાને સોંપાયેલું ખાતું જ બતાવવું, એવી જ રીતે ગેબેલેન્સ કરતાં પણ વધારે મેટાં
તેઓ બરાબર સંભાળે અને ખુણેખાંચરે સંતાયલા, ગુંગળાઈ જૂઠાણું ચલાવનાર અને ગપગોળા ઉડાવનાર જ ગેબેલ્સને ટકકર
રહેલા જર્જરિત સત્યને બહાર લાવીને પિતાની તેમજ સત્યની માર્યાને દાવો કરી શકે. પ્રચલિત લોકગાયા છે કે,
તેઓ આમ હાંસી ન કરાવે તે સારૂં. યુદ્ધ પુરૂં થયા બાદ સત્ય, ગપ્પીને ઘેર ગપી આવ્યા, બેલ ગપ્પીજી!
વાણીસ્વાતંત્ર્ય, લેકેશાસન વગેરે સનાતન તત્વ ઉપર પ્રવચન - “બાર હાથનું ચીભડું,” “તેર હાથનું બી.” કરવાને તેમને પુષ્કળ અવકાશ મળી રહેશે. (પષ્ટ ૬૪ જુઓ).
| SR No. | 525928 |
| Book Title | Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1943 Year 05 Ank 01 to 15 - Ank 06 and 08 is not available |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Manilal Mokamchand Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1943 |
| Total Pages | 126 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 15 MB |