Page Text
________________
શ્રી મુંબઇ ન યુવકસ નું પાક્ષિક મુખપત્ર
પ્રબુધ્ધ જૈન
તંત્રી : મણિલાલ માકમ શાહ, મુબઇ ૧ જુલાઇ ૧૯૪૩ ગુરૂવાર જીવતા અનેકાંત
(ગતાંકથી ચાલુ)
જીવનના ધમ, ક્રમ, સાહિત્ય, સમાજ અને રાષ્ટ્ર એટલા વિભાગ કરી વિચાર કરીએ. પ્રથમ આપણે જોઇએ કે જન પર પરાના ધાર્મિક-જીવનમાં અનેકાંતનુ સ્થાન શું રહ્યું છે તે અત્યારે શું છે? ભગવાન મહાવીર પહેલાના સમયની વાત જતી કરીએ. માત્ર તેમના પછીના આજ સુધીના ધાર્મિક પ્રતિહાસ તપાસીએ તે સ્પષ્ટ જણાશે કે અનેકાંતને પાતાના સર્વશ્રેષ્ઠ સિંહાંત તરીકે સ્થાપનાર આચાર્યો કે વિદ્વાનો પોતાના જીવનમાં અનેકાંત ભાગ્યે જ ઉતારી શકયા છે. એવા પુરાવા વાસ્તે
બહુ દૂર જવુ પડે તેમ નથી. દિગંબર અને શ્વેતાંબર એ મુખ્ય ક્રિકા તરફ પ્રથમ નજર કરો. વેતાંબર ક્રિકામાં એવું કયુ તત્વ છે, કે જેને લીધે શિખરાને જુદુ જ રહેવુ પડે ? અગર પગ ખરામાં એવી કઈ બાબત છે કે જે, વેતાંબરાને અલગ રાખે ? કોઇ ઉત્કૃષ્ટ ત્યાગી દિગમ્બર ક્રિકામાં થયો હાય, તેા. શું કરી તેવા ત્યાગી શ્વેતાંબર ક્રિકાએ નથી જન્માવ્યા ? શ્વેતાંબર દિરકામાં વસ્ત્રધારણથી શિથિલતા આવતી હોય, તા દિગ’બસ કિરકામાં શિથિલતાનું નામ પણ હાવુ ન જ જોઇએ. દિગમ્બર શા 'અને વેતાંખર શાઓ વચ્ચે એળગી ન શકાય એવી ખા—તે
શુ એક લીટી પણ નથી કે
જે
બન્નેને ભળતાં, એકરસ
થતાં રશકે. જે બન્ને કિરકા આખા જગતને સુખ અને શાંતિ પૂરાં પાડનાર તરીકે અનેકાંતને ઉપદેશ કરવા નીકળ્યા છે અને ડે
Regd. No. B. 4266.
• જીવતા રાખી શકયા નથી. બહુ જુના વખતની વાત જતી કરીએ અને છેલ્લા પાંચસે વર્ષના નવા કાંટાના જ "વિચાર કરીએ, તેાયે જૈન પરંપરામાં ધાર્મિક જીવન અનેકાંત વિનાનું જ જણાશે. સ્થાનકવાસી ફિરકાને પૂછીએ કે તમે પ્રથમના એ ક્રિકાથી જુદા પડીને અનેકાંત સિદ્ધાન્ત જીવતા રાખ્યા છે. કે તેની ચૂંટાયેલી કાયાના વધારે કટકા કર્યો છે? જો સ્થાનકવાસી ક્રિકાએ પાતાનાં નાનાં મોટાં ટાળાંને સાંધવા પૂરતા અને આધાની દશીએ આમ બાંધવી કે તેમ બાંધવી તેના એક નિણૅય પુરતા પણ અનેકાંત જીવી બતાવ્યા હાત, તા એટલે તે સતાપ થોત કે જીવનમાં અનેકાંતની હત્યા કરનાર પ્રથમના બે ફિરકાઓ કરતાં આ નવા ક્િરકાએ કઇક અનેકાંતનુ જીવન બચાવ્યું, પણ આપણે તેા ભૂતકાળના ઇતિહાસ અને વર્તમાન જીવનમાં જોઇએ છીએ કે છ'... કાટી, આઠ કોટીના ખેલની સખ્યા પુરતા અગર અમુક પાડા ખાલવા ન ખેલવાના ભેદ પૂરતા, અગર કેળાં ખાઇ શકાય કે નહિ તે પુરતા, અગર પયુંષણ પર્વ અમુક તિથિએ કરવા ન કરવા પૂરતા અનંત ઝધડાઓ વધારી અનેકાંતના અનેક અત કરી નાંખ્યા છે. ટુંકમાં જૈન પર’પરાના ધાર્મિક ઇતિહાસમાં અનેકાંત જીવતે તે નજરે જ પડતા નથી. હા, કલ્પનામાં તેણે · અનેકાંત એટલે લગી વિસ્તાર્યું છે કે અનેકાંતનુ પાણુ કરનાર એક ખાસ સ્વતંત્ર સાહિત્ય સર્જાયું છે. પરંતુ આ સ્થળે એ વાત ખાસ ભારપૂર્વક નોંધવા જેવી છે કે અનેકાંતની વ્યાખ્યા કરતાં આચાર્યોએ અને વિદ્યાતાએ જે ઉદાહરણા દાખલાઓ
મળ્યાં છે. ખરા તે તે આપ્યા છે તે હજુય આપે છે, તે ઉદાહરણ પોળમાં આય ઉપર
?
નાચી શકાય કે નહિં એ પ્રશ્નના મારક જવાબ જેવા છે. આકાશને પુલ છે કે નહિ એ સાંખિતી સુધી અનેકાંત ગયેા છે, પણ મંદિરે જુદા હોવા છતાં એક જ તીર્થમાં શ્વેતાંબર દિગબરા સલાહ સ૫ અને પૂર્ણ સમાધાનીથી રહી શકે કે નહિં. અને રહી શકે તે કેવી રીતે તેમજ ન રહી શકે તે કેવી રીતે એના નિણૅયકારી ખુલાસે આટલા ઝબ્રડાપશુ અનેકાંતના મહારથીઓએ
શાસ્ત્રના અનુ તથી. ધાર્મિક જીવનમાં છેક જ છિન્નભિન્ન
જ
આવ્યા છે, તે ખતે ક્યારે પણ
તેમને અરસપરસ ભેટાવ્યા છે ખરા ? તેમના તીથૅ કલહો અનેકાંતે પતાવ્યા છે. ખરા? જે ફિરકાઓ કે જે ફિરકાના અગ્રેસર વિદ્વાન અને આચાર્યો પાતાની અદૂરના તદ્દન સામાન્ય જેવા મતભેદોને શમાવી ન શકે, તેમાં અનેકાંતનુ તત્ત્વજ્ઞાન કે અનેકાંતમય ધ છે એમ કાણુ કહેશે? ઠીક ભલા, એથી આગળ ચાલી તેજોઇએ. થાડી વાર એમ માનો કે અનેકાંત દષ્ટિ માત્ર કોઇ એક જ જૈન ફિરકાને વરી છે,તેા પછી તે ક્રિકાના અનુયાયીતમારા દિગંબર કાઇ એક જ ક્રિકામાં પહેલેથી આજ લગી ગણગચ્છના નાના નાના અનેક વાડાઓ કેમ પડયા કે જે વાડાઓ, એક ખીજાથી દૂર રહેવામાં જ મહત્વ માનતા આવ્યા છે ? શું અનેકાંત એ સાંધનાર છે કે ભાગલા પડાવનાર છે ? જો ભાગલા જ પડાવનાર હાય, તે તમારૂ સ્થાન દુનિયાના બીજા કોઈ પણું ઉતરતામાં ઉતરતા પૃથ કરતાં ચડિયાતુ નથી. સાંધનાર હાય, તેા તમે - પેાતાના કિરકામાં પડતા નાના નાના ભાગલાને પણ સાંધી ન શકવાને કારણે જીવનમાં અનેકાંત ઉતારી શકયા નથી, અનેકાંતને
લવાજમ રૂપિયા ૩.
હજુ લગી આપ્યા
થયેલા અને નજીવી ખાખતમાં પણ શ્વાન કે મહિષ યુદ્ધ કરનારા ધર્મ વિદ્વાન જો પોતાની પર પરામાં અનેકાંત દૃષ્ટિ કે અનેકાંત જીવનના દાવા કરે તે એમણે આંખ આડા પાટા બાંધ્યા છે, જે બીજાને તે પેાતાને જોવા ના પાડે છે એમ જ કહી શકાય.
ના પાડે
કમ પ્રદેશ એટલે 'ધ ધાતુ ક્ષેત્ર. ધંધામાં અનેકાંત લાગુ પડી શકે કે નહિ એ પ્રશ્નના ઉત્તર જતા કદી નકારમાં તે ન જ આપે. હવે આપણે જોઇએ કે તેમણે ધધાનાં ક્ષેત્રમાં અનેકાંત કયાં લગી પોષ્યા છે? જીવન જીવવા અનેક વસ્તુઓ જોઇએ,
| SR No. | 525928 |
| Book Title | Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1943 Year 05 Ank 01 to 15 - Ank 06 and 08 is not available |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Manilal Mokamchand Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1943 |
| Total Pages | 126 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 15 MB |