Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1942 Year 03 Ank 17 to 24

SR No.: 525927
Original Sutra Author: N/A
Author: Manilal Mokamchand Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1942
Total Pages: 76
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 7 MB

Page 67

ભિત દાઢે. આના
: 3
અંક : ૪
શ્રી મુબઇ જૈન યુવકસ થતુ' પાક્ષિક મુખપત્ર
પ્રભુધ જૈન
તંત્રી : મણિલાલ માકમચંદ શાહ, મુંબઇઃ ૧૫ એપ્રીલ ૧૯૪૨ બુધવાર.
સ્ત્રીપુરૂષ સબંધ
ગતાંકથી ચાલુ )
ત
.. સબધ સામાન્ય રીતે કવા હોવા જોઇએ ? એ પ્રશ્નન હવે ... થાય છે. જ્યાં સુધી એવા આદર્શ સંબંધને પુરા ખ્યાલ આપણુને ન હેાય, ત્યાં સુધી તેની સિદ્ધિના ઉપા જડે નહિ. સ્હેજ ઉંડો વિચાર કરતાં જાણે કે કુદરતે સમાજમાં સ્ત્રી અને પુરૂષ બન્નેને સરખું જ મહત્વનું સ્થાન આપ્યું છે. બન્નેનું સ્થાન અને કાર્યક્ષેત્ર ભલે જુદાં હાય, તેમ છતાંય વિશ્વની યેાજના જ એવી છે કે બન્ને સાથે મળીને કાર્ય કરે તે જ દુનિ યાના વ્યાપાર વ્યવસ્થિત રીતે ચાલે. લગ્ન સંસ્થા એ કુટુંબસંસ્થાનો પાયો છે. શ્રી પુરૂષમાં જે પરસ્પર આકર્ષણ હોય છે, તેમાં પ્રજોત્પાદન માટે જે જાતના આકર્ષણનું પ્રાધાન્ય રહે છે, તે આકર્ષણ વિશિષ્ટ સ્ત્રી અને વિશિષ્ટ પુરૂષ વચ્ચે જ મર્યાદિત રહે એ લગ્ન સંસ્થાનો હેતુ છે. સ્ત્રી અને પુરૂષ વચ્ચે જે ખી અનેક પ્રકારનુ આકર્ષણ રહે છે તેને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયત્ન અતિવ્યાપ્તિનો દોષ વહારી લે છે. દરેક પ્રકારના આકર્ષણુને કામવ્રુત્તિજન્ય ગણી લેવું એ ભૂલ છે. માતાને પુત્ર પ્રત્યે વિશેષ આકર્ષણ હેાય છે, તેમજ માતાપ્રત્યે પુત્રને; ભાઇ મ્હેનના સંબ ધ્રમાં ખૂબ જ પ્રબળ આકષણ રહે છે. પિતા પુત્રીમાં પણ તેવીજ જાતનુ આકર્ષણ રહે છે. આ બધાં આકર્ષણે કાંઇ કામપ્રેરિત નથી. ડે. ફ્રાઉડ અને તેના જેવા બીજા માનસકેાવિદો આકર્ષણુ માત્રને કામજન્ય ગણે છે; પણ એ વસ્તુ-વિચારસરણી ખીજા વિચારો નથી સ્વીકારતા. સ્ત્રી અને પુરૂષ વચ્ચેના આકર્ષણના આપણે એ મુખ્ય વિભાગ પાડવા જોઇએ. એક કામવિકારજન્ય અને બીજું કામવિકાર રહિત. આમાં કામવિકારનુ ક્ષેત્ર લગ્ન સંસ્થાએ મર્યાદિત કરી મુકયુ છે. એક પુરૂષ એક સ્ત્રીને પરણે છે તેના અર્થ એ છે કે પોતાનેા કામવિકાર એ વિશેષ સ્ત્રી પુરતા જ તે મર્યાદિત કરે છે; તેમજ સ્ત્રી પોતાના પતિ પૂરતા જ મર્યાદિત કરે છે. મર્યાદિત કરે છે એમ કહેવા કરતાં તેમણે મર્યાદિત કરવા જોઇએ એવી સામાજીક, બંધારણની અને નીતિનિયમની અપેક્ષા છે એમ કહેવુ જોઇએ. આવી રીતે એક સ્ત્રી અને એક પુરૂષ બંધાઇ ગયા પછી, તે પુરૂષતી સામે સમાજની શ્રીજી અસખ્ય સ્ત્રી હાય છે તેની પ્રત્યે તેણે કેવી જાતને સબંધ રાખવા? પરિણિત સ્ત્રીએ પોતાના પતિ સિવાય બાકીના જે અસંખ્ય પુષો તેની સામે સમાજમાં આવે છે તેમની સાથે કેવો સંબંધ રાખવા ? એ પ્રશ્ન મહત્વના છે. આપણા દેશના રિવાજો પ્રમાણે કાઇ પણ સ્ત્રીએ પરપુરૂષ તરફ આંખ ખોલીને પણ નહિ જોવુ જોઇએ. એ આદર્શ ઉચ્ચતમ ગણાયા છે. એજ વાત પુરૂષને માટે છે. રામાયણમાં લક્ષ્મણનું આદર્શ સયમી જીવન બતાવવા માટે એક પ્રસંગ અતાવ્યા છે. મીતાનું
Regd. No. B. 4266,
લવાજમ
રૂપિયા ૨
હરણુ થયા પછી, સીતાએ પોતાની ભાળ રાખવા ખાતર એકએક ધરેણું. નીચે ફેંકી દીધુ. તે ધરેણાં ભેગાં કરી વાનરો લઈ આવ્યા. ઘરેણાંની આળખાણ માટે બધાને પૂછ્યું, તેમાં લક્ષ્મણુને પણ પુછ્યુ. લક્ષ્મણ જવાબ દે છે કેઃ—
नाहं जानामि केयूरे, नाहं जानामि कुंडले नूपुरे स्वाभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात् ॥ એટલે કે બંગડી કે કશુંજુલ લક્ષ્મણ નહિ એળખી શકયા; પણ પગના ઝાંઝર તેણે એળખી કાઢયા; કારણ કે સીતાનું મુખ એણે કદિપણું જોયું ન હતું, કેવળ પાયવદન પ્રસંગથી હંમેશાં તેના પગના ઝાંઝર તેને નજરે પડતા.
લક્ષ્મણની આ મને દશાને એક વ્યકિતગત ખાસીયત તરીકે આપણે લેવી જોઇએ. લક્ષ્મણનું ચારિત્ર્ય અને સીતાનું પાવિત્ર્ય બન્નેને વિચાર કરતાં, લક્ષ્મણે સીતાના મુખનુ ન કર્યું" હાત, તે પણ વિકારની જાગૃતિ થત એવો ડર રાખવાનું કારણ નથી. આપણા ઘરમાં વિડલ ભાઇની પત્ની પ્રત્યે માતૃત્વને ભાવ રાખનાર ભાંડુએ ડગલે અને પગલે જોવામાં આવે છે. આવા સામાન્ય ભાંડુએ કરતાં પણ લક્ષ્મણની મનેવૃત્તિ વધારે કમોર હતી, એમ માની શકાતુ નથી. કવિઓના સ્વભાવ જ દરેક વસ્તુને કાવ્યમય રીતે મૂકવાના હાય છે. સંભવ એવા છે કે બંગડી અને કફુલ જેવી નાની ચીજો લક્ષ્મણના ખ્યાલમાં નહિ રહી હેાય અને ઝાંઝર જેવી સ્કુલ વસ્તુ તેણે તરતજ. એળખી લીધી હાય આ પ્રસગને કવિએ પેાતાની કલ્પના શક્તિથી લક્ષ્મણની સંયમની કલ્પના સાથે જોડી દીધા હોવા જોઇએ. એ ગમે તેમ હોય. સામાન્ય સમાજ માટે આદર્શ, એટલે કે પેાતાની પત્નીથી ખીજી સ્ત્રીના મુખનું દર્શન પણ ન કરવુ ́ એ આદર્શ ઇષ્ટ નથી. એ આદશ ખૂબ વખત સુધી ચાલ્યું છે અને તેમ છતાંય તેમાંથી સ્ત્રી પુરૂષ સંબંધનું આરેગ્ય સ્થપાયું નથી. જ્યાં ડગલે ને પગલે સ્ત્રી પુરૂષ એક ખાના સબંધમાં આવે છે, ત્યાં આંખે પાટા બાંધીને ચાલ્યા વગર એક જાના મુખદનને ટાળી શકાય જ નહીં.
પરસ્ત્રીનુ દર્શન વર્જ્ય ગણાવવામાં પરસ્ત્રીનુ વિકારી દર્શન વર્જ્ય છે એમ ગણવાનું છે. એક ધરની અંદર પતિપત્ની, ભાઈ, હેન, ભાભી, માસી, ના, દાદીમા વગેરે રહે છે તેમાં પતિની પત્ની પ્રત્યે અને પત્નીની પતિ પ્રત્યે જે વિશિષ્ટ દૃષ્ટિ હાય છે, તે ખીજા પ્રત્યે નથી હતી. એટલા ખાતરજ પરસ્ત્રી માત સમાન ” તા આદર્શ તુલસીદાસજીએ મૂકયા છે. જે નિર્વિકાર વૃત્તિથી એકજ કુટુંબનાં સ્ત્રીપુરૂષ! સામાન્ય રીતે સહવાસ અને સહકાય સાથે છે, તે નિર્વિકાર વૃત્તિ સમાજના સ્ત્રી પુરૂષમાં પ્રસ્થાપિત થવી જોઇએ.