Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1942 Year 03 Ank 17 to 24

SR No.: 525927
Original Sutra Author: N/A
Author: Manilal Mokamchand Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1942
Total Pages: 76
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 7 MB

Page 59

તા. ૧-૪-૪૨
પ્રબુદ્ધ જૈત
સ્ત્રીપુરૂષ સંબંધ
આપણા સમાજ સંક્રાન્તિ અવસ્થામાં છે. જીવનના દરેક અંગેાપાંગમાં કઇંક પરિવર્તન થતું આપણુને જણાય છે. દરેક સક્રમણ્ અવસ્થામાં શોના સધ થવાને જ, જૂના આદર્શોને બદલે નવા આદર્શો આ ! મધે ત્યારે સમાજમાં અનેક જાતના ગેટાળા પશુ ઉત્પન થવાના. એ ગાટાળા ધણીવાર એટલી બધી હદ સુધી વધે છે કે આમાંથ સમાજની સુસ્થિતિ કાયમને માટે નષ્ટ થશે, એવા ભય પ્રજામાં થાય છે. પણ આવા ડર રાખવાની જરૂર નથી. આદર્શોના બંએ મંથનાવસ્થા છે, જ્યારે દહીંનું મથન આપણે કરીએ છીએ ત્યારે પણ તેના અગાપાંગામાં સધ પેદા થાય છે અને એ ઘર્ષમાંથીજ આપણને માખણ જેવી કિંમતી ચીજ : છે. હિંદી સમાજના આજના સંઘર્ષમાંથી પણ સ્થાતનું માખણ આપણને જરૂર મળવાનુ છે એ ધ્રા સાએ રાખવી ધટે છે.
***
ખીજા બધાય “સામાજીક પ્રશ્નો કરતાં સ્ત્રીપુરૂષ સંબંધની બાબતમાં વિચારાને કલહ ધણા જ ઉગ્ર સ્વરૂપમાં આપણને દેખાય છે. સમાજની સુસ્થિતિને આધાર પુરૂષ સંબંધની આરેગ્ય દશા ઉપર હાય છે એ વાત સર્વસંમત છે. સમાજમાં અનેક જાતના ગુન્હા થાય છે. ચેરી, મારામારી, ખૂન વગેરે ગુન્હાને માટે સમાજ જે સજા આપે છે, તેના કરતાં ઘણી જ આકરી સજા સ્ત્રીપુરૂષ સંબંધના આરેાગ્યને બગાડનાર માણસને સમાજ આપે છે. શુદ્ધ ચારિત્ર્યના ધટક તત્ત્વામાં લૈંગિક આરોગ્ય સૌથી મેખરે રહે છે. જેણે પેાતાનુ લૈંગિક આરોગ્ય ગુમાવ્યું, તેને માટે સમાજમાં સ્થાન જ નથી રહેવાનું, એવી સ્થિતિ છે. કોઇ ચાર કે બહારવટીએ રસ્તામાં પસાર થાય, તે લેાક તેના તરફ આંગળી કરી કદાચ તેની બહાદુરીના વખાણુ પણ કરે. કોઈ ખૂન કરનારને તેની તેજસ્વિતા માટે ધન્યવાદ આપે. પણ કાઈ સ્ત્રી તરફ્ પાપી નજરે જોનારે વ્યક્તિને સમાજ સાંખી શકતા નથી. એનું કારણ શું? એના મૂળમાં કયું તત્વ રહેલું છે? કે આમાં સમાજનું અધત્વ છે? લૈંગિક નીતિને આટલું અધુ મહત્વ આપવા પાછળ સમાજને શો હેતુ છે ?
સ્હેજે વિચાર કરતાં જણાશે કે સૃષ્ટિની સ્થિતિને આધાર જ લૈંગિક આરોગ્ય ઉપર છે. સમાજની મૂલભૂત સંસ્થા તે કુટુંબસંસ્થા છે અને કુટુંબસંસ્થાની સુસ્થિતિને આધાર લૈંગિક સંબધાની શુદ્ધતા ઉપર છે. લૈંગિક સબંધમાંથી જ માનવસૃષ્ટિના વિકાસ થતા હેાવાથી તે સબંધને અણુીશુદ્ધ આરાગ્યની
અવસ્થામાં રાખવાના પ્રયત્ન સમાજ કરે છે. આ માત્ર આપણા જ સમાજમાં છે એમ નથી; દુનિયાભરના સમાજમાં છે. લૈંગિક આરોગ્યની કામનામાં દેશદેશના રીત રિવાજ પ્રમાણે ભલે ફેર હાય; પણ લૈંગિક પાવિત્ર્યની બાબતમાં બધાજ દેશમાં આગ્રહ જોવામાં આવે છે.
૨૧૯
એવી પણ વિચારની પ્રણાલી જોવામાં આવે છે. લગ્નને સખ્ત બંધન માનનાર લોકો છે, તેમજ લગ્નની સંસ્થા જ નકામી છે, સ્ત્રી પુરુષ સંબંધ એ એક પ્રાણુિશાસ્ત્રને લગતા વિષય હાઇ તેને નીતિસાથે કશાજ સબંધ નથી એવા વિચાર આપણા સમાજમાં છે.
પણ આજની વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિમાં લૈંગિક આરોગ્યના પ્રશ્ન ઘણા જ જટિલ થઇ ગયો છે. લૈંગિક આરેગ્ય તે કહેવુ એ બાબતમાં ધણા વિચારા જોવામાં આવે છે. સ્ત્રી અને પુરૂષ એક ખીજા સાથે વાત કરે તે પણ ભયંકર પાપ થયું, એમ ગંભીરતાથી માનનાર લે આપણા સમાજમાં છે. આથી ઉલ્ટુ આ પુરૂષ એક બીજાના શરીર સાથે પુષ્કળ છૂટ લે તે પણ તેમાં કશી જ હરકત નથી. એમ માનનાર વિચારને પ્રવાહ પણ દેખાય છે. ‘ન શ્રી સ્વાતંત્ર્યમદંતિ' એ માન્યતા પણ છે અને સાથે સાથે સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય એજ સમાજના સુસ્થિતિના પાયે છે
આ ભીષણ સંધ માંથી કયા માર્ગે સમાજ લેશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે. પણ પરસ્પર–વિરાધી વિચાર–પ્રવાહાના સારાસારને વિચાર કરી તેમાંથી દેહનરૂપે સમાજની સુસ્થિતિને માટે આવશ્યક એવા કાઇ મધ્યમ માર્ગ શોધવાના પ્રયત્ન પણ આપણા દેશના સમર્થ વિચારો કહી રહ્યા છે. આ લેખમાળાના હેતુ પણ આ બધા વિચારપ્રવાહેામાંથી આપણા સમાજને ઉપકારક તત્વા મેળવી લૈંગિક આરેગ્યના સ્વાભાવિક માર્ગ શેાધવાના છે.
હવે આપણે આપણા રૂઢ વિચારાને તપાસીએ. સ્ત્રીજાતિ જાણે એક સામાજીક ધન છે અને પુરૂષજાતિ તેને લૂંટનાર લુટારા છે, એવી કલ્પનાથી જ સ્ત્રીપુરૂષ સબંધના નિયમા જુના જમાનામાં ધડાયા હૈાય એમ જણાય છે. જુના જમાના એટલે વેદ ઉપનિષદ કે મહાભારત કાલમાં તે સ્ત્રીઓને જે અવસ્થામાં આપણે જોઇએ છીએ તે ઉપરથી તે સમાજમાં સ્ત્રીઓને નૈસર્ગિક સ્થાન હતું એમ જણાય છે. દ્રૌપદી અને દેવયાનીના જીવન પરથી આપણે જોઇએ શકીએ છીએ કે તે સમયમાં સ્ત્રીઓને પુષ્કળ માન હતું અને સ્ત્રી સમાજમાં મહત્વનું સ્થાન ભાગવતી હતી. પણ જેમ જેમ કાળ જતા ગયે તેમ તેમ ભારતવર્ષની અવનતિના પ્રારભ થયા. જાતિસંસ્થા ગુણુકમ ઉપર . આધાર રાખતી હતી તેને બદલે જન્મ ઉપર આધાર રાખતી થઈ, છૂતાછૂતનું આડખર વધ્યું, લગ્નસંસ્થા નાની નાની જાતિથી મર્યાદિત થઈ. એક રાષ્ટ્રીયવતી ભાવના નષ્ટ થઇ દેશભરમાં અલગઅલગ પંથ, વાડા, જાતિ થઇ અને ધીરે ધીરે દેશ અવનત સ્થિતિએ પહોંચવા લાગ્યો. રાષ્ટ્રની ટક શકિતએ વિચ્છિન્ન થઇ અને ઉત્તર તરફથી યવનેનું આક્રમણ આવતાં દેશ તેની સામે ટકી નહિ શકયા. પરદેશીઓની સત્તા પ્રસ્થાપિત થઇ અને પડદાના રિવાજ દાખલ થયા. સાનુ કે રૂપુ' જેમ તિજોરીમાં ઢાંકીને મૂકાય તેમજ સ્ત્રીધન ધરના અંદરના એરડામાં પડદા પાછળ ઢાંકીને મૂકાય એવી ભાવના જાગી. એજ ભાવના સ્ત્રીજાતિએ પાતે ઉપાડી લીધી અને આજે પણ ઉત્તર હિંદમાં આઝલને રિવાજ દેખાય છે. ગુજરાત કાઠિયાવાડમાં લાજના રિવાજ છે, તે પણ એઝલને જ એક પ્રકાર છે. આમાંથી સ્ત્રીજાતિની ગુલામી જાગી અને દુઃખની વાત એ છે કે એ ભાવના સ્ત્રીઓએ પોતે પણ ઉપાડી લીધી.
આ રિવાજ કે એની પછવાડે રહેલી માન્યતાના મૂળમાં જે ભાવના રહેલી છે, તેને વિચાર કરવા જરૂરી છે. આમાં આપણે એક જાતના ડર જોઇએ છે. બી અને પુરૂષ એક બીજાના દુશ્મન હેાય, તેવી ભાવના આમાં જાય છે. સ્ત્રીને પુરૂષથી અને પુરૂષને સ્ત્રીથી ડરવાનુ કારણ છે; પુરૂષ હમેશા સ્ત્રી ઉપર આક્રમણ કરવાને જ તલસતે। હાય છે; તેથી પુરૂષથી સ્ત્રીનું રક્ષણ કરવા માટે તેને પાંજરામાં પૂરી રાખવી જોઇએ, તેને બહાર જવુ હાય તે પણ સગાવહાલાંના રક્ષણુ હેઠળ જવુ જોઇએ, એવી કલ્પના દૃઢ થઇ અને તે આજે પણ સર્વત્ર દેખાય છે. આને પરિણામે સ્ત્રી એટલે અબળા એ ભાવના દૃઢ થ.
સમાના માનસમાં આવી જાતની છાપ મજબુત થવાથીજ સ્ત્રી પુરૂષના જે સ્વાભાવિક સબંધ હોવા જોઇએ તે આપણે ( અનુસ ંધાન પૃષ્ટ ૨૨૧ જુએ)